Փոցխապատում. փիլիսոփայությամբ կարելի է հետո էլ զբաղվել

Փոցխերով պարահրապարակում առանձնապես չես «ֆռֆռա»: Ոնց էլ լինի, մեկնումեկի վրա կկանգնես, իսկ այդ դեպքում ֆիզիկայի օրենքները գործում են անվրեպ: Այդ օրենքները «ուղղումներ ու շտկումներ» չունեն, դրանք խորհրդարաններում չեն ընդունում: Հիմա. այնպիսի տպավորություն է, որ վերջին տարիների, ավելի կոնկրետ՝ վերջին 3 տարվա ամենից կենսական, ամենից առանցքային հարցը լուծել փորձող կամ գոնե հրապարակավ նման հայտ ներկայացնող ուժերը մշտապես «փոցխերով պարահրապարակում» են: Զարմանալի կլինի նման վիճակում որևէ բան ակնկալել, այսպես կոչված, «իշխանությունից»:

Այն կարողանում է միայն հանձնել, բերել ավերներ, կորուստներ, ողբերգություններ, ողբ, հիմա էլ՝ բռնագաղթ ու ցեղասպանություն: Եթե ինչ-որ ակնկալիք կա էլ, ապա ոչ իշխանությունից: Իսկ ոչ իշխանությունը ընդդիմությունն է: Օրերս ընդդիմադիր հարթակի ներկայացուցիչներից մեկը խոսել էր նաև իրենց սխալների մասին՝ մասնավորաբար ասելով. «Չստացվեց, մենք սխալվեցին, սխալն այն էր, որ մենք գերագնահատեցինք մեր մարդկային և կազմակերպական ուժը»: Անշուշտ, շատ լավ է, որ սխալների մասին հենց ընդդիմությունն է խոսում, կարևորը՝ դրանք հաշվի առնելն է՝ փոցխի վրա նորից չկանգնելու համար: Ու ընդհանրապես, կարելի է շատ երկար վերլուծել ընդդիմության սխալները, ու կան շրջանակներ, որ մեծ հավեսով զբաղվում են դրանով, բայց կան նրբերանգներ, որ առանձնապես չեն շոշափվում: Նախ՝ պետք է հասկանալ, թե որքանո՞վ է մեր վիճակում ու առկա տրամադրությունների, իրավիճակի պայմաններում տեղին «ընդդիմություն» եզրույթն ինքնին, ե՞րբ և ո՞ւմ են մարդիկ նկատի առնում ընդդիմություն ասելով:

Եթե խորհրդարանական ընդդիմությանը, այլ հարց է, եթե ընդհանրապես ոչ իշխանական ուժերին իր խայտաբղետությամբ, բացարձակ այլ հարց է: Սա կարևոր խնդիր է: Մյուս կողմից՝ առնվազն այն բանից հետո, երբ 2020-ի նոյեմբերի 9-ի կապիտուլ յացիայից հետո Նիկոլ Փաշինյանը որոշեց պահել իշխանությունը, ավելին՝ 2021-ին էլ իբր «ընտրություններ» կազմակերպեց ու վարչական ռեսուրսով, իրավապահ համակարգի տեռորով, բռնաճնշումներով վերարտադրվեց, ներքաղաքական պայքարը դուրս է եկել «դասական» կաղապարներից: Պայքարն, ըստ այդմ, ու դա միայն մեր բնորոշումը չէ, որոշակիորեն ստացավ ազգային-ազատագրական բնույթ ու բովանդակություն: Դատեք ինքներդ. եթե հայտարարվում է, որ Հայաստանում իշխանության ղեկին գտնվող ուժը (գործիչը) զբաղված է մեր դարավոր թշնամիների շահերի սպասարկմամբ, ապա այդ իշխանության դեմ պայքարը դառնում է ազգային-ազատագրական՝ իր բովանդակային պարունակությամբ: Իսկ դա նշանակում է, որ առժամանակ պետք է մի կողմ դրվեն բոլոր կուսակցական դրոշները, բոլոր կողմնորոշումները (արևմտամետ, ռուսամետ, իրանամետ, չինամետ, բուրկինաֆասոյամետ և այլն), բոլոր կարող ուժերը, բոլոր ոչ միայն քաղաքական, այլև հասարակական, նաև՝ կրոնական կառույցները պիտի միավորվեն գլխավոր խնդիրը լուծելու համար:

Այսինքն, պայքարը դադարում է զուտ ներքաղաքական լինելուց և դառնում է վերքաղաքական, ավելին՝ համազգային, քանի որ վերաբերում է ազգի (ժողովրդի) և պետության հետագա գոյությանն ընդհանրապես: Իսկ ի՞նչ ենք տեսնում իրականության մեջ: Բառացիորեն օրերս տեսանք, որ նույն օրը նույն ժամերին երեք-չորս խումբ տարբեր վայրերում կարող է երթ կամ հանրահավաք անցկացնել՝ երբեմն մի հարթակից մեղադրանքներ ուղղելով մյուսի հասցեին: Երթերի, հանրահավաքների մասին շատ կարելի է խոսել՝ ինչու, ինչպես... Բայց կարևորն ու հիմնականն այն է, որ ամեն մի խումբ գնում է իր կածանով, որոնք, փաստորեն, ոչ մի տեղում չեն հատվում, առավել ևս՝ չեն միավորվում ու վերածվում ճանապարհի: Մինչդեռ, երբ միտինգներից դուրս, փողոցներում, պուրակներում, բակերում, խանութներում, որևէ տեղ մի քիչ երկար ես զրուցում մարդկանց հետ, ապա, հատուկենտ նիկոլականներին չհաշված, հիմնականում լսում ես բողոքի, դժգոհության, անեծքի և ոչ մեջբերելի արտահայտություններ՝ Նիկոլ Փաշինյանի, նրա իշխանության հասցեին և նրանց բերած ողբերգությունների ու աղետի վերաբերյալ:

Արտաքուստ կարող է թվալ, որ շատերի համար խորապես միևնույնն է, բայց դա ավելի շուտ խաբուսիկ տպավորություն է: Լավ, բա ինչո՞ւ ընդդիմության մոտ չի ստացվում: Պատճառները շատ են: Միայն չհամախմբվելու պարագան չէ: Ի վերջո, առանձին վերցրած ուժ կարող է առաջնորդել պայքարը: Միգուցե՝ ուժերի խումբ: Բայց խնդիրն այն է, որ գրեթե բոլոր այդ ուժերի և գործիչների շարքում, պայմանական ասած՝ «նիկոլ» չկա: Այսինքն, չկա արկածախնդիր, անպատասխանատու, պաթոլոգիկ կեղծող, մշտապես ստախոս, հրահրիչ մեկը, որ անի այնպիսի բաներ կամ այնպիսի կոչեր, որոնցից հետո կարող են լուրջ ցնցումներ տեղի ունենալ:

Նիկոլ Փաշինյանը դրանց փորձը ունի դեռ շատ վաղուց: Էլի հանգամանքներ կան՝ սկսյալ կրավորականությունից մինչև երկար-բարակ ելույթներն առ այն, թե ինչքան վատն է Նիկոլ Փաշինյանը (հազիվ թե հավաքվածները դրանում լրացուցիչ համոզվելու կարիք ունեն): Ու ամենակարևորը՝ ցանկացած քայլ անելիս առաջնային է դրանք մանրամասն հաշվարկելը, որպեսզի չստացվի, որ մարդիկ շարժվում են «Նիկոլի օրակարգով», շարժվում են նրա ձևավորած իրադարձությունների «պոչից»: Արդյունքի հասնելու համար պետք է կարողանալ ստեղծել իրադարձություններ, որոնք փոխում են իրավիճակը: Իսկ փիլիսոփայությամբ կարելի է հետո էլ զբաղվել, ավելի խաղաղ ու անվտանգ ժամանակներում:

ԱՐՄԵՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆ