English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
IDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” CampaignUnibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market“Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future Grant Akopian has been elected to the AmCham Board Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue” EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ FoundationThe international chess tournament supported by IDBank has concludedAraratBank and Urartu Football Club Team Up to Promote Financial LiteracyFINTECH360 International Conference Held in Armenia Ucom Upgrades Internet Speed for Unity Packages Two Milestones, One Celebration: Moneytun Turns 20, Partnership with AraratBank Marks 10 YearsBell Ringing Ceremony at the London Stock Exchange marks Ameriabank’s inclusion in the FTSE 100 as part of LFG AraratBank Announces Change in Executive Leadership Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedicated to the Memory of the Victims of the Armenian GenocideAraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar “Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone ScamsSoft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26 Financial Literacy Course for Learning Mission non-profit organization. Idram&IDBank A New Level of Digital Banking: IDBank Launches Strategic Partnership with OracleInternational Mother Earth Day. Idram&IDBankUcom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management ProgramUnibank issues USD bonds with a 5.6% yieldAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 ProjectsIDBank and Idram participate in Career City FestAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects Grant Akopian Appointed CEO and Chairman of the Management Board of Converse Bank Travel in comfort with the Mastercard World "Travel" Cards from Unibank Ucom Supports Free FPV Drone Training for Teenagers by the ArmDrone Community AraratBank’s Special Offer at Leasing Expo Attracts Strong Customer Interest Flexible Terms when Transferring your Mortgage Loan to AraratBankThe Defense Team of the “Sacred Struggle” Releases Evidence Exposing a Fabricated Terrorism Case Unibank Awarded Client Protection Certification by MFR The Power of One Dram April Beneficiary: Davitbek Games NGOUcom and Impact Hub Yerevan Announce the Third Year of Green Innovation FellowshipUnibank Launches Referral Campaign “Invite Friends and Get Bonuses"Team Holding: The second phase of the placement of USD-denominated bonds has been completed. Underwriter - Freedom Broker Armenia. “A friend” needs money urgently. IDBank warns that trust can be exploited on social media.Denationalizing the ‘Map’ (Reflections on the ‘Real Armenia Ideology’)AraratBank at Leasing EXPO 2026: Special Leasing Offer for Energy-Efficient EquipmentUcom Offers Virtual Cloud Server (VPS) ServiceIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia, Presenting Innovative Tools for the SME SectorUp to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium CardsAcba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreementIDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGOIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of ArmeniaConverse Bank Receives STP Excellence Award Once AgainUnibank to participate in Leasing Expo 2026 with a special offer
All Timeline »
Politics

Բազմաբևեռությո՞ւն, թե՞ անբևեռություն. ժամանակակից համաշխարհային միտումները՝ ինտելեկտուալ և ուժային պատերազմներ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ավելի ու ավելի խոշոր քայլերով է ընթանում միաբևեռ աշխարհակարգի փլուզումը, որը գործում էր 1990-ականներից սկսած, և արագ անցում է կատարվում դեպի բազմաբևեռ աշխարհակարգի։ Իսկ այս պայմաններում այլ ուժային կենտրոնների՝ Ռուսաստանի, Չինաստանի, Հնդկաստանի դերակատարությունն էլ ավելի է մեծանում։ Մյուս կողմից էլ՝ լսելի է դառնում Գլոբալ հարավի մաս կազմող երկրների ձայնը, որոնք ևս փորձում են իրենց տեղն ունենալ ժամանակակից զարգացումներում։

Ներկա գործընթացների մյուս բնորոշ կողմն այն է, որ բազմաբևեռության պայմաններում (որոշ մասնագետներ նույնիսկ անվանում են անբևեռություն) պետությունների միջև մրցակցությունը բարձր մակարդակ է տեղափոխվում։ Ու դրա արդյունքում մենք այսօր տեսնում ենք այնպիսի երևույթներ, ինչպիսիք ապագլոբալացումը, ռեգիոնալիզացիան ու առևտրային պատերազմներն են։ Ըստ այդմ էլ՝ էլ ավելի առաջնային նշանակություն է ստանում զուտ սեփական շահն առաջ տանելը, որի արդյունքում համաշխարհային տնտեսության մեջ գերիշխող է դառնում առաջին հերթին սեփական բիզնեսին կամ արտադրողին պաշտպանելը։

Այս պայմաններում կանխատեսվում է, որ ավելի առաջ է մղվելու տնտեսական կապերը դիվերսիֆիկացնելու մոտեցումը։ Օրինակ՝ Կանադայում, որի արտահանման առյուծի բաժինն ընկնում է ԱՄՆ-ին, Թրամփի կողմից մաքսատուրքերի բարձրացումից հետո արդեն մտածում են տնտեսական կապերը դիվերսիֆիկացնելու, ԱՄՆ-ից տնտեսական կախվածությունը նվազեցնելու և արտահանման այլ շուկաներում իրենց տեղն ամրագրելու ուղղությամբ։

Կանխատեսվում է, որ տնտեսական մրցակցությունն ուղեկցվելու է նաև տեխնոլոգիական մրցավազքով։ Տեխնոլոգիաները չափազանց կարևոր նշանակություն ունեն հանրային կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում։ Եվ ապագայում միջազգային ասպարեզում կարևոր դերակատարություն կունենան այն երկրները, որոնք տեխնոլոգիական առումով հաջողությունների հասած կլինեն։ Այս պարագայում նույնիսկ փոքր տարածք ու բնակչություն ունեցող երկրները, որոնք տեխնոլոգիական մեծ առաջընթացի հասած կլինեն, մեծ աշխարհաքաղաքական քաշ կարող են ունենալ, ինչպես հիմա, օրինակ՝ Իսրայելն ու Թայվանը, որոնք մեծ կշիռ ու ազդեցություն ունեն աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից իրերի դասավորության վրա։

Բայց գլխավոր մրցակիցները տեխնոլոգիական հատվածում շարունակում են մնալ ԱՄՆ-ը և Չինաստանը։ ԱՄՆ-ը շարունակում է մնալ առաջատարը տեխնոլոգիական զարգացման առումով, սակայն Չինաստանն էլ փորձում է ձեռնոց նետել նրան՝ հեռանկարում առաջատարը դառնալու իր ցանկությամբ։ Հատկապես դաժան է մրցակցությունը արհեստական բանականության ոլորտում։ Վաշինգտոնը ձգտում է թույլ չտալ ու արգելել, որ գերժամանակակից ու մեծ հզորություն ունեցող չիպերը հայտնվեն Չինաստանում, որպեսզի այդ երկիրն ի վիճակի չլինի արհեստական բանականության ոլորտում մրցակցել ԱՄՆ-ի հետ։

Բացի դրանից, արհեստական բանականության ոլորտում Ֆրանսիան ու Հնդկաստանը փորձում են ԱՄՆ-ից ու Չինաստանից հետ չմնալ ու այլ երկրների ծրագրային լուծումներից օգտվելու փոխարեն իրենց համակարգը ստեղծել։ Պատահական չէ, որ Արհեստական բանականության գործողությունների համաժողովն այս տարվա փետրվարին տեղի ունեցավ Փարիզում, իսկ այդ միջոցառումը համանախագահում էին Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուիլ Մակրոնը և Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդին։

Մյուս կողմից էլ՝ պետությունների միջև ակտիվ մրցակցության պարագայում համաշխարհային հանրությունը դեռևս տրամադրված չէ արհեստական բանականության ոլորտում կարգավորումներ և միջազգային մակարդակով օրենսդրական լուծումներ առաջարկելու հարցում, քանի որ առանց կարգավորման ու հատուկ վերահսկողական մեխանիզմների արհեստական բանականությունը շատ լուրջ վտանգ կարող է ներկայացնել մարդկության համար։ Վտանգը հատկապես մեծ է ռազմական ոլորտում, երբ ինքնավար զենքերի ու ռոբոտների կիրառումը ռազմադաշտում կարող է դառնալ սովորական երևույթ։ Նույնիսկ փորձագետները բազմիցս ահազանգ են հնչեցրել՝ առկա իրավիճակը համեմատելով «պանդորայի արկղը» բացելու հետ։

Մյուս կողմից էլ՝ գնալով ավելի է մեծանում թվային տիրույթի նշանակությունը, երբ գրեթե բոլոր կարևոր ենթակառուցվածքներում թվային լուծումներ են կիրառվում։ Ուստի, մեր ժամանակների ամենակարևոր ուղղություններից մեկն էլ կիբերանվտանգությունն ու ապատեղեկության դեմ պայքարն է։ Գնալով պետություններն ավելի մեծ ներդրումներ են կատարում այս ոլորտում։ Եվ կարող ենք տեսնել, թե ինչպես են որոշ երկրներ օգտագործում կիբերգործիքներն առավելություն ձեռք բերելու նպատակով։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում մեղադրում են Չինաստանին, որ կիբերլրտեսության միջոցով չինացիները օգտագործում են իրենց պատկանող մտավոր սեփականությունը և նորարարական լուծումները։

Ժամանակակից փուլի մյուս կարևոր միտումն ուժի գործոնի կարևորումն է։ Ուկրաինայում, Գազայի հատվածում և այլ վայրերում ընթացող հակամարտությունները նոր լիցք են հաղորդում ռազմական ինդուստրիային։ Օրինակ՝ ռուսական տնտեսության մեջ այլևս շատ կարևոր դեր է սկսել կատարել ռազմական արդյունաբերությունը։ Եվ հակամարտությունները ռազմական ճանապարհով լուծելու մոտեցումը նոր խթան է դառնում, որպեսզի պետությունները կտրուկ ավելացնեն իրենց ռազմական բյուջեները։ Անգամ Գերմանիան ու Ճապոնիան, որոնք տասնամյակներ շարունակ խուսափում էին մեծ ներդրումներ կատարել այս ոլորտում, կտրուկ ավելացրել են իրենց ռազմական բյուջեները։ Իսկ երբ ԱՄՆ-ը դժկամություն է ցուցաբերում ՆԱՏՕ-ի իր եվրոպական գործընկերների անվտանգության ապահովման բեռն իր ուսերին պահելու հարցում, նույնիսկ առաջ է քաշվում անվտանգային համաեվրոպական համակարգ ստեղծելու գաղափարը։

Ժամանակի ընթացքում ավելանում է փոքր և մեծ անօդաչու թռչող սարքերի կիրառումը՝ ինչպես հետախուզական, այնպես էլ մարտական գործողությունների համար։ ԱՄՆ-ը, Չինաստանը և Ռուսաստանը ակտիվորեն զարգացնում են հիպերձայնային հրթիռների տեխնոլոգիաները, որոնք գրեթե անխոցելի են ներկայիս հակահրթիռային համակարգերի կողմից։ Տիեզերքը վերածվում է կարևոր ռազմավարական գոտու։ ԱՄՆ-ն, Չինաստանը և Ռուսաստանը ակտիվորեն մրցակցում են նաև տիեզերական և արբանյակային տեխնոլոգիաների առաջընթացի հարցում։ Պատահական չէ, որ ամերիկյան պաշտոնյաները հավաստիացնում են, որ Starlink արբանյակային ծառայության կողմից ապահովվող կապի հաշվին է, որ Ուկրաինան հնարավորություն է ստացել դիմակայել ռուսական առաջխաղացմանը, այլապես պատերազմում շատ արագ պարտվելու էր։

Մյուս կողմից՝ կարևոր է դառնում ոչ միայն սեփական ռազմարդյունաբերության զարգացումն ու տեխնոլոգիական և նորարարական լուծումների կիրառումը, այլև ստեղծված ռազմական արտադրանքի արտահանումը։ Սպառազինությունների արտահանման ոլորտում ավանդական խաղացողներին միացել են նորերը։ Օրինակ՝ ներկայում այս դաշտ են մուտք գործել Թուրքիան ու Հնդկաստանը։

Այս ամենի հետ միջազգային ասպարեզում կարևորագույն գործոն է շարունակում մնալ մարդկային կապիտալը։ Պատահական չէ, որ ԱՄՆ-ը և արևմտյան այլ երկրներ փորձում են գրավիչ պայմաններ ստեղծել, որպեսզի տարբեր երկրներից լավագույն մասնագետները տեղափոխվեն իրենց մոտ աշխատելու և իրենց տնտեսությունը զարգացնելու։ Իսկ Չինաստանը, դրսից մասնագետներ բերելու փոխարեն, գլխավորապես հենվում է իր մեծ մարդկային ռեսուրսների վրա։ Բայց Չինաստանն այսօր արդեն բախվում է այնպիսի խնդրի, ինչպիսին բնակչության թվի նվազումն է, որի արդյունքում էլ իր՝ բնակչության թվով առաջին տեղը զիջել է Հնդկաստանին։ Բայց բնակչության թվի նվազման միտումը բնորոշ է ոչ միայն Չինաստանին, այլև Արևել յան Ասիայի այլ երկրների՝ հատկապես Ճապոնիային ու Հարավային Կորեային։ Ժողովրդագրական ճգնաժամը շատ լուրջ է նաև Եվրոպայում, որտեղ որ այդ խնդիրը մասամբ փորձել են լուծել ներգաղթի հաշվին։ Նույնիսկ Թուրքիայում, որտեղ բնակչությունը տասնամյակներ շարունակ ավելանում էր, ծերացման միտումը դառնում է գերիշխող։ Գերազանցապես աֆրիկյան մայրցամաքի երկրներում է, որ ծնելիության բարձր մակարդակը դեռևս պահպանվում է։ Այնուամենայնիվ, ժողովրդագիրների հաշվարկները ցույց են տալիս, որ առաջիկայում ծնելիության մակարդակի անկումն ու բնակչության թվի նվազումը դառնալու են համընդհանուր միտում։ Սրան զուգահեռ էլ ժամանակի ընթացքում ավելի է բարձրանում մարդկանց կյանքի տևողությունը։ Այսպիսի պայմաններում հեռու չէ նաև այն պահը, երբ մի շարք երկրներ կարող են կանգնել այնպիսի խնդրի առաջ, ինչպիսին թոշակառուների ու ծերերի անհամեմատ մեծ թիվն է՝ ի հակակշիռ աշխատող երիտասարդների թվի։ Իսկ դա ինքնին լուրջ բեռ է դառնում տնտեսության համար։ Ճապոնիան այսօր հենց այսպիսի խնդրի առաջ է կանգնած։

Տեղի ունեցող զարգացումների համատեքստում չենք կարող հաշվի չառնել նաև գլոբալ տաքացման, կլիմայական փոփոխությունների և անոմալիաների հարցը։ Ժամանակ առ ժամանակ աշխարհի տարբեր մասերում ականատես ենք լինում տարերային աղետների և ջերմաստիճանային կտրուկ տատանումների, որոնք մեծ հարված են հասցնում նաև տարբեր երկրների տնտեսությանը, ինչու չէ՝ նաև համաշխարհային տնտեսությանը։ Մասնագետներն ահազանգում են, որ պետք է քայլեր ձեռնարկվեն ածխաթթու գազի և այլ գազային արտանետումների ու թափոնների ծավալը կրճատելու ուղղությամբ, այլապես մարդկությունը շատ լուրջ խնդիրների կարող է բախվել առաջիկայում։ Հատկապես լուրջ խնդիր է գլոբալ տաքացումը և ջերմոցային էֆեկտը, որի արդյունքում Երկրի ջերմաստիճանը շարունակում է բարձրանալ, իսկ համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակն աստիճանաբար բարձրանում է։

Կլիմայակայն փոփոխությունների դեմ պայքարի հետ կապված միջազգային ասպարեզում որոշակի քայլեր կատարվում են, բայց դրանք դեռ բավարար չեն։ Սա այն խնդիրն է, որ համաշխարհային ջանքերի համատեղում է պահանջում։

Բայց դրա արդյունքում էլ չինական տեխնոլոգիական հատվածում շեշտը դրել են ոչ թե հաշվարկային հզորությունների ավելացման, այլ օպտիմալ լուծումների վրա։ Օրինակ՝ հունվարին գործարկված Deepseek R1 մեծ լեզվական մոդելի տարբերակը լիովին հեղափոխական նշանակություն ունեցավ իր օպտիմալ լուծումների առումով։ Այն արդյունքներին, ինչին ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերություններին հաջողվում էր հասնել գերհզոր չիպերի ու միլիարդավոր դոլարների ներդրումների արդյունքում, չինացի մասնագետներին հաջողվեց հասնել հին չիպերով ու ավելի փոքր ռեսուրսներով։ Դրա հետևանքով էլ ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերությունների բաժնետոմսերը սկսեցին անկում գրանցել։ Ու այսուհետ այս ոլորտում մրցակցությունը լինելու է ոչ միայն գերժամանակակից հաշվարկային հզորությունների օգտագործման, այլև օպտիմալ լուծումներ գտնելու և փոքր ռեսուրսներով մեծ արդյունքների հասնելու ուղղությամբ։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 IDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” Campaign

1

 The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ Foundation

2

 EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee

3

 Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue”

4

 Grant Akopian has been elected to the AmCham Board

5

 Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future

6

 “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’

7

 AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market

8

 Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers

9
Sport
AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship Unibank Becomes the Gold Sponsor of FC Alashkert Armenian footballer's goal helped Anorthosis beat AEL 2-1 Man City-PSG: After first half
Politics
ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan Vahe Hakobyan Is a Political Prisoner: Past.am
Socity
Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’
Economy
Ucom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management Program Up to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium Cards Acba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreement
Culture
Tech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” Foundation Young Musician from the “Born in Artsakh” Program, Arsen Safaryan, Performed at the Anniversary Concert of the “Artis Futura” Foundation with the Moscow “Russian Philharmonia” Symphony Orchestra Young Musicians of the “Born in Artsakh” Program Bring the Voice of Artsakh to Moscow
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll