ՀՀ-ի կարծիքը որևէ մեկին այլևս չի հետաքրքրում, մշակվում են փաստաթղթեր, որոնք դրվում են ՀՀ ղեկավարության սեղանին ստորագրվելու համար․ վերլուծաբանը՝ հայ-ադրբեջանական սահմանի վերաբերյալ փաստաթղթի մասին

Tert.am-ը Քաղաքական եւ տնտեսական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Բենիամին Պողոսյանի հետ զրուցել է հայ-ադրբեջանական սահմանի վերաբերյալ եռակողմ փաստաթղթի, դրանում հնաավոր վտանգների մասին։ Ըստ նրա՝ 2020 թ. նոյեմբերի 10-ից հետո Հայաստանն այլևս չի դիտարկվում որպես աշխարհաքաղաքական գործոն տարածաշրջանում ներգրավված ուժային կենտրոնների, այդ թվում՝ Ադրբեջանի կողմից, և Հայաստանի կարծիքը որևէ մեկին չի հետաքրքրում։ «Հայաստանից դուրս մշակվում են փաստաթղթեր, որոնք դրվում են ՀՀ ղեկավարության սեղանին ստորագրվելու համար»,- ասում է նա։

-Պարոն Պողոսյան, այսօր Նիկոլ Փաշինյանը կառավարության նիստին անդրադարձել է Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանազատմանը վերաբերող աշխատանքային փաստաթղթին՝ հաստատելով, որ այն իսկապես գոյություն ունի, և եթե Ադրբեջանը համաձայնի պայմաններին, ինքը պատրաստ է ստորագրել այն։ Ըստ նրա՝ փաստաթուղթը 100 տոկոսով մեր շահերից է բխում։ Ի՞նչ տպավորություն եք ստացել նրա հայտարարությունից, ի վերջո հնարավո՞ր է, որ լինի հիմա մի փաստաթութ, որը 100 տոկոսով բխի մեր շահերից, և Ադրբեջանը հանկարծ համաձայնի ստորագրել այն։

-Ես չեմ կարող մեկնաբանել աշխատանքային փաստաթուղթը, քանի որ այս պահին այն դեռևս պաշտոնապես չի հրապարակվել, սակայն մի բան ակնհայտ է. 2020 թ. նոյեմբերի 10-ից հետո Հայաստանն այլևս չի դիտարկվում որպես աշխարհաքաղաքական գործոն տարածաշրջանում ներգրավված ուժային կենտրոնների, այդ թվում՝ Ադրբեջանի կողմից, և Հայաստանի կարծիքը որևէ մեկին չի հետաքրքրում։ Հայաստանից դուրս մշակվում են փաստաթղթեր, որոնք դրվում են ՀՀ ղեկավարության սեղանին ստորագրվելու համար։

-Նիկոլ Փաշինյանը, որ մշտապես հավատարմության երդումներ էր  տալիս ժողովրդին, խոսք տալիս լինել թափանցիկ, հաշվետու, Արցախյան հիմնախնդրի լուծման պարագայում համաժողովդական հանրաքվե էր պատրաստվում կազմակերպել, վերջին պատերազմի ժամանակ մեկ գիշերում բոլորից գաղտնի ստորագրեց եռակողմ՝ Արցախի 70 տոկոսը հակառակորդին հանձնող փաստաթուղթ։ Այսօր էլ, երբ խոսք է գնում արդեն ՀՀ տարածքներին սպառնացող վտանգների մասին, նա նորից չի ցանկանում հրապարակել փաստաթուղթ՝ համարելով դա «ոչ կոռեկտ» քայլ։ Ի՞նչ կարծիք ունեք նրա այդ դիրքորոշման վերաբերյալ, այս փաստաթղթի գաղտնազերծումը որքանո՞վ է կարևոր մեզ համար։

-Բացարձակապես անընդունելի է այն հագամանքը, որ վարչապետը պատրաստվում էր բոլորից գաղտնի, այդ թվում՝ ՀՀ նախագահ, արտաքին գործերի նախարարություն ու քաղաքական կուսակցություններ, ստորագրել այդ փաստաթուղթը։ Փաստորեն, եթե փաստաթղթի մի հատվածը երեկ չհրապարակվեր, մենք դրա մասին կիմանայինք միայն ստորագրումից հետո։ Միայն այս փաստը լուրջ հիմքեր է տալիս ենթադրելու, որ փաստաթուղթը պարունակում է ՀՀ կենսական շահերին սպառնացող դրույթներ։

- Այսօր արդեն թշնամու թիվը ՀՀ տարածքում՝ Սյունիքում և Գեղարքունիքում, հասել է 500-600-ի։ Ադրբեջանն իրեն բավականին համարձակ է պահում ստեղծված իրավիճակում՝ հայտարարելով, որ տարածքները իրենցն է, ՀՀ-ը պարզապես հարցը միջազգայնացնում է, երեկ անգամ բանակցություններին չէին ներկայացել և այլն։ Ըստ ՀՀ իշխանությունների՝ Ադրբեջանի նպատակը կարող է լինել պատերազմ հրահրելը։ Դուք ի՞նչ կարծիք ունեք դրա վերաբերյալ, ի՞նչ նպատակ ունի իրականում Ադրբեջանը։

-Իմ գնահատմամբ, Ադրբեջանը ցանկանում է Հայաստանին ստիպել սկսել սահմանների դելիմիտացիայի և դեմարկացիայի գործընթաց՝ հիմք ընդունելով նախկին Խորհրդային Հայաստանի և Խորհրդային Ադրբեջանի վարչական սահմանները՝ դրանով առնվազն անուղղակիորեն ստիպելով Հայաստանին ճանաչել Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս և լեգիտիմացնել 2020 թ. սեպտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին Արցախի դեմ իրականացված ագրեսիայի հետևանքները։

- ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը համանախագահող երկրները, նաև մի շարք այլ երկրներ Ադրբեջանին կոչ են արել լքել ՀՀ տարածքը։ Այն, որ միջազգային գործընկերները համակարծիք են մեզ հետ այս հարցում, նշել է նաև Նիկոլ Փաշինյանը։ Այդ դեպքում, ինչի՞ շուրջ պետք է լինեն մեր բանակցությունները մեր տարածքում հայտնված զինվորականների հետ, եթե փաստն արձանագրվում է շատերի կողմից։ Ի՞նչ պետք է ի սկզբանե անեին ՀՀ իշխանությունները։ Հիմա ի՞նչ է հնարավոր անել։

-Ի սկզբանե պետք էր անել մեկ բան՝ թույլ չտալ Ադրբեջանի զինված ուժերի ներկայացուցիչներին հայտնվել ՀՀ տարածքում՝ այդ թվում զինված ուժի կիրառման միջոցով։ Մինչդեռ ստեղծված պայմաններում մենք հիմքեր ենք ստեղծել, որպեսզի Ադրբեջանը Հայաստանի հետ սահմանի ցանկացած այլ հատվածում  խախտի դրանք և հետո առաջարկի բանակցել։

-Կարծես թե, անկախ ամեն ինչից, անխուսափելի է դառնում Ադրբեջանի հետ նոր սահմանների որոշման գործընթացը։ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը հայտարարում էր անվտանգության գոտի ունենալու խիստ անհրաժշտության մասին։ Ձեր տպավորությամբ՝ ինչպե՞ս կարելի է այս գործընթացից հնարավորինս շահեկան դուրս գալ, ունե՞նք ելքեր ստեղծված իրավիճակից։

-Գտնում եմ, որ նախքան Ադրբեջանի հետ սահմանազատման գործընթացի մեկնարկը, ՀՀ-ն պետք է հստակ ներկայացնի իր դիրքորոշումը 2020 թ. պատերազմի հետևանքով Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած տարածքների կարգավիճակի վերաբերյալ՝ դրանք  պաշտոնապես ճանաչելով որպես Արցախի Հանրապետության օկուպացված տարածքներ։ Միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի Ադրբեջանի հետ սահմանների ճշգրտման ցանկացած գործընթացում բացառել Հայաստանի կողմից Արցախն Ադրբեջանի մաս ճանաչելու հնարավորությունը։
Հեղինակ Հռիփսիմե Հովհաննիսյան