Լեգիտիմության գործոնի չափազանցված ուժը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Տարիներ շարունակ ընդդիմադիր և փորձագիտական շրջանակներում գերիշխում էր այն պնդումը, որ հայ–ռուսական հարաբերություններում առկա խնդիրների հիմնական պատճառը հայաստանյան իշխանությունների լեգիտիմության դեֆիցիտն է, հանրային աջակցության բացակայությունը, ինչը վերջիններս, ըստ նույն այդ պնդման, կոմպենսացնում էին քծնանքով, կրավորական կեցվածքով: Այս պնդումից բխեցվում էր, որ եթե Հայաստանն ունենա լեգիտիմ իշխանություն,ունենա ներքին հանրային աջակցություն, ապա կկարողանանք այլևս չքծնել ռուսական կողմին և արժանապատիվ հարաբերություններ կառուցել նրանց հետ, կկարողանանք հաճախ «ոչ» ասել: Պնդումը ճիշտ էր միայն էսթետիկական իմաստով՝ կար ահռելի քծնանք ու չկար արժանապատիվ կեցվածքի որևէ նշան: Բովանդակային իմաստով, սակայն, պնդումը սխալ էր, որովհետև հարաբերությունների կառուցվածքը բացատրվում էր ոչ թե շահերով, հնարավորություններով, ուժային բալանսներով ու աշխարհաքաղաքական իրավիճակով, այլ բացառապես առաջին դեմքերի պահվածքով, հռետորաբանությամբ, «բարևներով, զանգերով ու շնորհակալություններով»: Պնդման սխալականությունը գործնականում ապացուցվում է հիմա. կա լեգիտիմ իշխանություն, կա հանրային աջակցություն, կա համարձակ Փաշինյան՝ զգուշավոր Սերժ Սարգսյանի ֆոնին, բայց հարաբերությունների բնույթը չի փոխվում: Այո, էսթետիկ ֆոնը փոխվել է, բայց միայն այդքանը:

Ինչո՞ւ, որովհետև անկախ նրանից քծնում ես, թե հեգնում, կուլ ես տալիս, թե ատամ ցույց տալիս, կան իրողություններ, որոնք մեկ օրում չեն փոխվում, անկախ հրապարակի քանակից և հռետորի ձայնի դեցիբելից: Իսկ իրողությունն այն է, որ մենք չափից շատ ենք կախված ռուսական կողմից ու դիմադրելու կռվաններ քիչ ունենք, անկախ նրանից՝ քծնող ենք, թե հպարտ ու արժանապատիվ: Արժանապատիվ կեցվածքն, իհարկե, անշահարկելիորեն կարևոր բաղադրիչ է, որը չկար նախկինում: Բայց այդ բաղադրիչը մեկուսի ու ինքն իրենով չի աշխատում, այն պետք է թիկունքում ունենա դիմադրելու ունակ համակարգ՝ տնտեսությամբ և անտանգությամբ, այլապես վերածվելու է դատարկ հպարտության: Փաշինյանին ու նոր իշխանությանը, ըստ այդմ, չպետք է մեղադրել, օրինակ, ՆԱՏՕ–ի զորավարժությանը չմասնակցելու որոշման համար: Հասկանալով արդի ռուսական կայսերապաշտական քաղաքականության էությունը՝ կարող ենք ենթադրել, որ ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա ռուսական կողմից եղել է ահռելի ճնշում, որին դիմադրելու ռեսուրս ո՛չ նոր, ո՛չ նախորդ իշխանությունը չունեն:

Նոր իշխանությունները քննադատելի են ոչ թե այդ ճնշմանը դիմագրավելու ռեսուրս չունենալու համար, այլ այն մտայնության, որ միայն ներքին լեգիտիմությունը բավարար է, որպեսզի արտաքին աշխարհը հաշվի նստի մեր շահերի հետ: Ընդ որում, այս մտայնությունը գերակա է ոչ միայն Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում, այլև Արևմուտքի: Ակներև էր այն հիասթափությունը, որով Բրյուսելից Երևան վերադարձավ Նիկոլ Փաշինյանը: Որովհետև կրկին տարիներ շարունակ ստեղծվել էր մի մտայնություն, թե լեգիտիմ իշխանություն ունենալու դեպքում Արևմուտքը աճապարելու է ողջ թափով Հայաստանում ներդրումներ իրականացնել:

Լեգիտիմության ռեսուրսը խիստ կենսական է Հայաստանի համար: Ներքաղաքական կայունության առումով այն առաջնային է: Բայց արտաքին քաղաքական առումով լեգիտիմությունը, այն էլ հանրահավաքային լեգիտիմությունը, մեծ դերակատարում չունի, եթե այն չի կապիտալիզացվել, չի վերածվել քաղաքական ինստիտուտների, տնտեսական բարեկեցության նոր մակարդակի, դիմադրողականություն ունեցող անվտանգության համակարգի, համակեցության որակապես նոր մեխանիզմի:

Հիմա, երբ թե՛ Արևմուտքի, թե՛ Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում նկատելի են դառնում նոր իշխանության հիասթափության դրսևորումները, սպասելիքների և իրականության միջև խզումները, իսկական ժամանակն է տարիներ շարունակ շրջանառված մտայնությունները մի կողմ դնելու և իրականությունը շոշափելի, ոչ թե տեսական գնահատելու համար: Օրինակ, ի՞նչ ասել է Լավրովի տեսաուղերձին պատասխանել հապճեպ ու ԱԳՆ մամլո խոսնակի մակարդակով: Արդյո՞ք Լավրովի կամ Ռուսաստանի համար եղանակ է փոխում, թե՞ պատասխանողը լեգիտիմ իշխանության ներկայացուցիչ է, թե՞ ոչ, եթե այդ պատասխանն արվում է հաշված րոպեների ընթացքում և բավական ցածր պաշտոնական մակարդակով: Կամ ի՞նչ է նշանակում այն ողջ անփութության շղթան, որ ի հայտ է գալիս Խաչատուրովի դեպքում: Այո, Հայաստանի սուվերեն իրավունքն է իրացնել արդարադատություն սեփական երկրի շահերից ելնելով: Բայց պարզ է, չէ՞, որ արդարադատության իրացումը առանձին վերցրած գործընթաց չէ, վակուումի մեջ չէ, այլ քաղաքական, այս դեպքում աշխարհաքաղաքական երանգներ ունի: Ինչո՞ւ չեն հաշվի առնվում այս երանգները: Կամ ի՞նչ ասել է ակնկալել, որ Եվրոպան, որը աշխարհի ամենադանդաղ ու կասկածամիտ բյուրոկրատական կառույցներից մեկն է, ընդամենը հեղափոխության փաստի և կոռուպցիան բացառապես հռետորաբանության մակարդակով վերացնելու հավաստիացումների վրա հենվելով, պետք է աջակցություն հայտնի նոր իշխանություններին ներդրումների ու ֆինանսավորումների տեսքով: Շարքը կարելի է շարունակել երկար: Լեգիտիմությունը կարևորագույն ռեսուրս է, ռեսուրս, որ վատնվել է նախորդ տարիների ընթացքում: Բայց նախ՝ այն չի կարող լուծել բոլոր խնդիրները, եթե մնում է միայն ժողովուրդ–առաջնորդ էմոցիոնալ ցիկլի մեջ ու չի վերածվում քաղաքական կապիտալի: Երկրորդ՝ լեգիտիմության ուժը ներսում և դրսում տարբեր կարող է լինել: Հուսալ, որ միայն դրա առկայությունը բավարար է ներքին, առավել ևս արտաքին հարցերի լուծման համար, սխալ, փակուղի տանող մտայնություն է, որից պետք է հրաժարվել:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում