Հայաստանյայց աշխարհի ատլասն ու հեղինակի ըմբռնումները հայ ժողովրդի տեղի ու դերի մասին մարդկության պատմության մեջ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է քարտեզագիր, «Կիլիկիա» նավի բոցման Գրիգոր Բեգլարյանը

– Պարոն Բեգլարյան, ինչպե՞ս հղացաք պատմական Հայաստանի ստվարածավալ ատլասը միայնակ ստեղծելու գաղափարը:

– Արդեն չորս տարի է, ինչ զբաղվում եմ ատլասի ստեղծման աշխատանքներով: Իսկ դրանից առաջ ստեղծել եմ, ու «Կոլաժ» ՍՊԸ–ի կողմից հրատարակվել են նաև այլ քարտեզներ: Մասնավորապես առաջինը ես էի, որ հայերեն լեզվով հրատարակեցի աշխարհի ատլասը, Երևանի ատլասը: Ավելին. գլուխս գովեմ` առաջինը ես էի, որ դեռևս 1991 թվականին ստեղծեցի Հայաստանի և Արցախի քարտեզը: Արցախը` 12 հազար քառակուսի կիլոմետրով: Ինձանից հետո նոր միայն պետությունը սկսեց քարտեզագրել մեր երկու պետությունները:

Ինչ վերաբերում է Հայաստանի ատլասին, ապա այն լինելու է եռահատոր, անվանել եմ` «Ատլաս հայաստանյայց աշխարհի»: Ներառելու է ողջ պատմական Հայաստանը. Կասպից ծովից մինչև Էգեյան ծովը և Կովկասից մինչև Պարսից ծոցը:

Այն քաղաքական ատլաս է, պարունակում է նաև ֆիզիկական տարրեր. նշվում են լեռները, գետերը, անտառները: Միաժամանակ պարունակում է ներկայիս ենթակառուցվածքները` ավտոճանապարհներ, ջրամբարներ, օդանավակայաններ և այլն և այլն:

– Ի վերջո, այն ժամանակակի՞ց Հայաստանի ատլասն է, թե՞ պատմական Հայաստանի:

– Դժբախտաբար մենք` հայերս, այս հարցը տալիս ենք իրար: Որովհետև այսօրվա Հայաստանը և պատմական Հայաստանը տարբեր բաներ են: Իսկ ես ուզում եմ, որ մեր մտածողությունից և տրամաբանությունից այս տարբերությունը ջնջվի: Ինձ համար Հայաստանը միշտ եղել է մեկը, մնում է մեկը և պետք է մնա մեկը: Այն է` Հայաստան աշխարհը: Որի տարածքն է 781 հազար քառակուսի կիլոմետր:

Ատլասի առաջին հատորը ընդգրկելու է Արևմտյան Հայաստանի տարածքները: Երկրորդը կընդգրկի Արևելյան Հայաստանն իր հայկական երկու պետություններով: Նաև` Կիլիկիան: Իսկ երրորդ հատորում կլինեն հարակից տարածքները, որոնք քաղաքակրթական առումով մշտապես եղել են Հայաստանից կախյալ վիճակում, կամ գտնվել են նրա ազդեցության տակ: Ինչպիսիք են, օրինակ, Ատրպատականը, ներկա Իրաքի տարածքը` Միջագետքը, Փոքր Ասիայի թերակղզին, որը ժամանակին Բյուզանդիայի կազմում էր, կամ Հյուսիսային Կովկասը` Դաղստանը, Վրաստանը, Աղվանքը:

Բնականաբար Ատլասն ունենալու է տեքստային մաս, լինելու են աղյուսակներ, նյութի` առանձին բացատրություններ: Նաև անպայման տրվելու է հայկական տեղանունների ստուգաբանությունը: Մի բան, որով առհասարակ ոչ ոք դեռ չի զբաղվել: Իրենց մասնագիտության բերումով մի քիչ զբաղվել է Աճառյանը, մի քիչ` Մանանդյանը և առանձին այլ գիտնականներ: Բայց, որպեսզի այդ ուսումնասիրությունները կատարի զուտ տեղանվանագետ մասնագետը, նման բան գոյություն չունի:

Ես էլ, դժբախտաբար, տեղանվանագետ չեմ, աշխարհագրագետ եմ: Բայց քարտեզագրության հետ միասին որոշեցի նաև այս գործն անել, որովհետև պարզապես այսօր դա անհրաժեշտություն է մեզ համար: Որովհետև բացարձակ սուտն է ֆռֆռում աշխարհում: Թուրքական աղավաղումներն էլ իրենց հերթին: Մեր իսկ պատմությունն ու լեզուն մեր իսկ կողմից մոռացության տալն էլ մյուս կողմից: Իսկ Գեբելսն ասել է` ինչքան ահռելի լինի սուտը, և ինչքան հաճախ այն կրկնես, այդքան շատ դրան կհավատան:

– Համաշխարհային պատմագիտության մեջ Հայաստանի ու հայ ժողովրդի պատմության խեղաթյուրումն ինչի՞ համար է: Ինչո՞ւ է փորձ արվում նսեմացնել մեր դերը մարդկության պատմության մեջ: Ընդհանրապես դա միտումնավո՞ր երևույթ է:

– Իհարկե, միտումնավոր է: Եվ արդեն մոտավորապես 2000 տարի է, ինչ միտումնավոր աղավաղվում է մեր պատմությունը:

Քանի որ Հայաստանն աշխարհում ամենահզոր երկիրն է: Քանի որ հայ ազգն ամենահզոր ազգն է աշխարհում: Եվ քանի որ հայկական քաղաքակրթությունն է ընկած համաշխարհային քաղաքակրթության հիմքում:

Իսկ աշխարհը մտածեց, որ ոչ. Հայաստանը չպետք է լինի համաշխարհային որոշողը: Որովհետև պատմական ընթացքն այնպես էր, որ, ասենք, երկու հազար տարի առաջ հռոմեական կայսրությունը պետք է աշխարհը տիրեր, մոտ հազար տարի առաջ Օսմանյան կայսրությունը պետք է տիրեր աշխարհը, կամ մի երեք հարյուր տարի առաջ` Բրիտանական կայսրությունը: Այսօր էլ պետք է ամերիկյան կայսրությունը տիրի աշխարհը:

Մինչդեռ հայ ազգը չունի կայսերական մտածելակերպ, չունի նաև քոչվորին բնորոշ ագրեսիվ քաղաքականություն: Տարօրինակ է, բաց ուրիշները միշտ նշել են` հայերի հետ պատերազմելը ահավոր սխալ է, որովհետև հայերից քաջ ու դյուցազնորեն կռվող ազգ չկա: Բայց միաժամանակ հայերը արյունասեր չեն, ագրեսիվ չեն:

 Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: