Առողջապահական միասնական էլեկտրոնային համակարգը սպառնում է երկրի անվտանգությանը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

16 կազմակերպություններ միավորվել են, որպեսզի թույլ չտան, որ առողջապահական միասնական էլեկտրոնային համակարգի նախագիծը Հայաստանում կյանքի կոչվի: Նրանք համոզված են, որ այդ ծրագիրը շատ վտանգավոր է երկրի անվտանգության համար և ՀՀ Սահմանադրության բազմաթիվ դրույթների խախտում է ենթադրում:

Նախագծի ընդդիմախոսները մի քանի անգամ դիմել են ՀՀ վարչապետին, պահանջելով ամեն կերպ կանգնեցնել ծրագրի իրագործումը, բայց կառավարության կողմից ուղարկած ընդհանուր մարտավարական բառապաշարով գրված պատասխանները այդպես էլ չեն բավարարել կազմակերպությունների ու նախաձեռնությունների ղեկավարներին: Խումբը, սակայն, վճռական է տրամադրված և ամեն կերպ պայքարելու է, որ այդ գործընթացի «старт»–ը չտրվի, որպեսզի այն հանկարծ չսկսի «կուլ տալ» բոլորիս:

«Ընդդեմ բիոմետրիկ փաստաթղթերի» միավորման ղեկավար, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու Ա. Ռուբենը «Փաստի» հետ զրույցում ասաց, որ նախագծին դեմ է մի քանի պատճառներով: Առաջին և ամենակարևոր պատճառն այն է, որ նման բազաներ ստեղծելը բավականին ծախսատար գործ է: Բացի այդ, չնայած իշխանությունները պնդում են, թե ստեղծվելիք բազան բավականին բարձր պաշտպանվածություն է ունենալու, սակայն գիտնականի կարծիքով դա չի համապատասխանում իրականությանը, քանի որ հայտնի է, որ ցանկացած տվյալների բազա, այդ թվում նույնիսկ Պենդատգոնինը, ուշ թե շուտ կոտրվում են, և դա ընդամենը ժամանակի խնդիր է:

«Համակարգչային մասնագետները, հատկապես նրանք, ովքեր զբաղվում են անվտանգության հարցերով, պնդում են, որ շատ հայտնի ծրագրեր, որոնք ստեղծվել են ԱՄՆ–ում, չեն կարող կապված չլինել ամերիկյան հատուկ ծառայությունների հետ: Դա նաև ապացուցել է Էդվարդ Սնոուդենը: Մենք տեսանք, որ բազմաթիվ ծրագրեր, այդ թվում Googl–ը, կապված են Արևմտյան հատուկ ծառայությունների հետ և նրանց տեղեկություններ են տրամադրում: Ինչ վերաբերում է սոցիալական ցանցերին, օրինակ՝ ֆեյսբուքին, ապա դա ընդհանրապես այն նպատակով է ստեղծվել, որ հնարավոր լինի ծանոթությունների դաշտի մասին նույնպես տեղեկություն հավաքել»,– ասաց Ա. Ռուբենը:

Նրա խոսքով՝ առողջության մասին տեղեկությունները հանրայնացնելու դեպքում մարդն այլևս չի կարողանա որևէ բան թաքցնել: Օրինակ՝ հոգեբանական դիմանկարը, ԴՆԹ–ն և այլն, բայց այս համակարգի հիմնական նպատակը պոտենցիալ այլախոհներին գտնելն է, ովքեր կարող են վտանգավոր լինել սիոնա–մասոնական կառույցների համար, ում ներկայում հաջողվել է գրավել ԱՄՆ–ի, Եվրամիության և մի շարք այլ երկրների իշխանությունները:

Եվ այդ է պատճառը, որ այս կառույցներն ամեն ինչ անում են, որպեսզի տարբեր երկրներում ապրող այլախոհներին ինչքան հնարավոր է վաղ հասակում հայտնաբերեն ու չեզոքացնեն, որպեսզի ավելի հեշտ կարողանան տարբեր երկրներ ղեկավարել: Նման դրդապատճառ միշտ էլ եղել է, բայց համակարգչային դարաշրջանում, երբ բոլորը տարբեր թելերով կապված են ժամանակի այդ մեքենայից, այլախոհներին որոնելը, ըստ Ա. Ռուբենի, դարձել է անհամեմատ հեշտ:

«Տարբեր պարամետրեր ակտիվացնելով, կարելի է որոնումների համակարգերի միջոցով շատ կարճ ժամանակահատվածում գտնել այն անձնաց, որոնք տվյալ պարագայում հետաքրքրում են իրենց, իսկ հետագայում նրանց չեզոքացնելը դառնում է շատ ավելի հեշտ: Բացի դրանից, էլեկտրոնային բժշկության անցելու դեպքում մարդկանց հնարավորություն կտրվի օգտվել այդ համակարգից միայն նույնականացման քարտ ունենալու դեպքում, ինչը կրկին մարդկանց դեպի այդ համակարգ մղելու համար է արվելու»,– ասաց Ա. Ռուբենը:

Խոսելով Եվրոպայում վաղուց արդեն ներդրված այս համակարգերի մասին, նա նշեց, որ եթե դա տարածված է ողջ Եվրոպայում և զարգացած շատ երկրներում, ապա դա դեռ չի նշանակում, որ լավ ու օգտակար բան է և անպայման հարկավոր է ներդնել Հայաստանում:

«Կա նաև երկրների շատ մեծ ցանկ, որտեղ համակարգչային գողություն է կազմակերպվում և իրականացվում: Ամերիկյան հատուկ ծառայությունները չէին կարող նման «քաղցր պատառի» կողքով (Windows կամ համակարգչային այլ ծրագրեր) անտարբեր անցնել և ժամանակին, օրինակ` Բիլ Գեյթսին չառաջարկեին, որ Windows–ի մեջ որևէ «backdoor» (ետնադուռ, գաղտնի, ծածուկ մուտք) նախատեսել: Եվ դրա դեմ որևէ անտիվիրուսով պայքարել սկզբունքորեն հնարավոր չէ»,– ասաց Ա. Ռուբենը:

Նրա խոսքով Առողջապահության նախարար Լևոն Ալթունյանին նույնպես մտահոգում է բազայի անվտանգության հարցը, որի համար իրենք ինչ–որ աշխատանքներ են իրականացնում, բայց ֆիզիկոսի կարծիքով ոչինչ անել հնարավոր չէ: Միակ ելքը դրանից ընդհանրապես հրաժարվելն է:

«Ամենասկզբունքային պահն այն է, որ իշխանություններին կարողանանք բացատրել, որ անհնարին է ծրագրերը որևէ կերպ պաշտպանել, որովետև լրտեսական կառույցները վաղուց իրենց հսկողության տակ են վերցրել windows–ը: Եվ եթե հաշվի առնենք, որ համակարգչային ծրագրեր արտադրող բազմաթիվ ընկերություններն էլ իրենց հերթին հենց այդպիսի տոտոլիտար գործիքներ և արտաքին դեստրուկտիվ կառույցներ են, ապա շատ մեծ հարց է ծագում, թե այդ դեպքում ով ում է վերահսկողության տակ պահում ԱՄՆ կենտրոնական հետախուզական ծառայությունը ծրագրեր արտադրող ընկերությունների՞ն, թե՞ հակառակը»,– ասաց Ա. Ռուբենը:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում