Վրաստանը չի կարող բռնել Հայաստանի կողմը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հասարակական ու քաղաքական միտքն արդեն համակերպվել է այն իրողության հետ, որ ավանդաբար լինելով մեր հարևան քրիստոնյա երկիրը` Վրաստանը, հարկ եղած դեպքում, այնուամենայնիվ, նախապատվությունը տալիս է Ադրբեջանին կամ Թուրքիային: Փորձենք բացահայտել այդ երևույթի հիմնապատճառները:

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո թուրքական պետությունն աստիճանաբար, բայց հետևողականորեն մեծացնում է իր ազդեցությունը Վրաստանում: Ինչպես նշում են վրաց որոշ մտահոգ շրջանակներ, թուրքական «սողացող էքսպանսիան» առավել մեծ թափ հավաքեց գունավոր հեղափոխությունից և 2008 թ. վրաց–ռուսական պատերազմից հետո: Ու այսօր նույն Վրաստանում ստիպված են արձանագրել` թուրքական նպատակաուղղված քաղաքական ու տնտեսական էքսպանսիան տալիս է բավականին էական արդյունքներ: Դա հատկապես նկատելի է Աջարիայում, որն անմիջականորեն սահմանակցում է Թուրքիայի հետ: Ավելին, մոտ 300 տարի լինելով Օսմանյան կայսրության կազմում, թուրքական վերնախավի որոշակի շրջաններում այդ տարածքը նախկինի պես համարվում է թուրքական «պատմական» տարածք: Ավելին, մի քանի տարի առաջ վրաց հասարակության շրջանում մեծ աղմուկ բարձրացավ, երբ պարզվեց, որ թուրքական դասագրքերում Աջարիան Բաթումով հանդերձ ներկայացվել է որպես Թուրքիայի մաս:

Թուրքական քաղաքականությունն աշխատում է մի քանի ուղղությամբ: Գլխավորները տնտեսականն ու կրոնականն են: Նախ խոսենք կրոնականի մասին: Խորհրդային տարիներին շատ աջարցիներ` մահմեդական վրացիներ հեռացել էին իսլամից: Թեպետ անկախացումից հետո վրաց ուղղափառ եկեղեցին շատերին հավատափոխեց և դարձրեց քրիստոնյա, բայցևայնպես մահմեդականներն այնտեղ շատ են: Աջարցի երիտասարդների մեծ մասը իր կրթությունը շարունակում է թուրքական բուհերում: Այս փաստն ազդում է նրանց կրոնական գիտակցության վրա: Վերջին տարիներին մեծապես ակտիվացել է թուրքերի միգրացիան Աջարիա, ինչի հետևանքով տարածաշրջանում միջկրոնական հարաբերությունները սրվել են (ընդ որում, նրանց մեծ մասին տրվել է Վրաստանի քաղաքացիություն: Խոսքը ավելի քան 25000 թուրքի մասին է): Նույնիսկ արձանագրվում են հարձակումներ ուղղափառ հոգևորականների վրա: Որոշ փորձագետներ նշում են, որ այսօր Աջարիայում կան տասնյակ, նույնիսկ հարյուրավոր փոքր մզկիթներ: Իսկ Աբդուլ Ազիզ սուլթանի պատվին, ում օրոք նվաճվել է Աջարիան, Բաթումում Ազիզիե մզկիթի շինարարության շուրջ` մի քանի տարի առաջ ծագած խոշոր սկանդալը կարելի է համարել Աջարիայում միջկրոնական հակասությունների յուրօրինակ խորհրդանիշ:

Սակայն կրոնականից առավել շոշափելի արդյունքներ տալիս է տնտեսականը: Այսպես, Աջարիայի գրեթե բոլոր խոշոր հյուրանոցները, կազինոները, բարերը, ռեստորանները պատկանում են թուրք գործարարների: Թուրքերի ձեռքում են գտնվում գրեթե բոլոր այն տրանսպորտային ընկերությունները, որոնք Թուրքիայից ու Եվրոպայից Վրաստանի տարածքով բեռնափոխադրումներ են կատարում դեպի հարևան երկրներ, Կենտրոնական Ասիայի պետություններ: Վրացական նմանատիպ ընկերությունների համար թուրքական կողմը սահմանել էր չափազանց բարձր սակագներ, ինչը նրանց մրցունակությունից զրկել էր: Նույն վիճակն է ուղևորափոխադրող ավտոբուսների դեպքում: Ավելին, թուրքերի ձեռքին է հայտնվել Թբիլիսիի օդանավակայանը, ու դա այն դեպքում, երբ գերմանացի ներդրողները շատ ավելի շահավետ պայմաններ էին առաջարկել: Իսկ Բաթումի օդանավակայանը հայտարարվել է Թուրքիայի ներքին օդանավակայան:

Վրաստանի նախկին վարչապետ, քաղաքական, պետական գործիչ Թենգիզ Սիգուային այս փաստերը շատ են մտահոգում. «Վրաստանում ներդրումների 70 տոկոսը Թուրքիայից է: Գուցե դա լավ է, եթե նրանց ձեռքը չհանձնեինք լծակները: Ինչո՞ւ պետք է Բաթումի օդանավականը տնօրինի Թուրքիան: Այո, Թուրքիան մեր լավ հարևանն է, բայց նման մեծ ազդեցությունն անթույլատրելի է»:

Թուրքիայից հետ չի մնում նրա կրտսեր եղբայրը` Ադրբեջանը: Այդ երկիրը լիուլի օգտվեց այն հանգամանքից, որ Ռուսաստանը տնտեսական էմբարգո հայտարարեց Վրաստանին: Այսօր Ադրբեջանը Վրաստանին վառելիք և բնական գազ է մատակարարում եվրոպական գներով: Ադրբեջանական բիզնեսը նույնպես մեծ թափով է զարգանում: Առանձնանում է պետական մասնակցությամբ «Socar» ընկերությունը, որը վառելիքի բաշխման ամենամեծ ցանցն ունի Վրաստանում: Ընդ որում, ընկերությունը ստացած հասույթը երկրից չի հանում` հսկայական գումարներ է ծախսում` ավելի ամրանալու վրացական աշխատանքի ու իրացման շուկաներում: Ավելին, վրացական աղբյուրների պնդմամբ` «Socar»–ի բենզալցակայաններում աշխատում են միայն ադրբեջանցիներ, վրացիներին ու հայերին արգելում են այնտեղ աշխատել:

Այս ամենին գալիս է միանալու նաև քաղաքական ու ռազմական բաղադրիչը: Ինչպես Ադրբեջանը, Վրաստանը նույնպես խնդիր ունի` կապված իր տարածքային ամբողջականության պահպանման հետ: Մինչս օրս Վրաստանը պայքարում է Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի համար այնպես, ինչպես Ադրբեջանը` ԼՂ–ի համար: Այս առումով նրանց շահերը միանշանակ համընկնում են:

Ռազմական ուղղությամբ ևս Վրաստանը, Ադրբեջանն ու Թուրքիան բավականին ակտիվ համագործակցում են: Արդեն քանի տարի է` կազմակերպվում են եռակողմ համատեղ զորավարժություններ: ՆԱՏՕ ձգտող Վրաստանի համար ՆԱՏՕ–ի անդամ Թուրքիայի բարեկամությունը չափազանց կարևոր է:

Սակայն շատ վրացի փորձագետներ համոզված են, որ այս ամենով հանդերձ Թուրքիայի խնդիրը միայն իր այսրոպեական շահերը սպասարկելը չէ: Այսպես, վրացի հայտնի քաղաքագետ Ռամազ Սակվարելիձեն համոզված է. «Շատ ցանկալի կլիներ, որ մեր իշխանություններն ավելի ուշադիր հետևեին Աջարիայի նկատմամբ Թուրքիայի հետաքրքրություններին: Թուրքիայում ուժեղ են պանթյուրքիզմի գաղափարները: Հնարավոր է, որ Թուրքիայի տնտեսական, նաև կրոնական հավակնությունները նման գաղափարները նյութականացնելու փորձ են»:

 Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: