Նոր Աթաթուրքին սպասելիս. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Չեն իրականանում Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի այն սպասումները, թե սահմանադրական փոփոխություններից հետո հնարավոր կլինի ԵՄ հետ հարաբերություններն սկսել նոր էջից: Հուլիսի 6–ին Եվրախորհրդարանն իր լիագումար նստաշրջանում ընդունել է բանաձև, որով Եվրամիության անդամ երկրներին և Եվրահանձնաժողովին կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել Անկարայի հետ բանակցությունները ԵՄ–ին միանալու շուրջ:

«Եվրախորհրդարանը հանձնաժողովին և անդամ պետություններին կոչ է անում բանակցությունների շրջանակներին համապատասխան առանց հապաղելու դադարեցնել Թուրքիայի անդամակցության բանակցությունները, եթե սահմանադրական բարեփոխման փաթեթն իրագործվի առանց փոփոխությունների, ընդգծում է, որ, նկատի առնելով Վենետիկի սահմանադրական բարեփոխման հանձնաժողովի դիտողությունները, որ Սահմանադրության՝ առաջադրված ուղղումները չեն համապատասխանում իշխանությունների բաժանման հիմնարար սկզբունքներին, չեն ապահովում բավականաչափ կասեցումներ և հակակշիռներ, ինչպես նաև չեն համապատասխանում Կոպենհագենյան չափանիշներին»: Այս փաստաթուղթը ներկայացվելու է Եվրախորհրդարանի քվեարկությանը:

Փաստաթղթի տեքստից պարզ է դառնում, որ գլխավոր խնդիրը ամենևին էլ մահապատժի վերականգնման հնարավորությունը չէ:

Հիշեցնենք, որ նախ, Էրդողանը հանրաքվեում հաղթել էր աննշան առավելությամբ, երկրորդ, հանրաքվեի արդյունքները ԵՄ–ն փաստացի չէր ընդունել: Այդ հանգամանքն սկսել է նկատելիորեն ազդել երկրի ներքին քաղաքական վիճակի վրա՝ այն գնալով բարդանում է: Մի կողմից չհաջողված հեղաշրջումից հետո իշխանությունները դիմում են բռնաճնշումների իրենց իրական ու թվացյալ քաղաքական ընդդիմախոսների նկատմամբ, մյուս կողմից երկրում բողոքական շարժումն աճում է: Այժմ Եվրոպայում ուշադիր հետևում են ընդդիմության կազմակերպած «Արդարության երթին»:

Այս առիթով Ժողովրդահանրապետական կուսակցության ղեկավար Քեմալ Քըրըչդարօղլուն հայտարարել է, որ «Թուրքիային սպասում են մեծ փոփոխություններ»: Բայց կոնկրետ ինչպիսի՞: Պարզ է, որ Բրյուսելն Անկարային այլևս չի տրամադրի ֆինանսական աջակցություն, որը նախկինում ուղղվում էր «Թուրքիայի՝ եվրոպական չափանիշներին մերձենալուն»: Սպառնալիքներ են հնչում նաև ռազմական ոլորտում համագործակցությունը դադարեցնելու մասին: Սակայն ՆԱՏՕ–ից Թուրքիայի հեռացման հարց առայժմ չկա, թեև դաշինքի ներսում երկրի մեկուսացման որոշակի տարրեր արդեն նկատվում են: Տեղեկություն կա, որ Ինտերպոլը դադարեցրել է Թուրքիայի համար իր տվյալների բազայի հասանելիությունը այն բանից հետո, երբ Թուրքիայի իրավապահ մարմինները այդ բազա են ներմուծել 60000 մարդուց բաղկացած մի ցուցակ, ովքեր որոնվում են «Ֆեթյուլահ Գյուլենի հետ կապեր» ունենալու համար:

Սակայն այդ ամենը Անկարայի համար մահացու վտանգավոր չէ: Ըստ քաղաքական վերլուծաբան Ս. Տարասովի՝ Էրդողանը լուրջ խնդիրներ կունենա այն դեպքում, երբ ԵՄ Թուրքիայի անդամակցության բանակցությունները կդառնան քաղաքական լուրջ ճնշման լծակ: Դա կարող է հանգեցնել նախագահական ու խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության երկփեղկմանը: Առավել ևս, որ Բրյուսելը բացահայտորեն խաղադրույք է անում Թուրքիայում ընդդիմադիր մեծ ճակատ ստեղծելու հնարավորության վրա, որը Եվրախորհրդարանի ղեկավար Անտոնիո Տայանիի խոսքով, «կարող է հանդես գալ Աթաթուրքի դրոշի ներքո»:

Տայանիին հայտարարում է. «Եթե Թուրքիան վերականգնի մահապատիժը, ապա կհրաժարվի ԵՄ կազմում հայտնվելու ապագայից»: Միաժամանակ տպավորություն կա, որ Էրդողանն ինչ–որ բարդ խաղ է խաղում Եվրոպայի հանդեպ: Նախկինի պես հավատում է Մերձավոր արևելքում իր երկրի աշխարհաքաղաքական բացառիկ դիրքին, ենթադրելով, որ «Արևմուտքն իրենց երբեք չի դավաճանի», փորձում է դրսևորել միանգամից մի քանի հարթակներում խաղալու հմտություն:

Սակայն փաստը մնում է այն, որ ԵՄ առաջնորդները դադարում են ներել Էրդողանին: Բացի այդ, Բրյուսելը շարունակում է իր ձեռքում պահել տնտեսական լուրջ լծակներ: Ուստի բաց է մնում հարցը, թե ԵՄ–ի հետ հարաբերությունների սրման հարցում Էրդողանը մինչև ուր կարող է գնալ, և արդյոք Բրյուսելի համար կա կարմիր գիծ, որը նա երբեք չի անցնի:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում