«Արմենչիկային» մակարդակն ավանդույթ է ձևավորում մեր երկրում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է հոգեբան Կարինե Նալչաջյանը

– Տիկին Նալչաջյան, մեր հասարակությունը լուրջ չի վերաբերվում պետական կոչումներին, նրա աչքում բավականին վարկաբեկված է այդ ինստիտուտը: Բայց դա չի խանգարում, որպեսզի համառորեն կոչումներ շնորհվեն, և ստացողներն էլ սիրահոժար ընդունեն դրանք:

– Ես կարծում եմ, որ կան օբյեկտիվ ճշմարտություններ, որոնք պետք է հաշվի առնել: Վաստակավորի կոչումը պետք է իր մեջ բացառիկության ինչ–որ բան պարունակի: Եվ երբ այսօր մարդիկ դժգոհությամբ կամ հումորով են նայում այդ կոչումներին, հիմքեր կան դրա համար: Որովհետև վաստակավոր արտիստ ասելով պետք է նկատի ունենաս մարդու, ով մեծ ներդրում է ունեցել իր ազգի մշակույթի մեջ:

Սակայն հաճախ այդ կոչումը ստանում են մարդիկ, ովքեր շոուի մակարդակից այն կողմ չեն անցնում: Ավելին` ովքեր զբաղված են մշակույթ փչացնելով, հայոց լեզուն աղավաղելով: Եվ եթե այդպիսին է չափանիշը, ուրեմն ամենքն էլ կարող են հավակնել դրանց: «Ինչո՞ւ` նա և ոչ` ես. ինքս էլ կուզեի այդ կոչումը ստանալ» տարբերակով:

Այս ամենն իջեցնում է հենց տրվող կոչումների վարկը: Սրանից էլ գալիս է լայն հասարակության դժգոհությունը: Եվ դա բնական դժգոհություն է:

Ես դեմ եմ այն մտայնությանը, որ մարդկանց դժգոհությունն ու քամահրանքը վաստակավորի կոչումների նկատմամբ, բացատրում են ընդամենը նախանձով: Այո՛, կյանքը լցված է նախանձով: Բայց տվյալ պարագայում երևույթի հիմքն այլ տեղ պետք է փնտրել և ոչ թե մարդկային չարության ու նախանձի մեջ:

Մի բան էլ նկատի ունենանք` մեր հասարակության մեջ առողջ մտավորականությունը տարիներ շարունակ պայքարել է շոուի մակարդակի արվեստ կոչեցյալի դեմ, որպեսզի դրանք չսփռվեն հեռուստացույցով, դրանք չիջեցնեն մեր ժողովրդի` արվեստի ընկալման մակարդակը: Հիմա պատկերացրեք նման մարդկանց վիճակը, ովքեր տեսնում են, որ պետականորեն գնահատվում են հենց այդ` շոուի և սերիալի մակարդակ ապահովող երգիչ–դերասանները:

– Կարելի՞ է ասել, որ իշխանությունները դեմ են գնում հասարակության առողջ մասի կարծիքին:

– Կարելի է և այդպես ասել: Սակայն տեսեք` տեղի է ունենում մի շատ հետաքրքիր բան. մատուցվում է մի արվեստ, որը ոչ թե բարձրացնում է մարդկանց ընկալումները գեղեցիկի ու գեղագիտականի նկատմամբ, այլ իջեցնում է:

Իսկ մշակույթի սոցիալական դերը ոչ թե մարդկանց ճաշակներին հագուրդ տալն է, այլ նրանց ճաշակը բարձրացնելն է, նրան նոր ճաշակ թելադրելն է:

Ասել է թե` եթե ինչ–որ մեկին դուր է գալիս ռաբիսը, չի նշանակում, թե ռաբիս ներկայացնող մարդը պետք է ասի` այս մարդկանց իմ արածը դուր է գալիս, անում եմ. լա՛վ եմ անում: Դա կնշանակի իջեցնել արվեստի ու մշակույթի նշաձողը: Եվ, փաստորեն, այսօր մենք բախվել ենք հենց այդ փաստի հետ: Արդյունքում` իջել է նաև ժողովրդի ճաշակը:

Եվ այս ամենը մի բան է նշանակում, որ գործ ունենք մշակութային դաշտի կործանման փաստերի հետ: Կամ որ նույնն է` բախվում ենք արժեզրկման հետևանքներին:

– Իսկ տրիվիալ առումով անգամ պարադոքսալ չէ՞. ի վերջո վաստակավոր նշանակում է ճանապարհ անցած, իսկ մենք այն շնորհում ենք երիտասարդներին:

– Անշուշտ, վաստակը ճանապարհ է ենթադրում: Բայց դրա վրա ես առանձնապես շեշտը չէի դնի, որովհետև կարող են լինել երիտասարդներ, որ իրենց տաղանդի ուժով ու աշխատասիրությամբ կարճ ժամանակում մեծ գործ անեն իրենց ոլորտում: Սա չբացառենք:

Մի բան էլ ասեմ` մարդիկ կան, որ դժգոհում են այս փաստից, մարդիկ էլ կան, որ արդեն մատների արանքով են նայում: Որովհետև համարում են, որ երկրում չկա մշակույթի գնահատման իրական չափանիշ:

– Իսկ այս փաստերն ինչպիսի՞ էֆեկտ կարող են ունենալ իսկական արվեստ ստեղծողների վրա:

– Ես չեմ ուզում շատ վատատես լինել: Որովհետև բարձր գեղագիտական տիրույթում աշխատող մարդիկ այլ կերպ չեն կարող լինել: Նրանք շարունակելու են աշխատել այնպես, ինչպես աշխատել են:

Բայց, անշուշտ, ցավալի մի բան կա այս ամենում: Նրանք իրենց խոցված կզգան, անտեսված կզգան: Որովհետև գնահատված լինելու զգացողությունը հատուկ է ամենքին: Եվ այն կարևոր զգացողություն է: Այն արդարության պահանջի դրսևորումներից մեկն է:

Արվեստին ծառայող մարդն իր անկյունում համեստորեն աշխատում է, նրանք չեն սիրում ցուցադրվել, իրենց մասին բարձրագոչ խոսքեր հնչեցնել: Հենց սա է, որ պահանջում է, որպեսզի նրանց արվեստի վերաբերյալ գնահատանքի խոսքը հնչեցնեն ուրիշները` նրանց կողքի մարդիկ:

Իսկ այս ամենի մեջ ցավալիորեն մեկ այլ բան էլ կա` մեր երկրում արդեն «արմենչիկային» մակարդակն ավանդույթ է ձևավորում: Կոչումներ շնորհելով նման մարդկանց` մենք ամրապնդում ենք այդ ավանդույթը, այդ շատ տխուր ավանդույթը: Իսկ դա արդեն ինչ–որ իմաստով կարող է հարված հասցնել մշակութային մեր դաշտին, անգամ հանգեցնել մշակութային աղետի: Որովհետև, եթե գնահատվում է սա, և ոչ թե այն, ապա մարդիկ կարող են և ասել` էլ ինչո՞ւ այսպես աշխատեմ, կարող եմ և անել մի բան, որը և՛ հեշտ է, և՛ գնահատվող:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում