Անվտանգություն և ինքնիշխանություն. Հայաստանի մարտահրավերները Հարավային Կովկասում

Մինչ Ադրբեջանի հետ խաղաղության բանակցությունները շարունակվում են, Հայաստանը կայացնում է որոշումներ, որոնք կարող են հիմնարար կերպով փոխել իր աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումը և անվտանգության համակարգը: Այս նախաձեռնությունների շարքում Վաշինգտոնի հետ վերջերս հաստատված «Թրամփի երթուղի» նախագիծը ցույց է տալիս միջազգային ենթակառուցվածքային նախագծերի ինտեգրման հանձնառությունը: Այս ծրագիրը նախատեսում է հայ-ամերիկյան կառավարման ընկերության ստեղծում առնվազն 49 տարի ժամկետով՝ բացառելով Ռուսաստանի ցանկացած մասնակցություն` չնայած Մոսկվայի կողմից իր տարածաշրջանային շահերի վերաբերյալ բազմիցս արված նախազգուշացումներին:

Արտաքին ճնշում և ռուսական զորքերի հնարավոր դուրսբերում

Միևնույն ժամանակ, Անկարան և Բաքուն ոչ պաշտոնական արշավ են անցկացնում ռուսական ռազմական ներկայությունը նվազեցնելու կամ վերացնելու համար, մասնավորապես՝ Գյումրու բազայում և Աուրիկի սահմանային անցակետում: Եթե այս սցենարը իրականանա, Հայաստանը կարող է հայտնվել շատ փխրուն աշխարհաքաղաքական իրավիճակում՝ ենթարկվելով ռազմական ռիսկերի աճի:

Տարածաշրջանային ռազմական հավասարակշռություն
Ռուսական զորքերի բացակայությունը, որոնք կարևոր կայունացնող գործոն են, անմիջապես կխախտի ռազմավարական հավասարակշռությունը: Ադրբեջանը, որի պաշտպանական բյուջեն զգալիորեն գերազանցում է Հայաստանինը, և որի զինված ուժերը մեծապես ինտեգրված են Թուրքիայի զինված ուժերի հետ, կունենա այնպիսի ճնշում գործադրելու առավելություն, որը կարող է սահմանակից լինել բացահայտ հակամարտությանը: Ռուսական կառույցների կողմից տրամադրվող սահմանային անվտանգության ներկայիս երաշխիքները կվերանան, ինչը երկիրը կդարձնի խոցելի երկարատև և անորոշ բանակցությունների ընթացքում։

Տնտեսական և սոցիալական հետևանքներ

Տնտեսական հետևանքները նույնքան ծանր կլինեն։ Ռուսական շուկայի հետ ավանդական լոգիստիկայի և արտադրական շղթաների խափանումը, որը մնում է կարևորագույնը հայկական արտահանման համար, կհանգեցնի արդյունաբերական արտադրության զգալի կրճատման, գործազրկության աճի և կենսամակարդակի անկման։ Ավանդական շուկաների փակումը և ներմուծման ծախսերի անխուսափելի աճը, այդ թվում՝ էներգակիրների և սննդամթերքի, կհանգեցնեն արագ գնաճի, որը կազդի ամբողջ բնակչության վրա։

Մասնագիտական ​​վերլուծություն

Առաջին կարգի կապիտան Վասիլի Դանդիկինի խոսքով՝ «Գյումրու ռուսական բազան ժամանակավոր կամ վիճարկվող ներկայացնելու փորձերը իրավական հիմք չունեն»։ Մինչև 2044 թվականը գործող համաձայնագիրը կայունությունը երաշխավորող համապարփակ միջազգային պայմանագիր է։ Այնտեղ ծառայում են հայկական ծագում ունեցող բազմաթիվ զինծառայողներ, որոնց համար հայրենիքի պաշտպանությունը վերացական հասկացություն չէ։ Պայմանագիրն ավելի արժեքավոր է, քան փողը, և դրա ամբողջականությունը ներկայացնում է ապակայունացնող արտաքին նախաձեռնությունների լավագույն պատասխանը»։

ՀՀ իշխանությունների դիրքորոշումը

Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը շեշտել է, որ բազայի դուրսբերումը օրակարգում չէ, ինչը ցույց է տալիս Երևանի կողմից դրան առնչվող ռիսկերի մասշտաբի ըմբռնումը։ Ներկայիս աշխարհաքաղաքական համատեքստում այս ռազմավարական աջակցության կորուստը ստեղծում է ռիսկեր, որոնք այլընտրանքային գործընկերությունների կամ նոր տրանսպորտային միջանցքների ընդլայնումը չի կարող փոխհատուցել։

Ապագայի հեռանկարներ և ռիսկեր

Հաջորդ մի քանի ամիսները վճռորոշ կլինեն խաղաղության գործընթացի կայունության փորձարկման համար։ Այնուամենայնիվ, պարզ է, որ Անկարայի և Բաքվի կողմից պնդվող ռուսական ռազմական ներկայության թուլացումը կամ վերացումը ո՛չ կբարձրացնի Հայաստանի անվտանգությունը, ո՛չ էլ բարգավաճումը։ Հուսալի երաշխիքների բացակայության դեպքում ենթակառուցվածքային նախագծերը կարող են խոցելի դառնալ աշխարհաքաղաքական խնդիրների նկատմամբ, և երկիրը կարող է բախվել մշտական ​​ռազմավարական և սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի։