Այս ժողովրդին կազմակերպողը, ուղղորդողը, տեր կանգնողը չկա. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է արձակագիր Արա Նազարեթյանը

– Պարոն Նազարեթյան, դուք, որպես քաղաքացի, առաջընթաց տեսնո՞ւմ եք մեր երկրում, որպեսզի մարդն իրեն ավելի լավ զգա, ապահով ապրի, արժանապատիվ կյանք վարի, նաև մեծանա երկրի պաշտպանունակությունը:

– Եթե ոչ մի բան էլ չարվի, ընդհանրապես կառավարություն էլ գոյություն չունենա, պետություն էլ չլինի, ժողովուրդն իր օրվա հարցերը լուծելով–լուծելով, կամաց–կամաց առաջ կգնա: Նկատի ունեմ, որ զարգացումը ոչ թե պետության աշխատանքի հետևանքով է, այլ ավելի շատ բնական զարգացում է: Եթե մեկ ամիս խաղաղություն եղավ, ապա մարդիկ ամենքը մի բան կանեն:

Այս ժողովրդին կազմակերպողը, ուղղորդողը, տեր կանգնողը չկա:

– Բա մեր իշխանավորնե՞րը:

– Նրանք իրենք իրենց հարցերն են լուծում: Ու լավ էլ լուծում են:

Ախր, իշխանավորները ոչ միայն իրենց գործը չեն անում, այլև հակառակն է ստացվում. ժողովուրդը հենց նայում է իշխանավորներին, հիասթափություն է ապրում: Եթե հիասթափեցնող այդ օրինակները չլինեին, ապա, գիտենք՝ մարդն իր բնույթով լավատես է, ու այդ լավատեսությունը նրան իմպուլս կտա: Ու էլի դրական մի բան կանի:

Նայում ես՝ էս մեկը թալանեց, էս մեկը գողացավ, էս մեկն իր համար մյուսի եկամուտների ծորակն է փակում և այլն, և այլն: Փոքր երկիր ենք, ու փոքր երկրում էլ ամեն ինչ շուտ իմացվում է…

Հետո դա այնպիսի մի երևույթ է, որը կարող է, որպես ցեց, կարճ ժամանակում ընկնել ժողովրդի մեջ, բայց որի վերացման համար կպահանջվեն երկար տարիներ:

– Բայց նկատի ունեցեք, որ մեկ տարի առաջ նոր վարչապետ ունեցանք, որին ժողովուրդը շատ հավանեց: Այնքան շատ, որ ընտրություններին, ի դեմս նրա, ձայնը տվեց Հանրապետական կուսակցությանը:

– Այստեղ դեր խաղաց զուտ այդ մարդու անհատական տեսակը, նրա խարիզման: Թե չէ որպես վարչապետ մի բան արած պետք է լիներ, չէ՞, որ ժողովրդի մոտ վստահություն ձեռք բերեր:

Զավեշտն այն է, որ Հանրապետական կուսակցությունը համարյա քսան տարի իշխանություն է, բայց իրենց մեջ ոչ մի վաստակ ունեցող մարդ չունեին, ու հույսները դրեցին բոլորովին նոր եկած մի մարդու վրա:

– Բայց վարչապետը հուսախաբ չարե՞ց ժողովրդին: Ինձ թվում է՝ մեկ տարին բավական է, որ ինչ–որ արդյունք երևար:

– Անշուշտ, որոշ արդյունքների հասնելու համար մեկ տարին քիչ չէ: Ու անձամբ ես այդքան էլ լավատես չեմ:

– Բա մեր ժողովուրդն ինչո՞ւ ձայն տվեց. այդքան դյուրահավա՞տ է:

– Բայց ո՞վ է ասում, որ ձայն է տվել: Մի կողմ թողնենք 5–10 հազար դրամների դիմաց քվեարկությունը:

– Համարյա սաղ ժողովուրդն էլ այդ 5–10 հազարը վերցրել է:

– Երևի: Նույնիսկ մարդիկ կային պահանջատիրոջ պես էին խոսում, թե ինչո՞ւ իրենց չեն առաջարկել:

– Ինչո՞ւ մեզ մոտ չի ստացվում պետություն կառուցելը:

– Պատմական հիմքեր ունի դա: Ի վերջո, 600 տարուց ավելի պետականություն չենք ունեցել: Մեր ժողովրդի արյան մեջ մտել է «եղունգ ունես՝ գլուխդ քորի» սկզբունքը: Ու ես կարծում եմ, որ այսօրվա մեր ամենամեծ պրոբլեմը ոչ թե տնտեսության վիճակն է, ոչ թե պետական ապարատի թերի գործունեությունն է, այլ այն է, որ դեռևս չունենք համատեղ ապրելու կուլտուրա: Իր երկրում իրար հետ ապրելու մշակույթը մեր ժողովուրդը չունի: Բայց այլ երկիր են գնում, անմիջապես ինտեգրվում ու մերվում են տեղի կենսաձևին: Ինչո՞ւ: Որովհետև այդ երկրներում գործող համակարգեր կան: Իսկ մեր ներսում մենք ասես կենտրոնախույս ենք, իրարից փախչում ենք:

– Ես համաձայն չեմ, որ ասում եք, թե պետություն չենք ունեցել, դրա համար է այսպես: Հրեաները հազարամյակներով պետականություն չեն ունեցել, բայց տեսեք, թե ինչպիսի կազմակերպված երկիր սարքեցին:

– Նրանք պետություն չեն ունեցել, ճիշտ է, բայց հազարամյակների ընթացքում մշտապես եղել են կուռ համախումբ:

– Ինչպե՞ս ստացվեց. դուք ձեզ համար պարզե՞լ եք այդ բանաձևը, որ հասարակության ոչ արժանի շերտը եկավ ու մեր երկրում դարձավ որոշումներ ընդունող, դարձավ քաղաքական էլիտա:

– Դա բնական է, ասում են չէ՞, հեղափոխությունները, լա՛վ, հեղափոխություն չասենք, մեծ գործը պլանավորում են ռոմանտիկները, իրագործում են ֆանատները, վայելում են տականքները: Եվ այս խոսքը լիովին տրամաբանական է: Եվ միշտ է այդպես եղել:

– Մենք այնքան ենք խոսել ընտանիքի մասին, այնքան ենք կարևորել նրա գաղափարը, որ դարձել ենք անհատապաշտներ անգամ: Նույնիսկ ընտանիքի շահը կարող ենք գերակա դիտել պետական շահի նկատմամբ: Շատ չե՞նք ծայրահեղ մեր մոտեցման մեջ:

– Ընտանիքի ու պետության գաղափարի մեջ հակասություն չկա. ամուր ընտանիքը ամուր պետության հիմքն է: Ընտանիքը պետության մոդել է, կարելի է ասել:

– Ասենք՝ մի պաշտոնյա, ով ցանկանում է, որ իր կինը մուշտակ ունենա, կոռուպցիոն մի լավ գործարքի գնա:

– Դրա համար երկրում պետք է օրենքը աշխատի: Այնպես որ, պրոբլեմը համակարգի մեջ է, և ոչ թե մարդկանց մեջ է: Ասեմ, որ մեր ժողովուրդը խելոք, օրենքին ենթարկվող ժողովուրդ է: Մի օրինակ բերեմ՝ Անդրոպովի ժամանակ, երբ հակաալկոհոլային պայքար էր գնում, մերոնք միանգամից խաղողի այգիները արմատախիլ արեցին: Բայց հարևան թուրքերը, նաև՝ վրացիները նույնը չարեցին: Դուրս եկավ, որ Անդրոպովի օրենքը միայն մեզ համար գործեց:

– Ես էլ այսպես կասեմ՝ դրսից էր օրենքը եկել, դրա համար ենթարկվեցինք: Մենք դրսի առաջ խոնարհվող ենք:

– Դե, ճիշտ է, Մոսկվայի հանդեպ ահն էլ կար: Բայց միայն դա չէր. օրենք էր, եկել էր՝ պետք է անեինք: Հետո մենք նաև միամիտ ժողովուրդ ենք: Մեզ ներշնչել են, թե խորամանկ ենք, բայց այդպես չէ, շատ ենք միամիտ:

Եթե վերևներում ամեն ինչ ճիշտ լինի, երկիրն էլ կարճ ժամանակում կշտկվի:

 Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում