Իրանը ոչ թե գործակալների, այլ համակիրների մեծ բանակ ունի Ադրբեջանում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է իրանագետ Վարդան Ոսկանյանը

– ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատի արտաքին գործերի կոմիտեի ղեկավարը հայտարարել է, որ Իրանը գործակալներ է ուղարկում Ադրբեջան, ովքեր փորձում են այնտեղ հեղափոխություն իրականացնել: Որքանո՞վ են հիմնավոր այս խոսքերը, և Իրանն ինչպե՞ս է արձագանքել այդ ամենին:

– Ընդհանուր առմամբ, հայտարարությունը բավականին խիստ տոնայնություն ունի: Բայց իրականության հետ որոշակի առումով աղերսներ չունի: Պետք է նշել, որ Իրանը ոչ թե գործակալների, այլ համակիրների բավականին մեծ բանակ ունի Ադրբեջանում: Խոսքը վերաբերում է հատկապես Ալիևի բռնապետական վարչակարգի հանդեպ ընդդիմադիր կեցվածք ունեցող շիա հավատացյալների խմբերին: Եվ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Բաքվի բռնապետը կարողացել է լրջորեն ճնշել քաղաքական ընդդիմությունը, այժմ այդ խմբերն ընդդիմությանն այլընտրանք հանդիսացող լուրջ ուժ են: Այս իմաստով ինչպես մերձավորարևելյան տարբեր երկրներում, այնպես էլ Ադրբեջանում Իրանն ունի ազդեցության զգալի լծակներ, որոնք պարբերաբար կիրառում է որոշակի խնդիրներ լուծելու համար:
Նաև փորձում է դրանց միջոցով սահմանափակել այլ երկրների ներկայությունը Ադրբեջանում: Մասնավորապես, խոսքը Իսրայելի մասին է: Ադրբեջանը ոչ միայն հակաիրանական քաղաքական վերնախավ ունեցող երկիր է, այլև կարևոր հարթակ է երրորդ երկրների համար` հակաիրանական գործունեություն ծավալելու տեսանկյունից: Գաղտնիք չէ, որ ադրբեջանա–իսրայելական համագործակցությունը զգալի չափով ուղղված է հենց Իրանի դեմ, այդ թվում` ռազմական ոլորտում: Մամուլում բազմիցս հայտնվել են փաստեր, որ Ադրբեջանի տարածքից են իրականացվում հետախուզական գործողություններ, քարոզչական մակարդակով գործողություններ` միտված Իրանի հյուսիսում թյուրքալեզու ատրպատականցիների շրջանում խժդժություններ հրահրելուն:

– Մի քանի օր առաջ Իրանի հոգևոր առաջնորդի խորհրդական Ալի Աքբար Վելայաթին ուշագրավ ակնարկ էր արել Իսրայելի հասցեին` որոշ արտաքին ուժեր, օրինակ, Իսրայելը, փորձում են ներթափանցել տարածաշրջան և բախումներ հրահրել:

– Մերձավոր Արևելքում Իսրայելը, ըստ էության, Իրանի հակառակորդներից է: Եթե վերադառնանք հայտարարությանը, ամերիկացի գործչի խոսքը պարարտ հող է ստեղծում Բաքվի բռնապետի համար` շիա ընդդիմության հանդեպ բռնաճնշումները խորացնելու առումով, քանի որ շատ դեպքերում «Իրանի գործակալներ» կեղծ պիտակավորմամբ Ալիևը ճնշում է ընդդիմադիր տարբեր խմբերի:
Կարծում եմ, որ հավասարակշիռ կլիներ մոտեցումը, եթե շեշտադրվեր այն հանգամանքը, որ Ադրբեջանի պարագայում գործ ունենք ակնհայտ բռնապետական վարչակարգի հետ, որը ոչ միայն ճնշում է հավատացյալների իրավունքները, այլև ընդհանրապես քաղաքական ընդդիմության բոլոր իրավունքները:

– Ի դեպ, ամերիկացի այդ պաշտոնյան նշել է, որ գործակալներ ուղարկում է «Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը»: Դա ի՞նչ կազմակերպություն է:

– Եթե մեկ բառով բնորոշենք, այն Իրանի Զինված ուժերի ընտիր հատվածն է` գվարդիան: Բավական ազդեցիկ կառույց է, որը շատ հզոր է թե երկրի ներսում, և թե իրեն լրջորեն դրսևորել է միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքարում: Խոսքը, հատկապես, «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կառույցի դեմ պայքարի մասին է թե՛ Սիրիայի, թե՛ Իրաքի տարածքում: Այս կառույցի հատուկ զորամիավորումներից մեկի` ՂՈԴՍ–ի հրամանատար Ղասեմ Սուլեյմանին նույնիսկ ինչ–որ առումով առասպելական ընկալում ունի մերձավորարևելյան տարածաշրջանում` որպես ԻՊ–ի դեմ պայքարի կարևորագույն դեմքերից և խորհրդանիշներից մեկը:

– Մի քանի օր առաջ Ադրբեջանի դատախազություն էր կանչվել «Հանրապետական այլընտրանք» շարժման ղեկավարությունը, ում մեղադրում են Իրանի դեսպանության հետ գաղտնի համագործակցելու, գումարի դիմաց հետախուզական տվյալներ փոխանցելու մեջ: Ձեր նշածի տրամաբանությա՞ն մեջ է այս ամենը տեղավորվում:

– Եթե չլիներ բռնաճնշումների հանգամանքը, կարող ենք ասել, որ իրականության մեջ գործ ունենք չափազանց զավեշտալի մի պետական համակարգի հետ, որի հիմնական գործելաոճը ընդդիմադիր անխտիր բոլոր խմբավորումների ճնշումն է, մարդու տարրական իրավունքների ոտնահարումը: Շատ հաճախ Ադրբեջանի գործողությունների վերաբերյալ տարբեր խնդիրներ լռության են մատնվում` ելնելով բացառապես տնտեսական նպատակահարմարությունից, ինչը ամենևին սազական չէ համաշխարհային ժողովրդավարության այնպիսի կարևոր պատվարի, ինչպիսին ԱՄՆ–ն է:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: