Հայաստան–Թուրքիա՝ ով ում է ավելի շատ պետք. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

ՄԱԿ Գլխավոր ասամբլեայում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի ելույթի առանցքային կետը, թերևս, կարելի է համարել հայ–թուրքական արձանագրությունների վերաբերյալ հատվածը: «Մենք Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը երբեք նախապայման չենք դարձրել Հայաստանի և Թուրքիայի երկկողմ հարաբերությունները կանոնակարգելու համար: Ավելին, հենց Հայաստանի նախաձեռնած գործընթացի շնորհիվ 2009 թ. հոկտեմբերին կնքվեցին Ցյուրիխյան արձանագրությունները:

Այդ փաստաթղթերն առ այսօր չեն վավերացվել և հանգրվանել են պաշտոնական Անկարայի մութ գզրոցներում: …Թուրքիայի ղեկավարությունը սխալվում է, եթե մտածում է, որ ինքը կարող է առհավետ պատանդ վերցնել այդ փաստաթղթերը և վավերացնել միայն իրեն հարմար առիթով: …Դրանց կենսագործման ուղղությամբ շարունակաբար որևէ դրական տեղաշարժի բացակայության պայմաններում Հայաստանը այդ երկու արձանագրությունները հայտարարելու է առ ոչինչ: Մենք 2018 թ. գարուն ենք մտնելու առանց այդ, ինչպես, ցավոք սրտի, փորձը ցույց տվեց, սին արձանագրությունների»:

2011 թ. օգոստոսին Թուրքիայի խորհրդարանը օրակարգից հեռացրել էր ավելի քան 900 օրինագիծ, որոնց թվում եղել են նաև հայ–թուրքական արձանագրությունները: Նույն թվականի սեպտեմբերի 24–ին կառավարությունը դրանք վերադարձրել էր խորհրդարան, սակայն վավերացման ժամկետները մինչ օրս անհայտ են:

«Առավել հեռատես թուրք փորձագետներն այն ժամանակ նախազգուշացնում էին իրենց իշխանություններին, որ դառնում են Ադրբեջանի նեղ քաղաքականության գերին այն դեպքում, երբ Ցյուրիխյան արձանագրությունների վավերացումն ստեղծում է նոր վիճակ և նոր հնարավորություններ թե՛ ԼՂ հակամարտության կարգավորման համար, թե՛ Անդրկովկասում Թուրքիայի դերի ամրացման տեսանկյունից: Ընդ որում, նշում էին, որ Երևանն ինքն է գնում ռիսկային քայլի: Բայց այն ժամանակ Անկարան իրեն շատ վստահ էր զգում` ենթադրելով, որ ահա–ահա կդառնա ԵՄ անդամ և Անդրկովկասում կկատարի պրոարևմտյան մենտորի դեր»,– Թուրքիայի որդեգրած դիրքորոշման մասին նշում է քաղաքական վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովը:

Սակայն շուտով քաղաքական վիճակ է փոխվում: Անկարան ներքաշվեց «արաբական գարնան» հորձանուտը, հետո պայթեց սիրիական ճգնաժամը: Թուրքիան աստիճանաբար սկսվեց վերածվել Ուկրաինայի՝ Սիրիային և Իրաքին սահմանակից հարավային հատվածներում ռազմական ճակատներ «ձեռք բերելուց» բացի, կարելի է ասել, քաղաքացիական պատերազմ ստացավ հենց իր տարածքում՝ պայքարելով թե՛ քրդերի, թե՛ ԻՊ–ի դեմ: Մերձավոր արևելքում տեղի ունեցած գործընթացները հետ չես շրջի, իսկ դրանց արդյունքում Իրաքյան Քրդստանը հայտարարեց անկախության հանրաքվե անցկացնելու մտադրության մասին: «Սեպտեմբերի 25–ին սպասվող այդ հանրաքվեն Թուրքիային ու ոչ միայն նրան, լավագույն դեպքում, «կսպառնա» երկրի դաշնայնացմամբ: Թուրք փորձագետները, ովքեր ավելի վաղ այդ խնդիրը համարում էին «դրսից նետված սադրանք», հիմա բացահայտ քննարկում են և կարծիքներ հայտնում: Ստացվեց այնպես, որ մի մեծ խաղի արդյունքում պանթյուրքիզմն ու նեոօսմանիզմը միասին ծնեցին «քրդական զավակ», որի պատմականորեն ամենամոտ բարեկամը Հայաստանն է»,– համարում է վերլուծաբանը:

Քաղաքականության մեջ ոչինչ պատահական չի լինում: Ահա, թե ինչու նախագահ Սարգսյանը զգուշացնելով, որ Երևանը պատրաստ է այդ արձանագրությունները հայտարարել առ ոչինչ, գործում է արդեն ուժի դիրքերից: Սակայն Թուրքիայի նախագահի համար դեռևս մնում է մանևրի հնարավորություն, ֆորմալ առումով Ցյուրիխյան արձանագրությունները ոչ մի ուղղակի կապ չունեն Անդրկովկասի խնդիրների հետ: Իսկ Արևմուտքը դա կարող է գնահատել: «Առավել ևս, որ վերջինս Հայաստանն արդեն չի դիտում բացառապես Ռուսաստանի հետ համագործակցության համատեքստում, այլ ավելի շատ հայկական գործոնի ուժեղացման համատեքստում՝ քրդական խնդրի լուծման հեռանկարների ֆոնին»,– նշում է վերլուծաբանը:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում