Տխուրը և ուրախը կողք կողքի. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Կամ` սիրիահայերը մեր մեջ

Մենք ականատեսն ենք ժողովրդի տեղահանության այսօրվա փաստին: Հազարավոր սիրիահայեր լքեցին իրենց բնակավայրերը և սփռվեցին աշխարհով մեկ: Բայց այս անգամ, ի տարբերություն նախորդ դարասկզբին տեղի ունեցածի, հայ ժողովուրդն ուներ իր պետութունը և առաջին հերթին այս մարդկանց հայացքը ուղղվեց նրա կողմը: Մոտավոր հաշվարկներով, ճշգրիտ հաշվառում գոյություն չունի, այստեղ է բնակվում 15–16 հազար սիրիացի հայ:
Իսկ ինչպե՞ս են տունն ու տեղը կորցրած այս մարդիկ իրենց զգում մեզ մոտ` Հայաստանում: Որքան էլ լինի իրենց հայրենիքը, այնուամենայնիվ, թողել են այն վայրերը, որտեղ աչք են բացել ու որտեղ ապրել են արդեն մի քանի սերունդ:
Կարևորը հետևյալն է` նրանք ինտեգրվե՞լ են մեզ, մեր հասարակությանը: Բնականաբար, այդ առումով ավելի հեշտ է երեխաների ու երիտասարդների համար: Երեխաները գնում են դպրոց, սովորում են մեր երեխաների կողքին և արդեն բավականին վարժ խոսում են արևելահայերենով:
Երիտասարդների համար ևս հեշտ է: Հատկապես, եթե աշխատանք ունեն, հետևաբար նաև ունեն ամենօրյա շփում տեղացիների հետ: Իսկ եթե չես աշխատում, պետք է մնաս մեկուսացված: Եվ այս դեպքում արդեն ինտեգրվելու մասին խոսք լինել չի կարող:
Տարեցների համար առավել դժվար է տնից–տեղից կտրվել և ապրել այլ միջավայրում: Իմ զրուցակիցը պատմեց իր սկեսուրից, ով 95 տարեկան է: Նա ամեն Աստծու օր նույն հարցն է տալիս` ե՞րբ ենք հետ գնալու` տուն: Հիշեցնում է այն տարիները, երբ նույնն են կրկնել մեր մեծ մայրերը: Ի Տեր գնալուց առաջ, կարոտը սրտներում պահած, նույն խոսքերն են մրմնջացել:
Տղամարդիկ առավել ծանր են տանում տեղափոխությունը, քան կանայք: Հատկապես, եթե այդ տղամարդը չի կարողանում ընտանիքի ապրուստը հոգալ: Իսկ այսօր շատերն են այդ վիճակում: Ընդհանրապես գործազրկության մեծ տոկոս ունեցող երկիրը չէր կարող աշխատանքով ապահովել նաև այս մարդկանց` տեղահանվածներին:
Եվ եթե նրանք աշխատանք չունեն, ապա ապրում են, ինչպես կարողանում են կամ ինչպես ընդունված է նաև մեր պարագայում. ընտանիքի որևէ անդամ աշխատում է դրսում, հատկապես արաբական որևէ երկրում և ապրուստի միջոցներ հասցնում մերձավորներին: Կամ էլ մարդիկ հույսները դնում են բարեկամի վրա, ծանոթի վրա. ով ինչպես կկարողանա և ինչպիսի հնարավորություն ունի:
Իսկ նրանք, ովքեր կարողանում են այստեղ աշխատելով հոգալ օրվա հացը, հիմնականում ընդգրկված են մի քանի ոլորտներում: Սիրիահայերը լավ վարսավիրներ են, լավ ոսկերիչներ են, ռեստորանային գործի լավ մասնագետներ են: Վերջին դեպքում, իհարկե, եթե փող ունեն գործի մեջ դնելու համար: Նաև սիրիահայ շատ բժիշկներ կան, որ հաջողությամբ աշխատում են բժշկական մեր հաստատություններում: Համեմատաբար վերջիններիս համար հեշտ է, որովհետև ժամանակին բժշկական կրթություն են ստացել մեր երկրում: Այսինքն` ապրել են Երևանում, ծանոթ են քաղաքին: Նաև որոշ չափով ռուսերենին են տիրապետում: Դա ևս հեշտացնում է իրենց գործը:
Կանայք էլ փորձում են օգտակար լինել ընտանիքին. արդեն վերջացել է տանը պարփակված ապրելու ժամանակը, իրավիճակն այլ բան է պահանջում: Նրանք հիմնականում տանը կիսաֆաբրիկատներ են պատրաստում ու տրամադրում առևտրի ու սննդի կետերին:
Ընդհանրապես, սիրիահայերը խիստ ըմբռնումով են մոտենում մեր երկրի վիճակին: Գիտեն` մեր հալն էլ մի բան չէ, ու շատ պահանջներ չեն դնում պետության առջև: Ինչ օգնություն կամ աջակցություն տրամադրում են, գոհ են մնում: Գոհ են, որ մեր կառավարությունը պետպատվերի շրջանակներում լուծել է իրենց առողջապահական հարցերը: Կրթական արտոնություններից ևս գոհ են: Այսօր արդեն շուրջ 500 սիրիահայ երիտասարդ սովորում է Հայաստանի բուհերում, և նրանց ուսման դիմաց վճարում է կառավարությունը, նաև` Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամը և ՀԲԸՄ–ն:
Այս երիտասարդները փաստորեն կտրվեցին փողոցից և մասնագիտության տեր դարձան: Ի՞նչ պետք է նրանք անեին, եթե այդ աջակցությունը չլիներ: Հարցին նայում են նաև այս տեսանկյունից:
Հատկապես շնորհակալ են մեր երկրից, որ փաստաթղթային աջակցություն մատուցեց մարդկանց: Հատկապես դա անգնահատելի էր երիտասարդ տղաների պարագայում, ովքեր կամ պետք է ծառայեին սիրիական բանակում, կամ պետք է առևանգվեին ու տարվեին երկիր որպես դասալիքներ: Այս երիտասարդների կյանքը փրկվեց ինչ–որ առումով` նշում են նրանք:
Մի խոսքով` պետությունն ինչքան կարողանում է աջակցում է, գոհ են մարդիկ: Գոհ են նաև տեղացիներից: Ամեն ինչ նորմալ է նրանց վերաբերմունքի մեջ:
Բայց այստեղ` Հայաստանում, արդեն այլևս չի լինի այն համախմբումը, որ այս մարդիկ ունեցել են իրենց բնակավայրում` Սիրիայում: Ցանկացած այլ երկրում ապրելիս, հատկապես` իսլամական երկրում, հայերը մշտապես ստեղծել են իրենց ակումբները, միություններն ու ապրել են դրանց շուրջ: Ապրել են իրենց եկեղեցու ու դպրոցի շուրջ: Ապրել են համարյա գետոյացված: Դա իրենց բնութագրումն է:
Նրանք արդեն հայրենիքում են: Դրա կարքիը չկա այլևս: Ու համայնքը կցրվի, կլուծվի ողջ հայաստանյան հասարակության մեջ: Այն այլևս չի լինի, գոյություն չի ունենա:
Տխո՞ւր է, թե` ուրախ է: Գուցե մարդկայնորեն տխուր է, բայց ազգային–քաղաքական առումով միանշանակ ուրախալի բան է:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: