Հետախույզ լինելու համար գլխավորը հայրենիքդ սիրելն է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Բացառիկ հարցազրույց Խորհրդային Միության հերոս Գևորգ Վարդանյանի կնոջ` լեգենդար հետախույզ, Ռուսաստանի արտաքին հետախուզության ծառայության վետերան Գոհար Վարդանյանի հետ

– Որքան գիտեմ, ՌԴ նախագահը Ձեզ հրավիրել է մասնակցելու մայիսի 9–ին կայանալիք միջոցառումներին: Հրավերն ընդունե՞լ եք (հարցազրույցն արվել է մայիսի 8–ին.– խմբ.):

– Այո, ընդունել եմ, պետք է գնամ Կրեմլ՝ ընդունելության: Պետության կողմից բացահայտորեն գնահատվելը այն էլ գաղտնի հետախույզի համար բացառիկ բարեբախտություն է:

– Քանի որ Մոսկվայում եք ապրում, Ռուսաստանի՝ որպես պետության կողմից գնահատումն ավելի առարկայական կզգաք: Իսկ Հայաստան պետության կողմից գնահատանք կա՞:

– Քիչ: Թեպետ երբ գալիս եմ Երևան, նախագահի, նրա տիկնոջ հետ երբեմն հանդիպում ենք: Նստում, զրուցում ենք: Այդքանը:

– Իսկ հաճա՞խ եք Երևան գալիս:

– Նախկինում տարին մեկ–երկու անգամ անպայման գալիս էի: Եթե հաջողվի, մեկ ամսից էլի կգամ: Շատ եմ կարոտում: Ուզում եմ՝ գոնե տարին մեկ անգամ գալ Երևան, ոտք դնել իմ հողի վրա: Այդ ժամանակ ինձ այնքա՜ն լավ եմ զգում: Շատ–շատ եմ սիրում մեր Երևանը: Շատ քաղաքներում եմ ապրել, բայց միևնույն է՝ Երևանն է իմ քաղաքը:

– Իսկ սիրած վայրեր ունե՞ք, հիմնականում ո՞ւր եք գնում:

– Երևանի փողոցներն եմ սիրում: Զբոսնում եմ, նայում–տեսնում՝ ինչն է ավելացել, ինչն է փոխվել: Սիրում եմ ոտքով քայլել–հասնել մինչ Հանրապետության հրապարակ: Աբովյանով եմ սիրում զբոսնել:

…Հիմա արդեն քիչ եմ քայլում: Բայց հուսով եմ, որ այս անգամ էլ կկարողանամ մի քանի վայր ոտքով ման գալ, նայել:

– Մոտենում է մայիսի 9–ը՝ հաղթանակի օրը: Ի՞նչ եք կարծում՝ արտաքին հետախուզությունն ի՞նչ դեր ու նշանակություն է ունեցել Խորհրդային Միության հաղթանակի կերտման գործում:

– Անշուշտ, վիթխարի դեր է ունեցել: Եթե չլիներ արտաքին հետախուզությունը, մեր կորուստները շատ ավելի մեծ կարող էին լինել: Մենք օրուգիշեր աշխատել ենք, որ մեր առջև դրված խնդիրները պատվով կատարենք:

– Ձեր ամուսնու հետ միշտ միասի՞ն եք աշխատել: Նո՞ւյն հանձնարարություններն են ձեզ տրվել:

– Այո, միշտ միասին ենք եղել, նույն գործն ենք արել: Գիտեք, միասին աշխատելը մեր գործն ավելի հեշտացնում էր: Կես բառից իրար հասկանում էինք, օգնում էինք իրար: Եղբայրս էլ է մեզ շատ օգնել: Մեզ հետ հավասար Թեհրանում աշխատել է: Բայց հարցի մյուս կողմն էլ կար: Միմյանց համար վախն ու անհանգստությունը մեզ հանգիստ չէին տալիս: Մինչև չհամոզվեինք, որ գործն ավարտին է հասել, ամեն ինչ բարեհաջող է, ոչ մեկս հանգստություն չուներ: Եթե այդ պահին միասին էինք, միասին էինք անհանգստանում իրար համար, եթե առանձին էինք, ապա՝ առանձին–առանձին: Բացի այդ, միշտ զգոն էինք, նայում էինք՝ մեզ հետևող կա՞, չկա՞: Նույնիսկ հիմա էլ, երբ մի տեղ եմ գնում, հետ եմ նայում, տեսնեմ՝ հետևող կա՞: Հետո հասկանում եմ, թե ինչ եմ անում, ինքս ինձ ծիծաղում եմ: Սովորությունը մնացել է (ծիծաղում է):

– Իսկ ընտանիքի, ընտանեկան միջոցառումների համար ժամանակ մնո՞ւմ էր: Ինչպե՞ս էիք հասցնում:

– Իհարկե, մնում էր: Ամեն ինչն էլ հասցնում էինք: Եթե ցանկություն ունես, ամեն ինչ կարողանում ես հասցնել, տեղը տեղին անել: Հայ կինը շատ բան կարող է: Հանդիպում էինք մեր բարեկամ ընտանիքների հետ, հավաքներ էինք կազմակերպում: Մեր բարեկամ ընտանիքները գիտեին, թե ինչ գործ ենք անում՝ հարմարվում էին մեր ընտրած ժամանակին: Ծնողներս էին մեզ շատ օգնում: Գևորգ Անդրեյիչի (ամուսինը՝ լեգենդար հետախույզ Գևորգ Վարդանյանը.– խմբ.) ընտանիքն էլ գիտեր, թե մենք ինչով ենք զբաղվում, ուստի հարկ եղած դեպքում նրանք էլ էին աջակցում: Երբեմն հայրը մեզ հյուր էր գալիս: Հիշում եմ՝ եթե Գևորգ Անդրեյիչը տան չէր լինում, ոչ ես էի քնում, ոչ հայրը: Հայրը դուրս էր գալիս փողոց, քայլում էր այս կողմից այն կողմ: Սպասում էինք այնքան ժամանակ, մինչև վերադառնար: Նման շատ օրեր ենք անցկացրել, հատկապես Թեհրանում: Մանավանդ վերջին տարիներին Դաշնակցությունը շատ էր ընկնում Գևորգ Անդրեյիչի հետևից: Ուստի զգուշանում էինք: Նաև այդ պատճառով՝ նախատեսված ժամկետից շուտ վերադարձանք Հայաստան:

Իսկ Թեհրանում 25 տարի ապրեցինք: Ես այնտեղ եմ դպրոց գնացել: Նախ հայկական դպրոց էի գնում, հետո այն փակեցին, ու ստիպված գնացի պարսկական դպրոց: Բայց որպեսզի հայերենը, մեր հայրենիքը չմոռանանք, գնում էինք բարձր դասարանների աղջիկների տուն, գրում–կարդում էինք հայերեն, Հայաստանի մասին պատմություններ էինք պատմում: Հետո էլ մեկ–մեկ էինք դուրս գալիս այդ տանից, որպեսզի չմտածեն, թե այդտեղ հավաքվել ենք: Մեր հայկական դպրոցը քաղաքի կենտրոնում էր՝ ճիշտ ռուսական դեսպանատան դիմաց: Հայկական եկեղեցին էլ էր այնտեղ:

– Իսկ վերջին տարիներին գնացե՞լ եք Թեհրան:

– Ոչ, ցավոք, վերադարձից հետո Թեհրան չեմ գնացել: Շատ կուզենայի գնալ–տեսնել իմ մանկության տները, փողոցները: Ամեն ինչն աչքիս առաջ է: Հիմա խոսում եմ ձեզ հետ, ու մտքով այդ փողոցներով եմ անցնում: Այդ տարիների ամեն ինչը մնացել է, դրանք ինձ համար շատ հետաքրքիր, առանձնահատուկ տարիներ են եղել: Թեհրանի մեր ընկերներից շատերը գնացին Լոս–Անջելես: Բայց երբեմն գալիս էին Երևան, ու բոլորս նորից հավաքվում–հանդիպում էինք:

– Բազմաթիվ գործողություններ եք կատարել: Եթե գաղտնիք չէ, ամենաբարդը ո՞րն է եղել:

– Օպերացիաներ, իհարկե, շատ ենք իրականացրել, բայց գիտեք՝ ամենաբարդը երևի թե եղել է այն, որ պետք է Մարկովի ժամանակ որևէ ավելորդ բառ չասեի: Գևորգ Անդրեյիչն էլ կողքիս էր, զգում էր, թե ինչպես եմ տանջվում, որ հանկարծ ավելորդ բառ չասեմ: Ես ոչ թե մտահոգվում էի, թե ինչպես օպերացիաս գլուխ բերեմ, այլ որ ավելորդ խոսք չասեմ: Դա իմ ամենամեծ վախն ու մտահոգությունն էր:

– Իսկ գործողություն իրականացնելիս կա՞ր «ստեղծագործական» ազատություն, թե կար հստակ կանոնակարգ, որին հետևելը պարտադիր էր, շեղվել չէր կարելի:

– Ազատություն կար: Շատ բան անում էինք մեր հայեցողությամբ, ինչպես իրավիճակն էր թելադրում: Բացի այդ, մենք այնքան էինք սովորել մեր այնտեղի (նկատի ունի Թեհրանը.– խմբ.) աշխատանքին, որ դա մեր ամենօրյա կյանքն էր դարձել: Առավոտյան արթնանում էինք ու գիտեինք՝ սա պետք է անենք, այնտեղ պետք է գնանք: Ես աղջիկ էի, շուտ էի տուն գնում, իսկ տղաները գիշեր–ցերեկ աշխատում էին: Եղբայրս ու Գևորգ Անդրեյիչը մինչև ուշ գիշեր հետևել են մարդկանց: Որքա՜ն թշնամի են բռնել, գերմանացի գործակալ: Այնքա՜ն բան է եղել:

– Իսկ ընդհանրապես հետախույզ լինելու համար ամենագլխավոր, կարևոր հատկանիշը ո՞րն է:

– Գլխավորը հայրենիքդ սիրելն է: Պետք է գիտակցես, որ քո ցանկացած քայլ հանուն հայրենիքի է: Երբ հայրենիքումդ ես ապրում, չես նկատում, չես գիտակցում: Բայց որքան հայրենիքից հեռու ես, այնքան այդ սերն ուժեղ է լինում: Երբ զգաք այդ կարոտը, շատ բան կանեք հայրենիքի համար: Մենք անչափ սիրել ենք մեր հայրենիքը:

– Բայց ամեն մարդ, ով սիրում է հայրենիքը, կարո՞ղ է հետախույզ դառնալ:

– Իհարկե, ոչ, չի կարող: Հետախույզ լինելը շատ մեծ և պատասխանատու գործ է: Ու որքան պետք է սիրես հայրենիքդ, որ կարողանաս այդ ամենը ճիշտ և նվիրվածությամբ անել: Մենք Թեհրանում շատ լավ էինք ապրում: Բայց բացի հայրենիքից, որևէ այլ բան մեզ հետաքրքիր չէր:

– Այսօր հետախուզության ձևերը երևի շատ են փոխվել, իսկ հիմքը մնացե՞լ է, և ո՞րն է այդ հիմքը:

– Հիմքը կրկին ու կրկին հայրենիքն է, սերը առ հայրենիք: Գլխավոր նպատակը հայրենիքին ծառայելն է:

– Իսկ այսօր խորհրդային տարիներին եղած հետախուզության ավանդույթները պահպանվե՞լ են, թե ամեն ինչ շատ է փոխվել, ամեն ինչ շատ է նոր:

– Ես մանրամասն չգիտեմ: Բայց, անշուշտ, հետախուզությունը բարձր մակարդակի վրա է, համակարգը գործում է: Հետախուզությունը միշտ եղել է ու կլինի: Առանց դրա անհնարին է:

– Իսկ Դուք տեղյա՞կ եք՝ Հայաստանն ինչպիսի՞ հետախուզություն ունի:

– Անկեղծ ասած, չգիտեմ: Բայց համոզված եմ, որ հետախուզական համակարգ գործում է: Չկա մի երկիր, որ չունենա այն:

– Այսօր Հայաստանում ոչ պատերազմ է, ոչ խաղաղություն: Ունենք ղարաբաղյան խնդիր: Այս պայմաններում հետախուզության դերն ինչպիսի՞ն է:

– Հայաստանը պետք է ունենա ուժեղ հետախուզություն, որ կարողանա դիմադրել: Այդպիսի բա՞ն կլինի՝ ամեն օր երիտասարդներ են զոհվում սահմանին: Այդ հարցը լուծելու համար հետախուզության դերը կարող է որոշիչ լինել:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում