«Մենք վաղուց պետք է Կասպից ծովի ափին լինեինք՝ բարեկամ թալիշների դրացիությամբ». «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մեր հյուրն է պատմաբան Արտակ Մովսիսյանը
– Պարոն Մովսիսյան, հաճա՞խ է եղել մեր պատմության մեջ, երբ հաղթել ենք ռազմի դաշտում, բայց պարտվել ենք դիվանագիտական սեղանի առջև:
– Ընդհանրապես ամբողջ աշխարհի պատմության մեջ բավականին շատ են դեպքերը, երբ պատերազմ մղելուց հետո դիվանագիտական սեղանի շուրջ արդյունքը չի լինում ռազմաճակատային գիծը: Եվ դա բնական է: Որովհետև, ի վերջո, ցանկացած պատերազմից հետո հաշտության բանակցություններ են տեղի ունենում, լինում են զիջումներ և փոխզիջումներ:
– Մեր այսօրվա իրողությունների համատեքստո՞ւմ ինչպես մեկնաբանենք ձեր տեսակետը:
– Ամեն երևույթ պետք է նայել իր համատեքստում: Մեր դեպքում, դեռևս կհիշեք, երբ 1993–94 թվականներին հաղթականորեն առաջ էինք գնում, այն միտքն էր շրջանառվում, որ մենք ավելին պետք է գրավենք, որպեսզի բանակցությունների ժամանակ փոխզիջման համար ինչ–որ բան ունենանք: Այսօր շատ տխուր է, երբ մարդիկ զիջման մասին են մատծում: Այն է` ազատագրված տարածքներ` կարգավիճակի դիմաց, կամ` խաղաղության դիմաց:
Բայց վերջին հաշվով շատ ավելի լուրջ պետք է նայել հարցին`ազատագրված տարածքներում զոհված մեր մարտիկների արյունը ջուր չէր, որ հենց այնպես զիջես: Պետք է մտածել ծանրակշիռ փոխզիջման մասին և ոչ թե զիջումների: Ընդ որում, եթե փոխզիջմամբ ձեռք բերված համաձայնությունը շատ կարևոր արժեք է ունենալու երկրի և ազգային շահերի տեսանկյունից:
Այնպես որ, ոչ թե հախուռն ձևով` «ազատագրված տարածքները` կարգավիճակի դիմաց» սկզբունքով շարժվենք, այլ շատ ավելի սթափ ու շատ ավելի կշռադատված մոտեցում ցուցաբերենք: Ի վերջո, մենք այսօր հաղթող կողմ ենք:
Բազմաթիվ դեպքեր են եղել, երբ ադրբեջանցիների հետ տարբեր քննարկումների ժամանակ նրանց հարց ենք տվել` մեր տեղը լինեի՞ք` ի՞նչ կանեիք: Միանշանակորեն պատասխանել են` մենք չէինք բանակցի, որովհետև մենք հաղթող կլինեինք:
Ուստի անհասկանալի է այլ մոտեցումը մեր պատասխանատուների կողմից: Ընդ որում, ես այն չեմ ուզում կապել ոչ Լևոն Տեր–Պետրոսյանի, ոչ ՀՀՇ–ի հետ: Նաև չեմ ցանկանա, որ ինքս այս ելույթները հանրայնացնող լինեմ: Ուղղակի, ազգային շահերի գիտակցությունից ելնելով, հստակ մոտեցում պետք է ունենանք` մենք ինչի՞ ենք հասել, ո՞ր պահին և ո՞ր հարցում պետք է անզիջում լինենք և ո՞ր պահին պետք է մտնենք բանակցությունների մեջ և փորձենք գալ ընդհանուր հայտարարի:
– Այսպես է նաև հարցը դրվում` մասը տանք ամբողջը պահելու համար: Այս թեզն իր մեջ պարտվողականությո՞ւն է պարունակում: Կամ գուցե մենք այնքան ենք թուլացել այս տարիների ընթացքում, որ հասել ենք այս կետին:
– Ես չէի ուզենա գնահատականներ տալ, որովհետև դրա համար պետք է լիակատար ինֆորմացիա ունենալ: Բայց նման ինֆորմացիա կարող են ունենալ մարդիկ, ովքեր ի պաշտոնե դրանց տիրապետում են: Բնականաբար, միշտ լինում է ինչ–որ բան, որ չի ասվում հասարակ քաղաքացուն, այն մնում է ղեկավար շրջանակների սեփականություն որպես: Ես ինքս էլ հասարակ քաղաքացու կարգավիճակում եմ, և իմ տեղեկությունները լրատվամիջոցներից եմ քաղում:
Իսկ եթե կոնկրետացնենք և անդրադառնանք «մասը` ամբողջի փոխարեն» սկզբունքին, ապա նախ պետք է հարցին նայել ընդգրկուն հայացքով` ո՞ր մասն ես տալիս և ի՞նչն ես փրկում: Նաև հաջորդ հարցին պատասխանես`արդյ՞ք տվյալ դեպքում փրկելու խնդիր մենք ունենք:
– Իսկ աշխարհաքաղաքական կենտրոնների, աշխարհի մեծ խաղացողների դերակատարությունն իրո՞ք մեծ է այս հարցի լուծման գործում:
հարցի լուծման գործում:
– Կանոնիկ մի բան կարելի է ասել. միշտ էլ աշխարհի խաղացողները կարևոր դերակատարություն ուենցել են փոքրերի կոնֆլիկտների հարցում: Սակայն դրա հետ միասին միշտ էլ վճռորոշ է եղել փոքր երկրների դիրքորոշումը: Եթե քո ազգային ազատագրական պայքարում մինչև վերջ պինդ կանգնում ես, կարող ես, հակառակ մեծ խաղացողների կամքի, հաղթանակ գրանցես:
Փայլուն օրինակը Լեռնահայաստանի պայքարն էր Նժդեհի գլխավորությամբ: Երբ կարծես արդեն ամեն ինչ հակահայկական մակարդակով լուծված էր. Անտանտը հետ էր քաշվել մեր տարածաշրջանից, բոլշևիկյան Ռուսաստանը քեմալական Թուրքիայի և բոլշևիկյան Ադրբեջանի հետ որոշել էին Հայաստանից բան չթողնել, այս պայմաններում Նժդեհի ղեկավարած Լեռնահայաստանի պայքարը ցույց տվեց, որ այնքան էլ այդպես չէր: Այդպես չէր, որ եթե մեծ տերությունները որոշել են, ուրեմն մենք ոչինչ չէինք կարող անել: Շատ կարևոր է հողի վրա ապրողի վճռականությունը:
Պատմության մեջ այդպիսի օրինակներ շատ կան, երբ գերտերությունները փորձել են հասնել մի բանի, բայց իր ազգային ազատագրական պայքարով փոքր ժողովուրդը հակառակ է գնացել նրան և հաղթող դուրս եկել վերջնարդյունքում:
– Այսինքն` ժողովրդի ոգին կարևոր է և կարող է որոշիչ լինել:
– Ե՛վ ոգին, և՛ պոտենցիալը: Ցավոք սրտի, մենք մեր ողջ պոտենցիալը դեռևս չենք օգտագործել 1990–ականներից այս կողմ: Մեր մտավոր պոտենցիալը, նաև` դրսում եղած պոտենցիալը: Մեր իշխանավորները այլ բանով են զբաղված եղել ավելի շատ: Լևոն Տեր–Պետրոսյանի ժամանակներից սկսած մինչև հաջորդ երկու նախագահները: Ազգային ուժերի համախմբում չի եղել: Մինչդեռ մենք շատ վաղուց պետք է Կասպից ծովի ափին լինեինք՝ բարեկամ թալիշների դրացիությամբ: Հայաստանում և Հայաստանից դուրս մեր ունեցած ողջ պոտենցիալը գուրծադրելու պարագայում Կուր գետը պետք է լիներ մեր հյուսիս–արևելյան սահմանը: Եվ վաղուց այս հարցը պետք է փակված լիներ:
Բայց մեզ մոտ այլ վեկտորներով են ուղղորդվում: Մեր պոտենցիալը ցաք ու ցրիվ է լինում աշխարհով մեկ: Իշխանությունը ծառայում է ոչ թե ազգային, այլ անհատական պատեհապաշտական նպատակների համար: Եվ այսպես` սկսած առաջին իշխանությունից, ովքեր այսօր օպոզիցիա են խաղում…
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
Որպես պատասխանատու քաղաքական ուժ տեր ենք և հաշվետու մեզ վստահված քվեների համար․ Մարիաննա Ղահրամանյան
Փաշինյանի հակառուսական քաղաքականության պատճառով Ռուսաստանն այլևս չի ընդումում մթերք․ հարցում
Ավետիքը պինդ է, նա գիտի՝ ինչի համար է պայքարում. Ցոլակ Ակոպյան
Սամվել Կարապետյանի ընկերությունների շրջանառությունը Հայաստանի հետ ավելի շատ է, քան ամբողջ Հայաստանի ...
Գործի են դրել ահաբեկումների մամլիչը, փորձում են խուճապ առաջացնել ընդդիմադիր դաշտում. Արեգ Սավգուլյան
Սենատում կրած իր պարտությունը նախագահ Թրամփը վերածեց հաղթանակի․ Արտակ Զաքարյան
«Քրիստոնեական համերաշխություն» միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը խոր մտահոգություն է հայտնու...
Արտաշատում մսամթերքի արտադրամասի գործունեություն է կասեցվել
Ոստիկանները ձերբակալել են հետախուզվողի․ հայտնաբերվել է մարտական ատրճանակ ու գաղտնի փականով դանակ
Ավետիք Չալաբյանի ձերբակալությունը բիրտ քաղաքական բռնաճնշում է
