Հայ–թուրքական արձանագրությունների հետկանչը մեսիջ է խոշոր տերություններին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է քաղաքագետ Լևոն Շիրինյանը

– Պարոն Շիրինյան, ՀՀ նախագահը հայտարարեց, որ այս գարնանը հետ ենք կանչելու հայ–թուրքական արձանագրությունները: Մեր այս քայլն ինչքանո՞վ է հիմնավորված և օբյեկտիվ:

– Սա մեսիջ է՝ ուղղված թուրքերին: Բայց սա էլ ասեմ, որ առաջին հերթին այն մեսիջ է՝ ուղղված հենց խոշոր տերություններին: Ցանկանում ենք ասել վերջիններիս, որ՝ տեսեք, եթե հայ–թուրքական հարաբերությունները չեն կարգավորվում, իրականություն չեն դառնում արձանագրության մեջ ներառված դրույթները, ապա պատճառը մենք չենք, այլ թուրքերն են:

– Բայց թուրքական կողմը հայտարարել է, որ հայ–թուրքական արձանագրությունները գտնվում են խորհրդարանական իրենց հանձնաժողովում, այսինքն՝ այն դեռևս հանված չէ քաղաքական շրջանառությունից: Այս հանգամանքն իրավիճակ չի՞ փոխում:

– Դե, փաստորեն նրանք էլ դուռը չեն փակում: Հայկական կողմն ասում է՝ ե՛ս չէ, որ կոնտրակտը չեմ իրականացնում, նրանք էլ ասում են՝ մե՛նք էլ չէ, որ մերժում ենք այն:

Եվ մի բան հաստատ իմացեք՝ եթե իրադրությունը թուրքերի համար ձեռնտու եղավ, անմիջապես կիրառության մեջ են դնելու այդ փաստաթուղթը: Հանձնաժողովից վայրկենապես կհայտնվի Էրդողանի անկողնում:

Որովհետև թուրքական մշակույթն այդպիսին է՝ պոկել, գողանալ մինչև վերջ: Ինչ հնարավոր է՝ դիմացինից տանել հարյուր տոկոսով:

– Իսկ նպատակահարմա՞ր է, որ մենք էլ ենք այսպես դուռը փակում:

– Դա նպատակահարմար կլիներ, եթե ունենայինք միջուկային զենք: Պետությունը եթե թույլ է, սկսում է նեյնիմներ խաղալ: Հակառակ պարագայում նա կասեր՝ այսպե՛ս է. ուզում ես՝ ուզի, չես ուզում՝ մի ուզի:

Բայց այս տարբերակով Հայաստանը դեռևս ոչ մեկի հետ չի կարող խոսել: Որովհետև թույլ պետություն է: Ի վերջո, տնտեսություն չունեցող երկիրը ո՞նց կարող է այլ կերպ վարվել: Օլիգարխիկ երկիրը, որի հիմնական գործունեությունը առևտուրն է, ինչպե՞ս կարող է հարց լուծել: Եվ մեր պարագան միշտ է այսպես լինելու, քանի դեռ ամուր և զարգացած տնտեսությամբ երկիր չենք կառուցել:

Տեսեք, թե Իսրայելն ինչ է անում: Ասում է, որ իրականության վրա է քաղաքականությունը վարվում. գրավել ենք այդ տարածքները, պետք է ընդունեք առկա վիճակը:

Նշանակում է՝ մեր երկրին էլ է մի բան մնում՝ ուժեղանալ, դառնալ իրավական պետություն: Այլ տարբերակ չունենք:

– Ընդհանրապես, հայ–թուրքական հարաբերություններն ի՞նչ պարագաներում կարող են կայանալ:

– Եթե վերջնաժամկետը նկատի ունեք, ապա ասեմ, որ թուրքերի նպատակը մեկն է՝ Հայաստանը, որպես պետություն, մեջտեղից հանել: Եվ այսօր Հայաստանի դեմ նրանք կռվում են ադրբեջանական ճակատով: Հյուծման քաղաքականություն են վարում: Այն է՝ անընդհատ կրակել, զոհերի պատճառ դառնալ, դրանով արտագաղթն արագացնել մեր երկրից, թույլ չտալ, որպեսզի ուժեղ տնտեսություն ձևավորվի նրանում:

Եվ թուրքական կողմի առումով ես ոչ մի պատրանք չունեմ, նրանց ուզածն այն է, ինչ ասում եմ:

Իսկ մեզ՝ հայկական կողմին ի՞նչ է մնում անել՝ լարել ուժերը և ստեղծել ուժեղ տնտեսությամբ ուժեղ երկիր: Գիտություն և արդյունաբերություն զարգացնել, մշակույթ ծաղկեցնել: Նաև ընդարձակել երկրի սահմանները: Եվ թուրք–թաթարական այս խավար միջավայրում լինել քաղաքակրթության ջահը:

– Եթե անգամ քաղաքակրթության ջահը եղանք, ի՞նչ է՝ թուրքի ձեռքը պետք է դողա՞, որ իր ուզածն անի մեզ հետ:

– Պարզ չէ՞, որ քաղաքակրթության ջահը կարող ես լինել, եթե ունես ուժեղ և կազմակերպված պետություն: Թե չէ թաթաներն են իշխելու, ռաբիս երաժշտությունն է վերևից մինչև ներքև տիրելու, տիրելու է փողոցից մինչև տուն, տնից մինչև փողոց:

Ի վերջո, այն դեպքում են ժողովուրդները ծաղկուն մշակույթ ստեղծում, երբ ունեն ծաղկուն և ուժեղ պետություն: Եվ այս պարագայում միայն մեր երկիրը կարող է տարածաշրջանում քաղաքակրթության ջահը լինել: Ընդ որում, մենք նաև պետք է պայքարենք, որպեսզի կրկին տեր լինենք թուրքերի կողմից մեզնից գողացված մշակութային ժառանգությանը:

Առիթից օգտվելով տնտեսության զարգացման համար էլ իմ կարծիքն ասեմ: Հայաստանը պետք է իր տնտեսությունը զարգացնի՝ հիմքում դնելով քարի մշակումը: Ստեղծի քարի մշակման՝ համաշխարհային առումով հզոր արդյունաբերություն: Ի վերջո մենք ունենք քարի՛ ռեսուրսը:

– Այո, Աստված մեզ քարն է տվել: Քարի հնարավորություններն էլ օգտագործենք:

– Նաև տեսեք, թե արտադրական ինչ համակարգ է ստեղծվելու: Այդպիսի տնտեսությունը պահանջում է ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառում, մեքենաշինություն, ֆունդամենտալ գիտությունների զարգացում: Այս ամենը եթե մենք ունենանք, ապա վստահ եղեք, որ մեր երկրի առաջընթացը շատ արագ է տեղի ունենալու:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում