Ներկուսակցական ժողովրդավարության մասին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հունվարի 15–ին հայաստանյան քաղաքական դաշտի համեմատաբար նորաստեղծ կուսակցություններից «Քաղաքացիական պայմանագրում» տեղի ունեցավ ներկուսակցական ընտրություն, որի նպատակը առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ կուսակցության համամասնական ցուցակի ձևավորումն էր։ Այս ներկուսակցական ընտրությունը, ըստ էության, կարելի է համարել նման ցուցակի ձևավորման տեսանկյունից աննախադեպ քայլ, քանի որ մինչ օրս հայաստանյան քաղաքական կուսակցությունների համամասնական և նաև մեծամասնական թեկնածուների հերթականությունն ու անձերը որոշվում էին կամ կուսակցությունների քաղխորհուրդներում, կամ այլ մեխանիզմներով։ Ընդ որում՝ պետք է շեշտել, որ բոլոր դեպքերում ակնհայտորեն ցանկացած նման ցուցակի ձևավորման գործում էական ազդեցություն և նշանակություն էին ունենում կամ կուսակցության ղեկավարը, կամ լավագույն դեպքում ղեկավար կազմը։
«Քաղաքացիական պայմանագրի» կողմից համամասնական ցուցակի ձևավորման նման մեխանիզմի ընտրությունը անշուշտ մի շարք առումներով քաղաքական մաքուր գործընթացների ձևավորման բավական հաջողված օրինակ էր։ Իհարկե, ներկուսակցական ընտրության արդյունքներում մեծ հաշվով որևէ անակնկալ չգրանցվեց, քանի որ կուսակցության համամասնական ցուցակի առաջին երեք հորիզոնականները զբաղեցրին Նիկոլ Փաշինյանը, Սասուն Միքայելյանը և Արայիկ Հարությունյանը, սակայն, իհարկե, զուտ գործընթացային տեսանկյունից առավել հետաքրքիր էր ցուցակի կազմման նման ընթացակարգը, որը նաև որոշակիորեն լեգիտիմացնում էր կուսակցության ղեկավարներին։ Սա բավական կարևոր գործընթաց էր, անգամ այն պայմաններում, երբ «Քաղաքացիական պայմանագիրը» հանդես է գալիս, այսպես ասած, «սուպեր լիդերության» երևույթի դեմ, ինչի կապակցությամբ պետք է նշել, հայաստանյան հասարակությունը շարունակում է Նիկոլ Փաշինյանին և Սասուն Միքայելյանին ընկալել կուսակցության լիդերներ։
Համամասնական ցուցակի ձևավորման այս մեխանիզմը անշուշտ առավել ժողովրդավարական է, սակայն մյուս կղմից հարց է առաջանում, թե ինչքանով այն կգործի մյուս կուսակցությունների պարագայում և ինչքանով է նման մեխանիզմը անհրաժեշտ ընդհանրապես հայաստանյան քաղաքական դաշտում։
Մեծ հաշվով, պետք է նշել, որ նման ընտրության կազմակերպումը կախված է որոշակի ֆինանսական ներդրումներից, քանի որ առնվազն կազմվում և տպվում են քվեաթերթիկներ։ Հայաստանյան խոշոր և, այսպես ասած, հարուստ կուսակցությունների համար այդ ռեսուրսները, բնականաբար, խնդիր չեն, սակայն նորաստեղծ և համեմատաբար փոքր կուսակցությունները ունեն այդ ռեսուրսի խնդիրը։ Մյուս կողմից, համեմատաբար փոքր կուսակցությունների պարագայում համամասնական ցուցակում հայտնվելու ցանկություն հայտնած կուսակցականները փոքր թիվ են կազմում, իսկ մեծ և, բնականաբար, մեծ հավակնություններ ունեցող կուսակցությունների պարագայում խնդիրն ավելի է բարդանում, քանի որ պատկերացնենք մի իրավիճակ, երբ ներկուսակցական ընտրության մասնակցող կուսակցականը վերցնում է, ենթադրենք, 100–150 թեկնածուի անուն ունեցող թերթիկ և փորձում է ընտրություն կատարել։ Ակնհայտ է, որ նման իրավիճակը, եթե տեսականորեն լուծելի է, ապա գործնականում բավական լուրջ դժվարությունների հետ է կապվում։ Միաժամանակ պետք է շեշտել, որ այս խնդիրը զուտ տեխնիկական է և վերջինիս լուծումը մեծ դժվարություն չէ։ Առավել դժվար է լինելու զուտ ներկուսակցական ընտրության կազմակերպումը վերոհիշյալ խոշոր կուսակցություններում, քանի որ ենթադրենք մի քանի տասնյակ հազար անդամ ունեցող կուսակցության ներկուսակցական ընտրության կազմակերպումը մոտենում է համապետական ընտրությանը։ Բնականաբար, նման ընտրության կազմակերպման համար կուսակցությունը պետք է կազմի հաշվիչ հանձնաժողով, ձևավորի տեղական ընտրական հանձնաժողովներ, ընտրատեղամասեր, մի խոսքով ապահովի պետական ընտրության անցկացման ատրիբուտների մեծ մասը։
Տեսականորեն այս խնդիրներն իհարկե լուծելի են, սակայն գործնականում պետք է նշել, որ նման գործընթացը բազմաթիվ խնդրահարույց կողմեր ունի, բացի այս, հստակ չէ նաև հասարակության վերաբերմունքը նման ներկուսակցական ընտրության նկատմամբ։ Անշուշտ կրկին տեսականորեն պետք է շեշտել, որ նման գործընթացի սահուն անցկացումը հնարավոր է միայն հասարակական քաղաքացիական գիտակցության որոշակի մակարդակում և, բնականաբար, միայն դրական կարող է գնահատվել, սակայն պետք է խոստովանենք, որ ընտրական գործընթացների նկատմամբ երկրում ներկայում առկա հանրային անվստահության պայմաններում նմանօրինակ ներկուսակցական ընտրությունների մեխանիզմների ներդրումը կարող է բերել հակառակ արդյունքի և ոչ թե սկզբնավորել քաղաքական նոր մշակույթի ձևավորման տարրեր, այլ ընդհակառակը՝ անգամ ձևախեղել եղածը։
Ամփոփելով պետք է նշել, որ անշուշտ ներկուսակցական և ընդհանրապես դեմոկրատիայի տեսանկյունից լիովին ընդունելի և գերադասելի կլինի հայաստանյան բոլոր քաղաքական կուսակցություններում նմանօրինակ մեխանիզմների ներդրումը, սակայն մյուս կողմից պետք է շեշտել, որ այս նպատակի համար պետք է երկարատև աշխատանք տանեն հենց այդ կուսակցությունները և որոշակիորեն պատրաստեն հասարակությանը, հակառակ դեպքում, այն դարձյալ կարող է վերածվել ընտրական ֆարսի։

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: