Գրողից ու գրականությունից մինչև քաղաքականություն. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մեր հյուրն է գրող Լևոն Ջավախյանը
– Գրող Լևոն Ջավախյանն իրեն ինչպե՞ս է զգում այսօր:
– Ազատ, անկախ, լքյալ, մենակ: Ու էլի՛ մենակ:
– Բոլոր մարդիկ էլ մենակ են, ի վերջո: Աստված մարդկանց մենակ է ստեղծում: Գրողն առավել ևս պետք է մենակ լինի: Դա Ձեզ զարմացնո՞ւմ է: Կամ Դուք դրանից վա՞տ եք զգում:
– Չգիտեմ: Երկու պատճառ կա դրան: Երբ մարդը ծնվում–մեծանում–ջահել է լինում, ուզում է ոնց որ իրենից էլ դուրս գա: Անընդհատ գնա, գնա` հեռո՜ւ, հեռո՜ւ: Նույնիսկ հայրենիքից հեռու լինի:
Բայց գալիս է մի ժամանակ, երբ արդեն քարերը հավաքելու ժամանակն է արդեն, ու դեպի ինքդ քեզ ես գալիս: Այս առումով ես դեպի ինձ եմ գալիս: Գալիս եմ, գալիս եմ ու նպատակս ինձ գտնելն է: Բայց չգիտեմ` ինձ գտե՞լ եմ, թե՞ դեռ չեմ գտել: Քանի դեռ գրում եմ, ուրեմն դեռ չեմ գտել: Երբ որ գտնեմ, էն ժամանակ էլ, Աստծո առագաստը նստած, ճամփա գնալիս կլինեմ:
– Այսինքն` նպատակը քեզ գտնելն է: Եվ եթե գտնում ես, արդեն ամեն ինչ վերջանում է:
– Նպատակը շատ կարևոր է: Աննպատակ մարդը նման է անառագաստ նավի: Քանի նպատակ ունես` ապրում ես ու ձգտում ես այն իրականություն դարձնել: Երբ այդ նպատակը վերանում է, գալիս է այդ մեծ ճամփան բռնելու ժամանակը: Չգիտեմ, օրինակ, եթե իմ սիրած գրողը, ով այնքան մեծ էր, որ իմ մեջ գրողին արթնացրեց` Հրանտ Մաթևոսյանը, եթե 30–40 տարեկանի բուռն մղումով ստեղծագործելիս լիներ, 60 տարեկանի կեսերին կմեռնե՞ր: Թե՞ չէր մեռնի:
– Նշանակում է` մարդու ձեռքի՞ն է իր կյանքն էլ, կյանքի ճանապարհն էլ, իր մահն էլ: Դու կարո՞ղ ես ինչ–որ բան հետաձգել:
– Եվ իր ձեռքում է և իր Աստծո ձեռքում է: Այս երկուսն իրար հետ պետք է լեզու գտնեն: Եթե այդ երկուսի ջուրը մեկ առվով գնում է, կապրեն ու կարարեն:
– Ձեզ մոտ ո՞նց է. դուք լեզու գտնո՞ւմ եք իրար հետ:
– Նախ սկսենք նրանից` ես Աստծուն հավատո՞ւմ եմ, թե՞ չէ: Այսպես ասեմ` ես Աստծուն չեմ հավատում այնպես, ինչպես Գրքում գրված է: Ես Աստծուն հավատում եմ այնպես, ինչպես ինքը կա: Իսկ, ըստ իս, ինքը կա այն առումով, որ մարդուն ճակատագիր է տրված: Եվ այդ ճակատագիրն ավելի շուտ իր ճակատին է գրվում, քան գրված է երկնքում: Սաղմը երբ ժառանգում ես քո ծնողներից, նրա մեջ կան այն նիշերը, որ հետո բացահայտվելու են: Նաև` հոգևոր առումով է մարդը բացահայտվում:
Պետք է դա գիտակցես: Սկզբում դա կլինի բնազդական վիճակով, հետո կլինի գիտակցաբար: Ու պետք է գնաս դրան ընդառաջ:
– Իսկ արտաքին հանգամանքները` կյանքը, իրողությունները, միջավայրը քեզ չե՞ն խանգարում, որ ինքդ քեզ հետ լեզու գտնես: Քո Աստծու հետ լեզու գտնես: Քեզ որոնելու ճանապարհով գնաս:
– Ոչ թե գրող, այլ լուրջ գրող լինելու համար այնքա~ն բան է պետք: Նախ անհրաժեշտ է, որ իմանաս, թե այդ ո՞ր արյունից ես դու սերվել. ո՞վ է եղել հայրդ, ո՞վ է եղել մայրդ: Այն աշխարհը, որտեղից դու գալիս ես, այն շրջապատը, որտեղ ապրել ես, այն միջավայրը, որտեղ աշխատում ես, շատ կարևոր են: Հազար դետալ կա: Հազար–հազար մանրուք: Եվ այս ամենի հանրագումարից ծնվում է գրողը: Եթե այս կետերից ինչ–որ բան բացակայի, քո ենթադրած, քո մեջ փայփայած գրողը նա չի լինի: Գրողը նաև այն գրքերի հանրագումարն է, որ կարդացել ես, այն դաստիարակությունը, որ ստացել ես, այն ուսումը, որ քեզ տվել են:
Օրինակ, եթե ես վերնիսաժում չլինեի, այս մակարդակի գրող երևի չէի լինի: Հազար մարդուց բան ես սովորում: Վերջերս մի պատմվածք եմ գրել, ասում եմ` սովորել, սովորել, սովորել, բայց` ոչ լենինաբար: Քո ուսման մեջ գաղափարախոսություն չպետք է լինի: Որովհետև ազատ ակունքներից պետք է սնվի քո գրականությունը: Իսկ գաղափարախոսությունը, մարդու քթից բռնած` տանում է իր հետևից: Դրա հետ միասին էլ` քո ազատությունը: Իսկ այդ ազատությունը ինձ վերնիսաժը տվեց:
– Եթե խոսեցինք գաղափարախոսություններից, ապա` հարցս. Լևոն Ջավախյան գրողն իրեն երբևէ չի՞ պատկերացնում որևէ կուսակցության մեջ:
– Ոչ թե չեմ պատկերացնում, այլ եղել էլ եմ: Դաշնակցության մեջ եմ եղել: Հիմա որ չե՞մ հիշում դրանց ժողովները, մինչև մազերիս ծերն այսահար եմ լինում: Ասում էի` այս ի՞նչ կրակն ընկա, ա՛յ մարդ: Քանի որ երդում էի տվել, միամտաբար կարծում էի, որ էլ փրկություն չկա: Չէի մտածում, որ կարելի է դուրս գալ: Է՜, դուրս եկա` պրծա, էլի:
– Ու դարձար բացահայտված դաշնակ:
– Հիմա քաղաքականության վատն ու լավը չկա: Նապոլեոն Բոնապարտը գիտե՞ս ինչ խոսք ունի: Ասում է` քաղաքականությունը սիրտ չունի: Մեր էս պոլիտիկներն էլ սիրտ չունեն, էլի:
Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է` քաղաքականությունը կա ու պետք է լինի: Ոնց որ` շինարարության մեջ արմատուրան: Բայց նրանք մեծամասամբ անսիրտ են, սիրտ չունեն, լա՛վ շահ ունեն: Հիմա ես դրանց մեջ սրտով մարդու, կարեկցող մարդու եմ ման գալիս: Բայց տեսնում եմ ամեն դեպքում շահն է, սիրտ չկա:
– Հիմա էլ ընտրություններ են, այսքան մարդ կա հրապարակավ խոսող–գործող: Մեկը չկա՞ այսքանի մեջ, որ Ձեզ հոգեհարազատ լինի:
…Կամաց–կամաց մոտենում եմ Ձեր քաղաքական կողմնորոշմանը. ո՞ւմ եք ձայն տալու, ո՞ր կուսակցությանն եք ընտրելու:
– Ոչ մեկին էլ ձայն չեմ տալու: Իհարկե, սխալ բան է կողմնորոշում չունենալը: Բայց սա էլ նման է իմ` Դաշնակցության մեջ ընկնելուն, երբ չէի մտածում, որ մտել ես` կարող ես դուրս էլ գալ: Հիմա էլ նույնն է` կարող եմ ընտրության էլ չգնալ:
Ով ինձ ճանաչում է, գիտի, թե ինչքան ակտիվ եմ եղել և իմ հրապարակախոսական ելույթներում ինչքան եմ խոսել իշխանությունների դեմ: Բայց սիրտս, գիտե՞ս, ի՞նչն է կոտրել: Այս ընդդիմությունն է կոտրել: Ո՞նց կարելի է` ես պաշտոն ունեմ, աթոռի վրա եմ` ես էս երկրի տերն եմ, էս Հանրապետական կուսակցության անդամն եմ: Հենց աթոռից զրկվում են թե չէ, ընդդիմություն են դառնում:
Ես դա չեմ հաս–կա–նում:
Ու պահ է գալիս` այս ընդդիմությունն ինձ համար ավելի խորշելի է լինում, քան` իշխանությունը:
Եկել եմ մի եզրահանգման. երկրում ընտրապայքար է, բայց ո՛չ իշխանություն կա, ո՛չ ընդդիմություն կա, ո՛չ էլ ընտրություն կա: Կա իշխանության համար պայքար: Շահի համար պայքար:
– Բա խեղճ ժողովուրդն ի՞նչ անի:
– Գլուխը պատովը տա: Դրա պատճառը ժողովուրդն է: Ինչպիսին ժողովուրդն է, այնպես էլ իր քաղաքական սերուցքն է: Եթե մեր ժողովրդի մակարդակը բարձր լինի, կգործի շամպայնի օրենքը` գազը շատ կլինի, ու խցանի նման դրանց կթռցնի: Բայց 10 հազար դրամը վերցնում են ու խցանն իր տեղը պնդացնում:
Իսկ Խորենացին հայ ժողովրդի մասին ասում էր` վեհագույնը հյուսիսային ազգերի մեջ: Եվ ո՞ւր կորավ այդ «վեհը»…
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
Idram&IDBank’s Special Offer at Dalma Garden Mall
IDBank warns about scams disguised as remote work
Ucom’s Management Team Marks International Client’s Day with Subscribers
IDBank and Idram Continue Cooperation with the “ZARK” Educational Foundation
The Power of One Dram Joins the Final Phase of the Symphonic Forest Project
AraratBank Donates Proceeds from "Armenian Legends and Poems" to the City of Smile Foundation
Ameriabank named the Best Bank in Armenia for 2026 by Global Finance magazine
