Հունիսին կշահագործվի Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթուղին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրմն այցելել էր Թբիլիսի: Այցի գլխավոր թեման թերևս Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթուղուն վերաբերող նրա հայտարարությունն էր: «Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթուղու շինարարությունը մոտենում է ավարտին:

Այս ընդհանուր միջանցքը, որը կտարածվի Կովկասից մինչև Միջին Ասիա և Հեռավոր Արևելք, իսկ մյուս կողմից՝ Անատոլիայի միջոցով մինչև Եվրոպա ու Լոնդոն, կդառնա պատմական Մետաքսե ճանապարհի մի մասը: Տարածաշրջանի համար այն կունենա ռազմավարական մեծագույն նշանակություն: Այն կփոխի տարածաշրջանի ճակատագիրը»,– ասել է Թուրքիայի վարչապետը: Երկաթուղու բացումը նախատեսված է հունիսի վերջին:

Թուրքիայի ԱԳՆ պաշտոնական գնահատականի համաձայն, «երկրի համար գլխավոր առավելություն կլինի այն, որ Մետաքսե ճանապարհի Կենտրոնական միջանցքի երթուղին (Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթուղին և Էդիրնե–Կարս ճեպընթաց գնացքների գիծը) այլընտրանք կդառնա Հյուսիսային միջանցքին, որին մասնակցում է Ռուսաստանը և Հարավային միջանցքին, որին մասնակից է Իրանը»:

Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթուղի կառուցելու նախաձեռնությունը սկսվել է դեռ 1990–ականներից: Սակայն տարբեր պատճառներով դրա շինարարությունն անընդհատ ձգձգվել է: Ու դա նաև այն դեպքում, երբ նրա հեղինակների կարծիքով, երկաթուղին պետք է տարբեր ձևերով խորհրդանշեր ԱՄՆ–ի ու ԵՄ–ի ներկայությունը տարածաշրջանում: Սակայն Արևմուտքը չէր շտապում դրա իրականացման հարցում՝ մատնանշելով, նախևառաջ, դրա «քաղաքական լուրջ բաղադրիչը»: Ավելին, ԱՄՆ Կոնգրեսն ընդունել էր օրենք, որով ամերիկյան ընկերություններին արգելվում էր մասնակցել նախագծի ֆինանսավորմանը:

Տարիների ձգձգումից հետո, երբ 2013 թ. Չինաստանը հայտարարեց Մեծ Մետաքսի ճանապարհի մասին, ԲԹԿ երկաթուղու հեղինակները որոշեցին դիմել Պեկինի օգնությանը, և երկաթուղին «միացնել» Մեծ մետաքսի ճանապարհին: Այժմ նախատեսված է, որ Կարսից դեպի Բաքու կգործի երկաթուղային մեկ գիծ, իսկ հետագայում երթուղին կշարունակվի մինչև Ղազախստան և Թուրքմենստան` հասնելով մինչև Չինաստան:

Սա տարածաշրջանային լրջագույն նշանակություն ունեցող նախագիծ է: Ու դրա շահագործումից Հայաստանը հաստատ չի օգտվի: Մեր պաշտոնյաներն ու փորձագետները բազմիցս են նշել, որ նախագիծը նպատակ ունի մեկուսացնել Հայաստանը: Իրականում Թուրքիան ու Ադրբեջանը չեն էլ թաքցրել իրենց այդ մտադրությունը՝ միաժամանակ հետապնդելով այլ շահեր: Թուրքիայի համար Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթգծի շահագործումն ունի աշխարհաքաղաքական նշանակություն: Այն առավել կընդգծի Թուրքիայի տարածաշրջանային դերը և կամրապնդի այդ երկրի՝ որպես էներգետիկ հանգույց դառնալու հիմքերը: Վրաստանի համար ավելի շոշափելի կդառնան տարածաշրջանում տարանցիկ երկիր լինելու առավելությունները: Ադրբեջանի համար երկաթգիծը կարևոր է այն առումով, որ այն հավելյալ տրանսպորտային ուղի է դեպի Թուրքիա և Եվրոպա:

Իսկ հարցը, թե դրան Հայաստանն ինչով է պատասխանելու, քմծիծաղ է առաջացնում: Դեռևս թղթի վրա գտնվող Իրան–Հայաստան երկաթուղո՞վ, Հյուսիս–Հարավ միջանցքի՝ մեր երկրով անցնող համեմատաբար փոքր հատվածի՝ տարիներ ձգվող, ատկատներ կուլ տվող ու այդպես էլ չավարտվող շինարարությա՞մբ, թե պատմական այն հիշողությամբ, որ մի ժամանակ Մեծ Մետաքսի ճանապարհն անցել է հենց մեր տարածքով:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում