Մարդու միջամտությունը բացառվում է. բնությունն ինքը պետք է վերականգնի Խոսրովի արգելոցի կենդանական ու բուսական աշխարհը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է Բնապահպանության նախարարության Կենսառեսուրսների կառավարման գործակալության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների և դենդրոպարկերի կառավարման բաժնի պետ Արամ Աղասյանը

– Պարոն Աղասյան, Խոսրովի արգելոցի հրդեհի հետևանքներն էկոլոգիական հավասարակշռության խախտման առումով ինչպիսի՞ ազդեցություններ կարող են ունենալ:

– Հիմնականում ասեմ, որ վնասվել են ասեղնատերև գիհիները: Մոտավորապես 100 հեկտար տարածության վրա: Չնայած այս տվյալը կրկին ճշգրտման կարիք ունի: Քանի որ հաջորդ տարի գարնանը, երբ կսկսվի ծառերի, ընդհանրապես բույսերի ծաղկման շրջանը, այդ ժամանակ արդեն պետք է գնանք ու հաշվարկենք, թե որոնք են կենդանի մնացել, որոնք՝ ոչ: Ասել է թե՝ ծառի, թփի աճը կանգնե՞լ է, թե՝ ոչ:

Որովհետև միամյա և երկամյա խոտաբույսերը հիմնականում չեն վնասվել, քանի որ քամու ուժգնության պատճառով կրակն այնքան արագ է անցել, որ արմատային համակարգը պահպանվել է:

Այսօրվա փաստերը՝ նկարներն էլ վկայում են, որ այդ տարածքներն արդեն վերականգնման ընթացքի մեջ են:

– Իսկ գիհիների անտառի հետ կապված իրավիճակն ինչպիսի՞ն է:

– 1976 թվականին կրկին գիհիների անտառի որոշ հատվածներ հրդեհվեցին: Բայց դրանք սկսեցին վերականգնվել: Ճիշտ է՝ դանդաղ, բայց վերականգնվում են: Արդեն 1–2 մետր են: Իսկ գիհիների բարձրությունը հասնում է հիմնականում 5–6 մետրի, առավելագույնը՝ 10 մետրի:

Գիհին, ընդհանրապես, արժեքավոր ծառատեսակ է, չորային պայմաններում, կարելի է ասել, միակ աճող բույսն է: Բայց բանն այն է, որ մենք գործ չունենք տեսակի կորստի հետ, քանի որ Վայոց ձորի մարզում նույն այդ բազմապտուղ գիհին աճում է և բավականին տարածված է:

Ընդամենը էկոլոգիական հավասարակշռության խախտման մասով է դրանց կորուստը զգալի: Բայց կարծում ենք, որ այն իր նույն տարածքում՝ Խոսրովի արգելոցում, ևս կրկին կվերականգնվի:

– Իսկ մենք չունեցա՞նք որևէ կենդանատեսակի կամ բուսատեսակի կորուստ:

– Որևէ կենդանատեսակի կամ բուսատեսակի կորստի մասին խոսք լինել չի կարող: Որովհետև այն տարածքը, որ ընդգրկել էր հրդեհը՝ մոտ 1500–1700 հեկտար, պարունակում էր բազմաթիվ կղզյակներ: Կրակն անցել է դրանց վրայով, ու ձորակների մեջ եղած այդ կղզյակները չեն բռնկվել: եվ, բարեբախտաբար, այս կղզյակները ապաստարան են հանդիսացել կենդանիների համար, որոնք արգելոցի տարածքից չեն թողել ու փախել: Նաև հետագայում էլ նույն այս կղզյակները կնպաստեն սերմերի տարածմանը, ու վառված խոտաբույսերը կրկին կվերականգնվեն:

– Մեր բնության վրա կամ կլիմայի վրա այս հրդեհն ազդեցություն կարո՞ղ է ունենալ. փոփոխություն չե՞նք նկատի:

– Որևէ ազդեցություն լինել չի կարող:

– Արգելոցի տարածքից դուրս կենդանիներ չե՞ն հայտնվել:

– Նման բան գոյություն չունի: Միակ այրված կենդանիները, որ գտել ենք, ուղղաթևերն են՝ մորեխներն են, ծղրիդներն են: Նույնիսկ քարերի տակ ամբողջությամբ պահպանվել են մրջյունների էկոհամակարգերը: Իսկ սողունները ներկա մոխիրների մեջ արդեն վազվզում են: Հանդիպում ենք հետքերի՝ արջի, գայլի, այլ կենդանիների:

Մի հանգամանք փրկող նշանակություն ունեցավ: Բանն այն է, որ ընդհանրապես ամառվա տևական շոգ ժամանակահատվածում կենդանիները մտնում են էլ ավելի խորը բների մեջ, որպեսզի պաշտպանվեն շոգից: Այսինքն՝ այս հանգամանքը նպաստեց, որպեսզի հրդեհի ժամանակ վերջիններս փրկվեին:

– Մասնագետներն այս ընթացքում լինո՞ւմ են Խոսրովի անտառում, ինչպիսի՞ն է իրավիճակը, ի՞նչ են տեսնում նրանք:

– Անշուշտ, լինում են: Եվ Կենդանաբանության և Բուսաբանության ինստիտուտների, և Վայրի բնության հիմնադրամի աշխատակիցները նախարարության աշխատակիցների հետ միասին անընդհատ մոնիտորինգ են իրականացնում: Հետևում են տարածքների վերականգնման պրոցեսներին:

– Մարդու միջամտությունն անհրաժե՞շտ է, թե բնությունն ինքը պետք է վերականգնի արգելոցի կենդանական ու բուսական աշխարհը:

– Քանի որ արգելոց է, ապա մարդու միջամտությունը բացառվում է այս պարագայում: Պարզապես հսկողությունը պետք է ուժեղացնել, որպեսզի բնական վերականգնողական պրոցեսներն ավելի արագ ընթանան:

– Իսկ բնությունը սեփական ուժերով ե՞րբ կարող է վերականգնել. ինչքա՞ն ժամանակ կպահանջվի դրա համար:

– Եկող տարի արդեն բոլոր–բոլոր բույսերը կվերականգնվեն, բացի գիհու ծառատեսակից, որը պարզապես դանդաղ է աճում:

– Այսինքն՝ շատ հզոր հարված չէր հրդեհը մեր բուսական ու կենդանական աշխարհին:

– Հզոր հարված էր այն իմաստով, որ նման մասշտաբի հրդեհ երբևէ չէր եղել Խոսրովի արգելոցում: Բայց սրանից աղետ սարքել չի կարելի: Կենսաբազմազանության տեսակետից մեծ աղետ չէր մեր բնական էկոհամակարգերի համար, ինչպես որ հաճախ ներկայացվում է:

– Իսկ հայտնի՞ է՝ պատմության մեջ եղե՞լ են այլ հրդեհներ Խոսրովի անտառում:

– 70–ական թվականներին փոքր մասշտաբներով եղել են. մինչև 20 հեկտար տարածության վրա, 50 հեկտարի վրա: Իսկ ավելի վաղ հայտնի չէ:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում