Սիրիահայերի մասին` վիճակագրության լեզվով. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է «Սիրիահայերի հիմնախնդիրները համակարգող կենտրոն» ՀԿ–ի նախագահ Լենա Հալաճյանը

– Տիկին Հալաճյան, Սիրիայում հայերը հիմնականում որտե՞ղ էին ապրում:

– Տարբեր ժամանակներում տարբեր տեղերում են ապրել: Բայց, իհարկե, 1915–ի ջարդերից հետո տեղակայվել են հիմնականում Հալեպում: Համայնքներ կան նաև Դամասկոսում, Լաթաքիայում: Եղել են նաև ամբողջովին զուտ հայկական գյուղեր: Որպես այդպիսին այսօր մնացել է Քեսաբը: Իսկ Յակոբիե գյուղը, որը ժամանակին կրկին հայկական էր, այլևս զուտ հայկական չէ, առավելապես դարձել է քրիստոնեական դեմք ունեցող բնակավայր:

– Իսկ այսօր Քեսաբն ի՞նչ վիճակում է արդեն:

– Այստեղ իրավիճակը շատ լավ է: Նախ ասեմ, որ Քեսաբը եղել է հալեպաբնակների ամառանոցը: Եվ բանն այն է, որ այս մարդիկ Քեսաբը դիտում էին ոչ թե միայն որպես ամառանոց, այլև հայկական միջավայր, որը ընձեռում էր ինքնությունդ պահելու բոլոր հնարավորությունները:
Հայկական բոլոր միությունները Քեսաբում տարածքներ ունեին, նաև սկաուտական շարժման ճամբարներն էին այստեղ գտնվում:

– Հաշվառում կա՞, քանի՞ հայ է այս պատերազմից հետո եկել Հայաստան, քանիսն է մնացել այստեղ, և քանիսի համար է Հայաստանը ծառայել որպես տարանցիկ երկիր` երրորդ երկիր տեղափոխվելու համար:

– Այս թիվը մշտապես փոխվում է: Բայց սահմանային անցակետերի պաշտոնական տվյալներով խոսքը 22 հազար սիրիահայերի մասին է: Բայց բանն այն է, որ ոմանց կողմից արձանագրվել է կրկնակի ելք և մուտք: Ոմանք ծնունդով Սիրիայից են, բայց ԱՄՆ–ից են մուտք գործում Հայաստան: Եվ գրանցվում է, որ եկողը սիրիահայ է: Չնայած նա եկել է Հայաստան, ասենք իր արձակուրդն անցկացնելու: Նաև շատերը Հայաստան մուտք գործեցին հայկական անձնագրերով: Մինչև պատերազմը մոտ 5 հազար սիրիահայեր դարձել էին ՀՀ քաղաքացիներ:
Այնպես որ թիվը չի կարող ճշգրիտ լինել:
Բայց մենք մեր կենտրոնի գործունեության արդյունքում, հատկապես մարդասիրական բաշխումներից ինչ–որ բան կարող ենք կռահել: Նաև մեր բազան է անընդհատ թարմացվում: Բայց այս պարագայում էլ խոսքը կարիքավորների մասին է, որովհետև նրանք են օգտվում մեր կենտրոնի ծառայություններից: Մոտավորապես հաշվում ենք 10 հազար մարդու: Կարելի է ասել, որ մոտ 5 հազար մարդ էլ կա, որ կարիքավոր չեն և մեզ չեն դիմել: Այնպես որ, այսօր Հայաստանում ապրում է 15–16 հազար սիրիահայ: Որը, կրկնում եմ, ենթադրյալ թիվ է:
Իսկ ինչ վերաբերում է երրորդ երկիր գաղթողներին, ապա ասեմ, որ 2014 թվականին ավելի շատ էր այդ երևույթը: Բանն այն է, որ սկզբնական շրջանում հատկապես եվրոպական աշխարհի պատկերը շատ վարդագույն էր երևում մարդկանց: Բայց այս երկրներ գաղթողներից ոմանք ինքնակամ հետ դարձան, ոմանք պարտադրաբար հետ դարձան, որովհետև Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներ էին: Իսկ հաջորդ հոսքը դեպի երրորդ երկիր տեղի ունեցավ, երբ Կանադան և Ավստրալիան սկսեցին ընդունել ներգաղթյալներին:

– Հայաստանից բացի, ուրիշ ո՞ր երկրներ առավել գնացին սիրիահայերը:

– Եթե կոպիտ հաշվարկ անենք, համայնքի 15–20%–ը տակավին մնում է Սիրիայում: Իսկ 80%–ի մեկ երրորդը տեղափոխվել է Հայաստան, մեկ երրորդն էլ` Լիբանան: Մյուս մեկ երրորդը` գնացին եվրոպական երկրներ, Կանադա և Ավստրալիա:

– Իսկ տարիքային առանձնահատկություն կա՞. որ տարիքի մարդիկ են գերադասում մնալ Հայաստանում, որ տարիքի մարդիկ` գնալ երրորդ երկիր:

– 2012–2013 թվականներին Հայաստան եկողները հիմնականում երիտասարդ սերունդն էր` մայրեր և երեխաներ: Իսկ տղամարդիկ և տատիկ–պապիկները մեծամասամբ մնացին Սիրիայում: Բայց երբ ճգնաժամը երկարեց, արդեն տատիկ–պապիկներին էլ տեղափոխեցին:

– Հալեպի ազատագրումից հետո ինչպե՞ս է մարդկանց տրամադրությունները. կգնա՞ն հետ:

– Մի քիչ շուտ է այդ մասին խոսելը: Բանն այն է, որ Իրաքի օրինակը մեր աչքի առաջ է, երբ 10 տարուց ավելի է երկիրը չի խաղաղվում: Աստված մի արասցե, եթե Սիրիայի դեպքում էլ նույնը լինի, ապա մնացողներն էլ դուրս կգան այդ երկրից: Սակայն, այսքանով հանդերձ, այսօրվա դրությամբ ճիշտ է` քիչ, բայց կան ընտանիքներ, որ վերադարձել են Հալեպ: Վերադարձել են, քանի որ այստեղ չեն կարողանում հոգալ իրենց հացը:
Չնայած, շատ բան կախված է նաև մարդուց: Մարդ կա` ասում է չոր հաց ուտեմ, բայց ապահով լինեմ: Մարդ կա` ասում է ճակատագիրը ինչպես որոշել է, թող այդպես էլ լինի. գնամ` իմ տանը մեռնեմ:
Բայց մի հարցում հաստատ կասկածում եմ: Կասկածում եմ, որ սիրիահայ համայնքը երբևէ կարող է նախկինը լինել: Որովհետև եթե անգամ Հայաստանում և Լիբանանում գտնվողները վերադառնան, ապա, ովքեր հասել են եվրոպաներ և աշխարհի հեռավոր այլ երկրներ, դժվար թե նույնն անեն:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: