Վահագն Հակոբյան. «Գյուտը ստեղծելիս դու միայն գիտնական ես, ռեալիզացնելիս՝ նաև մենեջեր, բիզնեսմեն, PR մասնագետ, տնտեսագետ, իրավաբան ու հաշվապահ». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» գիտարտադրական կենտրոնի գյուղատնտեսական կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ Վահագն Հակոբյանը «Փաստի» հետ զրույցում պատմում է, որ իրենց լաբորատորիայում էկոպարարտանյութեր ստեղծելու աշխատանքներով են զբաղված: Հակոբյանը նշում է, որ ունեն նաև «Նարինե» մածունի, էկոլոգիապես մաքուր բակտերիալ պարարտանյութերի, դեղանյութերի, քիմիական հազվագյուտ միացությունների և այլ տիպի արտադրություններ:

– Հայաստանում էկոպարարտանյութեր ստեղծելու գաղափարն ինչպե՞ս ծնվեց: Ինչի՞ պահանջարկ ունենք մեր երկրում:

– Էկոպարարտանյութի անհրաժեշտությունն ու պահանջարկը վաղուց է ձևավորվել, սակայն նախկինում բավարար գիտելիքների, ռեսուրսների և բազայի բացակայության պայմաններում տեղական արտադրողները արտադրություն կազմակերպելու հնարավորություններ չունեին։ Մեր երկրում պարարտանյութերի հիմնական տեսականին քիմիական բնույթ են կրում և ներկրովի են։ Ամենամեծ պահանջարկն ունեն ազոտական պարարտանյութերը, հատկապես՝ սելիտրան, որը շատ թանկ է, և դա է պատճառը, որ շատ հետազոտողներ և ձեռներեցներ զբաղվում են ալտերնատիվ պարարտանյութերի մշակմամբ և արտադրությամբ։

– Էկոպարարտանյութեր ստեղծելու գաղափարն ի հայտ գալու ժամանակ, Դուք մտածել եք, որ կսպառեք այն տեղակա՞ն շուկայում, թե արտահանելու մասին ծրագրեր նույնպես ունեցել եք:

– Որպես գիտնական կարող եմ ասել, որ տեխնոլոգիան մշակելիս դու չես մտածում դրա իրացման գոտու մասին, այլ կենտրոնանում ես աշխատանքիդ կարևորության և անհրաժեշտության վրա: Կարևորը վերջնարդյունքն է, այսինքն՝ տեսնել քո հետազոտության արդյունքները կյանքի կոչված։ Կոնկրետ այս դեպքում պարարտանյութը մշակված է Հայաստանի համար։

– Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում էկոպարարտանյութը, ինչո՞վ է այն տարբերվում մյուս պարարտանյութերից: Ավելի մատչելի կլինի՞ գյուղացիների համար:

– Էկո– կամ կենսա– պարարտանյութ բառի տակ նկատի են առնվում բնական ծագում ունեցող և հողի նկատմամբ բարենպաստ ու բնապահպանական նշանակություն ունեցող պարարտանյութերը։ Այդպիսիք են գոմաղբը, կենսահումուսը, բակտերիալ բնույթի պարարտանյութերը և այլն։

Մեր կողմից մշակված կենսապարարտանյութերը բակտերիալ բնույթ են կրում, կազմված են ազատ ապրող և լոբազգի բույսերի սիմբիոտիկ ազոտ ֆիքսող բակտերիաներից։ Սիմբիոտիկ բակտերիաների հիման վրա մեզ մոտ մշակվել է նոր տիպի պարարտանյութ՝ «Ազոսիմբիոտիկ կենսապարարտանյութը»։ Այն կենդանի բակտերիաներ պարունակող բիոպրեպարատ է, որն օգտագործվում է լոբազգի բույսերի բերքատվությունը բարձրացնելու և հողն ազոտով հարստացնելու համար և լիարժեք կերպով փոխարինում է քիմիական ազոտական պարարտանյութերին։ Այն թույլ է տալիս հաջորդ այլ կուլտուրաների մշակության դեպքում խուսափել ազոտական պարարտանյութերի կիրառությունից հետագա 3 տարիների ընթացքում:

Արտադրության առաջին փուլերում և փոքր ծավալների պայմաններում դժվար է քիմիական պարարտանյութերից ավելի ցածր գին առաջարկել, իսկ ապրանքի գինը ուղիղ համեմատական է արտադրության ծավալներին։ Հետագայում հույս ունեմ, որ պարարտանյութի գինը արտադրության աճին զուգընթաց անհամեմատ կնվազի։

– Գյուտի վերաբերյալ գաղափարի ի հայտ գալուց մինչև այն իրականություն դարձնելը որքա՞ն ժամանակ է պահանջվում: Եվ ի՞նչ խնդիրների եք բախվել գաղափարն ի կատար ածելու ճանապարհին:

– Գյուտը մեկ օրում չի ծնվում, դա երկար տարիների բարդ ու թիմային աշխատանքի արդյունք է։ Թիմային, քանի որ կյանքի կոչել այն հարուստ գիտական ինֆորմացիան, որ տարիներ շարունակ կուտակել են մեր հայ գիտնականները, ունենալ ուժեղ և ակտիվ ազոտ ֆիքսող բակտերիաների բազմատեսակ կոլեկցիա, որոնք հավաքվել են լաբորատորիայի աշխատողների երկար տարիների աշխատանքի և սելեկցիայի շնորհիվ, և վերջապես կազմակերպել արտադրություն, անհնար կլիներ առանց թիմի՝ առանց փորձառու մասնագետների։

Գյուտի ռեալիզացումը բոլորովին այլ տիպի խնդիրներ ու լուծումներ է պահանջում։ Եթե գյուտը ստեղծելիս դու միայն գիտնական ես, ապա այն ռեալիզացնելիս պետք է լինես նաև մենեջեր, բիզնեսմեն, PR մասնագետ, տնտեսագետ, իրավաբան, հաշվապահ և այլն։ Բացի այդ, անհրաժեշտ են արտադրողական ռեսուրսներ, ֆինանսներ, իրացման մեխանիզմների առկայություն։

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում