Սոդոմ և Գոմոր քաղաքների տասը մարդը...«Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է ռեժիսոր, «Հոգևոր Հայաստան» նախաձեռնության անդամ Խաչիկ Չալիկյանը

– Պարոն Չալիկյան, ո՞րը կարող է լինել մեր ազգային գաղափարախոսությունը: Այս մասին մտածե՞լ եք:

– Ճշմարիտ ապրելն ամենամեծ գաղափարախոսությունն է: Ինչպես արվեստի մեջ՝ ճշմարտություն հայտնաբերելը:

– Իսկ ի՞նչ բան է ճշմարտությունը. Աստծո՞ ճշմարտությունն է:

– Աստված էլ է նույն ճշմարտության բաղադրիչը: Այն ավելի մեծ հասկացություն է: Ինչպես Դոն Կիխոտն է ասում՝ մարդիկ մոռացել են երկնքի գույնը: Իսկ երկնքի գույնի մեջ և՛ ոգեղեն դաշտ կա, և՛ արվեստ կա, և՛ արժեհամակարգ կա, և՛ Աստված կա:

– Բայց ամեն մարդու հասո՞ւ է այդ վիճակը՝ ապրել երազով, տիեզերական ներդաշնակության մեջ…

– Բնականաբար, բոլորից դա պահանջելն անիմաստ է: Բայց պահանջել, որ այդ մտածողությունը գոնե հոգևոր դաշտում գերիշխող լինի, գոնե մարդիկ կարողանան ապրել այսօրվա մեջ, դա պետք է լինի:

Իսկ մենք այսօրվա մեջ չենք ապրում: Օրինակ, եթե ես ցանկանում եմ առնչվել այսօրվա ոգու հետ, փողոց դուրս չեմ գալիս, հեռուստացույց չեմ դիտում, մշակույթի հետ չեմ շփվում, պարզապես մտնում եմ անկողին, բարձն էլ պետք է դնեմ գլխիս, որպեսզի ամեն ինչից անջատվեմ, ու ապրեմ իմ երկրում ու ստեղծեմ կոնտակտը իմ երկրի այսօրվա ոգու հետ:

Իսկ թե ինչպես այն դառնա հասարակական ընկալման դաշտ, որը և ենթադրում է ձեր հարցը, մեկն է ճանապարհը՝ փորձենք ստեղծել հոգևոր հայրենիք: Որը մենք տանուլ ենք տվել:

– Ե՞րբ ենք տանուլ տվել. վաղո՞ւց:

– Հոգևոր Հայաստանի անհրաժեշտության մասին դեռ ժամանակին ահազանգում էր Վահան Տերյանը: Իսկ առանձին անհատներ միշտ էլ իրենց մեջ կրել են հոգևոր հայրենիքը: Եվ դա է պահել մեզ: Եվ եթե այսօր այս ընկալումներն անգամ չունեցող, առօրյայով ապրող մարդը չի ուզում գնալ այս երկրից կամ գնալուց կարոտում է, ապա նա կարոտում է հոգևոր հայրենիքին: Որովհետև այլ հայրենիք այսօր առարկայորեն գոյություն չունի:

– Տխուր է, որ մեկ դար առաջ Վահան Տերյանը հոգևոր հայրենիք էր պահանջում, այսօր ևս դրա կարիքն ունենք: Ինչո՞ւ չենք կարողանում ստեղծել. ո՞րն է պատճառը:

– Ես կարծում եմ, որ պատճառը մեր մեջ է. մեր պահանջների ու իրականության մեջ գոյություն ունեցող հակասությունը սարսափելի է: Եվ եթե այսօր մարդիկ արտագաղթում են, առերես ինչն էլ պատճառ համարվի՝ անարդարություն, սոցիալական ծանր վիճակ և այլն, և այլն, բայց իրենք էլ չեն գիտակցում, որ հիմնական պատճառը մեկն է՝ հոգևոր հայրենիքի բացակայությունը: Նրանք գնում են հայրենիք գտնելու. նրանք այստեղ իրենց հայրենիքում չեն ապրում:

Եվ ամենամեծ վտանգն այն է, որ եթե անգամ մենք չենք գնում, կրկին մենք մեզ չենք զգում մեր հայրենիքում: Այստեղ ևս մենք վտարանդի ենք: Ուստի, նախ և առաջ, մենք մեր հայրենիքը պետք է կայացնենք:

Իսկ ի՞նչ է պետք է հայրենիքը կայացնելու համար. ես ռեժիսոր իմ ուսանողներին այս եմ ասում՝ ամենակատարյալ ժանրը հազարամյակներ շարունակ եղել է ողբերգությունը: Կոմեդիան հետագայում ավելացավ: Բայց կոմեդիան դա ողբերգության հակառակը չէ: Կոմեդիան արհեստական ժանր է: Ողբերգության հակառակը ուրախությունն է, երջանկությունն է: Մենք այդ ժանրի պահանջն ունենք: Անգամ ճշմարիտ ողբերգության մեջ պետք է ուրախության ու երջանկության պոտենցիալը լինի: Որ քեզ ապրեցնի: Ինչպես Շեքսպիրի ողբերգություններն են:

– Իրո՛ք, մենք տխուր ժողովուրդ ենք, մեր տխրությունը ցուցանող ենք, անգամ՝ հպարտացող մեր տխրությամբ: Գուցեև դա հի՞մք ունի. ի վերջո մենք ցեղասպանվել ենք: Ինչպե՞ս հաղթահարենք այս հոգեվիճակը:

– Երեկ խոսում էի սփյուռքից եկած մի արվեստագետի հետ, ով ասում էր, որ իրեն հայրենիքում չի զգում, ի վերջո, վատ է զգում իրեն՝ այս տխրությունը, այս գորշությունը… Իր բառերն եմ ասում՝ ամեն տեղ ողբերգություն է տարածված:

Ես նրան ասացի՝ իրո՛ք, այդպես է: Բայց ինչքան էլ ողբերգությունը շատ լինի, մեկ է, ներդաշնակություն կա: Այն փոքր լույսը, որ չի երևում, այնքան հզոր է, որ դեռ այդ ներդաշնակությունը պահում է: Կամ՝ Սոդոմ և Գոմոր քաղաքների տասը հոգին: Իսկ արվեստագետը պետք է կարողանա մատը դնել այդ լույսի վրա: Մարդը ներքուստ պետք է զգա դա, կրի իր մեջ: Եվ դա է ամենակարևորը:

– Մենք ունե՞նք նման արվեստագետներ, նման մարդիկ:

– Մի անգամ ես պատկերավոր այսպես եմ ասել՝ ապրում ենք մի մեծ թաս գլխներիս շրջած ու երկինքը չենք տեսնում: Մենք ապրում ենք կեղծ արժեքներով, կեղծ չափանիշներով: Պիտի կարողանանք դուրս գալ այս վիճակից և նայել երկնքին:

Հավատացնում եմ՝ երբ լսարանում ճշմարտությունից խոսում ես, երեխաների աչքերը փայլում են. նրանք ծնվում են:

Մենք պարզապես օտարված ենք մեզնից: Խնդիրը սրա մեջ է: Օրինակ՝ եթե մենք կարողանանք ունենալ իրական թատրոն: Իսկ այն կլինի հզոր ուժ, կդառնա սոցիալական միավոր:

Շատ լավ է ասում դրամատուրգ Ժան Ժիրարդոն՝ հնարավոր է, որ քաղաքակիրթ երկրում չլինի արժանավայել թատրոն: Բայց եթե կա այդ առողջ թատրոնը, բացառվում է, որ այդ երկիրը քաղաքակիրթ չլինի:

 Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում