Դատավորնե՞րն են քիչ, թե անարդարությունն է շատ. ամեն ինչ հասել է «ԺԷԿ»–ի մակարդակի. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է փաստաբան Տիգրան Հայրապետյանը

– Պարո՛ն Հայրապետյան, կառավարությունում քննարկվել է դատարանների բեռնաթափմանը միտված օրենսդրական փաթեթը: Սահմանվել է, որ Երևանում գործելու է մեկ ընդհանուր իրավասության դատարան: Ավելանալու է փաստացի գործեր քննող դատավորների թվաքանակը, բարձրացվելու է դատարանների կառավարման արդյունավետությունը, իրականացվելու է բյուջետային միջոցների օպտիմալացում։ Ի՞նչ եք կարծում, նշվածները դրական փոփոխություններ ակնկալելու առումով ճի՞շտ ուղղղություններ են:

– Որքանով հասկացա, դատարանների ծանրաբեռնվածության ֆոնին, երբ գործերի քանակը շատ է, որոշել են մի քանի դատավորներ էլ ավելացնել, և դրանով հարցը լուծել: Բայց դատավորների քանակը շատացնելով, չհասկացա, թե ինչպե՞ս պետք է բյուջեի գումարներն արդյունավետ տնօրինեն: Եթե դատավորների քանակն ավելանում է, հետևաբար, բյուջեի ծախսը շատանում է: Այս երկու հանգամանքները իրար հակասում են: Այստեղ լղոզված, անհասկանալի և չբացատրված հասկացություններ են: Այսպիսի որոշում կարող էր կայացնել գործից չհասկացող և պրիմիտիվ մոտեցում ցուցաբերող անձը: Իրականում, եթե դատարանները շատ գործեր են քննում, պատճառն այն չէ, որ դատավորները քիչ են, այլ այն, որ անարդարությունն է շատ: Պատճառն այն է նաև, որ դատական ակտերն անկանխատեսելի են: Եթե դատական պրակտիկան կանխատեսելի լինի, անձը կհասկանա, որ իր չունեցած իրավունքը ծանոթների կամ կոռուպցիոն ճանապարհով չի կարող ձեռք բերել: Եթե հասկանան, որ գործի ընթացքը ոչ թե դատավորից, այլ օրենքից է կախված, այդ դեպքում ամեն մեկը չի դիմի դատարան, շատ գործեր դատարան չեն հասնի: Վճռաբեկ դատարանը պետք է կանխատեսելի դարձներ մեր դատական համակարգը, բայց չի կատարում իր առաքելությունը, և նման իրավիճակներում իրարամերժ որոշումներ է կայացնում: Մարդիկ մտածում են, որ ծանոթներով ու կոռումպացված ձևերով կարող են չունեցած իրավունքը ունեցած իրավունք դարձնել: Իսկ վերոնշյալ կետերը չեն նպաստի այս ամենի վերացմանը: Պրիմիտիվ է մտածել, որ դատարանների ծանրաբեռնվածությունը թուլացնելու համար պետք է դատավորների քանակն ավելացնել:

– Վաղուց հաստատված փաստ է, որ դատավորները պաշտոնյաների շարքում ամենահարուստներից են: Առհասարակ, կան հստակ դիրքորոշումներ, որ դատական համակարգն արմատապես արատավորված է և վերից վար պետք է փոխել:

– Ուզում եմ չհամաձայնել: Իհարկե, կան շատ կոռումպացված դատավորներ, որոնք շատ անարդար դատական ակտեր են կայացրել, և իրենց ֆինանսական վիճակը շատ լավ է: Բայց կան նաև արդար դատավորներ, որոնց ֆինանսական վիճակը լավ չէ: Նրանք, իհարկե, քիչ են, բայց կան: Իսկ ամենահարուստներն այն դատավորներն են, որոնց ձեռքը կրակն են ընկել ոչ միայն քաղաքացիները, այլև պետությունը, որովհետև կապված է քավոր–սանիկ–ընկեր–բարեկամ հարաբերություններով: Ինձ չի թվում, որ դատավորները պետք է աղքատ լինեն, որ արդարադատություն իրականանա: Ուղղակի Վճռաբեկ դատարանն ու Արդարադատության խորհուրդն իրենց տեղերում պետք է լինեն: Քաղաքական համակարգի բարձրագույն էշելոնը ևս պետք է ցանկանա, որ դատական համակարգն անկախ լինի: Բայց ցանկացած պատվերով դատի դեպքում բոլոր դատավորները հասկանում են, որ չեն կարող որոշել այն, ինչ օրենքն է պահանջում: Օրինակ է «Սասնա Ծռերի» գործը: Դատավորները կաշկանդվածություն ունեն, իսկ մեկ պատվերով դատական ակտն իր հետևից հարյուրավոր կոռումպացված դատական ակտեր է ծնում: Նույն դատավորը հասկանում է, որ եթե պետության կամ ինչ–որ մեկի համար մեկ պատվերով գործ է կատարում, մի նման երեք գործ էլ իր համար կարող է անել, որովհետև վերոնշյալ ինչ–որ մեկը չի կարող իրեն կոռուպցիայի մեջ մեղադրել: Սա նպաստում է, որ կաշառակերությունը երկրաչափական պրոգրեսիայով աճի: Այն, որ դատական համակարգի վիճակն այսպիսին է, բացառապես նրանից է, որ պատվերով դատական ակտեր են կայացվում: Օրինակ, շատ դժվար է պետական կառույցների դեմ ներկայացված հայցերը բավարարել: Ամեն ինչ հասել է անգամ «ԺԷԿ»–ի մակարդակի: Նախագահականից զանգ է լինում, գործի ելքը փոխվում է: Այս ամենին պետք է վերջ դրվի, ըստ որի՝ կբացառվի ցանկացած միջամտություն դատական համակարգին:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում