English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference BACEE International Conference Kicks Off with Converse Bank as Lead Sponsor Unibank has issued perpetual bonds with an annual coupon yield of 13.2% Ucom Measures the Environmental Impact of Its OperationsUnibank Offers USD-Denominated Bonds with an Annual Coupon Rate of 6% Ucom Becomes an Official Partner of the Armenia-UK Business Forum 2026Ucom Sales and Service Center at 20/52 Erebuni Reopens After Renovation Unibank Joins the Armenian Solar Energy AssociationThe Widely Discussed Dvin Crown Project. A New Visibility Platform for Brands Has Emerged in the Heart of YerevanAmeriabank named Most Innovative Digital Bank in Armenia, alongside 9 Global Finance Digital Banking AwardsUnibank and Picsart Academy Host Kids Day for ChildrenUnibank Issues AMD and USD Bonds with Annual Coupon Rates of 10.3% and 6%Artur Hovhannisyan and the Ambassador of Bulgaria to Armenia discussed a number of programs of mutual interest to Armenia and Bulgaria A new and fantastic story was born in the heart of Yerevan—the spirit of the old city at Hayasa Hotel Old YerevanConverse Bank is Lead Sponsor of the BACEE International Banking Conference Ralph Yirikian on the Cost of Digital Transformation at the 13th Regional HR Conference You Can Now Pay with Idram on Glovo: The Long-Awaited Partnership Is Now a RealityRate.Trading: Currency Exchange on a New Digital PlatformIdram's "City of Good Deeds": From Teamwork to Real Charitable Projects Ucom and FAST Bring Together Artificial Intelligence and Green Innovation From Car Selection to Purchase – All in One Place: Ameriabank to Present its Myar.am Platform and Special Offers at Armenian Auto Show IDBank and the “Dekavva Fund” Stand with People from Artsakh Ucom Supports AI-Powered Camera Installation for Nature Conservation Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice Ucom Fellowship Participants Meet Ralph Yirikian at UcomUnibank Becomes Title Sponsor of Alashkert Football ClubSergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars ProgramUnibank Call Center Now Available 24/7 on Weekdays Ralph Yirikian Discusses the Challenges of Modern Leadership with Leadership School ParticipantsUnibank Becomes Lead Sponsor of AGBU’s Global Run in Support of Camp NairiUnibank’s Renamed “Tumanyan” Branch Opens at a New LocationUcom Continues Large-Scale Network Modernization, Expanding 5G Coverage and Enhancing Connectivity EBRD’s AMD-denominated bonds listed on AMX; Converse Bank acted as underwriterBecome a Unibank shareholder and acquire perpetual bonds with a 13.25% yieldThe Unprecedented Educational Summer of the 'Armenian Virtuosos'
All Timeline »
Politics

Հիմնարար հակասություններ, խորացող մտահոգություններ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

ԱԺ նոր գումարման առաջին նիստից հետո հնգօրյա ժամկետում կձևավորվի «նոր» կառավարությունը, որն էլ քսանօրյա ժամկետում խորհրդարանի հաստատմանը կներկայացնի իր ծրագիրը: Հաշվի առնելով, որ նոր կառավարությունը «նոր» է լինելու զուտ ձևականորեն, մինչ նոր ծրագրի հաստատումը հարկ ենք համարում անդրադառնալ նաև արդեն իսկ հաստատված որոշ ծրագրերի, այս դեպքում՝ ՀՀ կառավարության 2027-2029 թվականների միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրին:

Այս փաստաթղթի մանրամասն ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այն պարունակում է մի շարք հիմնարար հակասություններ, որոնք ոչ միայն հարցականի տակ են դնում ներկայացված կանխատեսումների իրատեսականությունը, այլև խորացնում են այն մտահոգությունները, որոնք վերջին տարիներին արդեն իսկ ձևավորվել են Հայաստանի տնտեսական կառավարման արդյունավետության շուրջ։

Մասնավորաբար, «Լույս» հիմնադրամի կողմից ծրագրի առանցքային ցուցանիշների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ վաղն իր լիազորություններն ավարտող, բայց մի քանի օրից փաստացի նորից լիազորություններ ստանձնող կառավարությունը շարունակում է իր տնտեսական քաղաքականությունը կառուցել չափազանց լավատեսական կանխատեսումների վրա՝ միաժամանակ ընդունելով, որ այդ կանխատեսումների իրականացման ճանապարհին առկա են բազմաթիվ, հիմնականում՝ բացասական ռիսկեր։

Ծրագրի ամենահակասական դրույթներից մեկը տնտեսական աճի կանխատեսումներն են։ Կառավարությունը 2026 թվականի համար նախատեսում է 5,4 տոկոս տնտեսական աճ, որը, ըստ ծրագրի, պետք է աստիճանաբար արագանա և 2029 թվականին հասնի 6,1 տոկոսի։ Առաջին հայացքից նման ցուցանիշները կարող են տպավորիչ թվալ, սակայն խնդիրն այն է, որ միջազգային ֆինանսական կառույցների և հեղինակավոր տնտեսական կազմակերպությունների կանխատեսումները զգալիորեն ավելի պահպանողական են։ Սա նշանակում է, որ Հայաստանի կառավարությունը միջնաժամկետ զարգացման իր ամբողջ տրամաբանությունը կառուցում է այնպիսի սցենարի վրա, որի նկատմամբ արտաքին մասնագիտական հանրությունը զգալի վերապահումներ ունի։

Առավել մտահոգիչ է այն հանգամանքը, որ հենց ծրագրի հեղինակներն են ընդունում տնտեսական աճի կանխատեսումների շուրջ առկա մեծ անորոշությունները։ Փաստաթղթում հստակ նշվում է, որ տնտեսական զարգացման հեռանկարները պարունակում են ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական ռիսկեր, սակայն ընդգծվում է, որ դեպի ներքև ուղղված ռիսկերը գերակշռող են։ Այլ կերպ ասած՝ կառավարությունն ինքն է արձանագրում, որ իր մշակած հիմնական մակրոտնտեսական սցենարի շեղման հավանականությունն առավել մեծ է բացասական ուղղությամբ։

Բայց, սրանով հանդերձ, ծրագրի հիմքում դրված հիմնական կանխատեսումները կառուցված են ոչ թե «ամենահավանական», այլ առավելապես «ցանկալի» սցենարի վրա։ Նման մոտեցումը կարող է քաղաքական տեսանկյունից հարմար լինել, սակայն տնտեսական կառավարման տեսանկյունից այն լուրջ վտանգներ է պարունակում, քանի որ իրականության և պլանավորման միջև ձևավորվող տարբերությունը հետագայում վերածվում է բյուջետային ճնշումների, լրացուցիչ պարտքերի և չիրականացված ծրագրերի։

Տնտեսական աճի վերաբերյալ կառավարության լավատեսության հիմնավորումները ևս լուրջ հարցեր են առաջացնում։ Դրանք մեծապես կապված են այնպիսի գործոնների հետ, որոնց ազդեցությունն արդեն իսկ նվազման միտում ունի, կամ որոնց իրականացումը վերջին տարիներին անընդհատ հետաձգվել է։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման թեման։ Տարիներ շարունակ տարբեր միջնաժամկետ ծրագրերում կրկնվել է նույն կանխատեսումը, ըստ որի՝ հանքավայրի շահագործումը պետք է մեկնարկեր և զգալի դրական ազդեցություն ունենար տնտեսական աճի վրա։ Սակայն իրականությունը ցույց է տվել, որ այդ ակնկալիքները չեն իրականացել, իսկ ծրագրային փաստաթղթերում նույն կանխատեսման կրկնությունը ժամանակի ընթացքում ավելի շատ հիշեցնում է ցանկությունների ցանկ, քան տնտեսական հիմնավորված հաշվարկ։ Երբ նույն խոստումը տարիներ շարունակ հետաձգվում է, դրա ներառումը հերթական ծրագրում ոչ թե վստահություն է ներշնչում, այլ հակառակը՝ ուժեղացնում է թերահավատությունը։

Միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրի մյուս կարևոր առանձնահատկությունը պետական ֆինանսների աճող ծանրաբեռնվածությունն է։ Ըստ ներկայացված տվյալների, 2029 թվականին պետական բյուջեի ընդհանուր ծախսերը կհասնեն 4 տրիլիոն 461 միլիարդ դրամի, ինչը 35 տոկոսով ավելի է 2025 թվականի մակարդակից։ Միաժամանակ, կառավարության պարտքը 5 տրիլիոն 355 միլիարդ դրամից կաճի մինչև 7 տրիլիոն 689 միլիարդ դրամ՝ ավելանալով ավելի քան 43 տոկոսով։ Այս թվերը վկայում են, որ առաջիկա տարիներին պետությունը շարունակելու է մեծացնել ինչպես ծախսերը, այնպես էլ պարտքային բեռը։ Թեև ծրագրում նշվում է, որ ՀՆԱ-ի նկատմամբ պարտքի հարաբերակցությունը կարող է նվազել տնտեսական աճի շնորհիվ, այդ մոտեցումը կրկին հիմնված է նույն լավատեսական կանխատեսումների վրա։ Եթե տնտեսական աճը լինի ծրագրում նախատեսվածից ցածր, ապա պարտքի հարաբերակցությունը կարող է ոչ թե նվազել, այլ նույնիսկ աճել։

Առանձին խնդիր է պարտքի սպասարկման ծախսերի աճը։ Ծրագրի համաձայն, 2029 թվականին միայն տոկոսավճարների համար Հայաստանը պետք է վճարի շուրջ 493 միլիարդ դրամ, մինչդեռ 2025 թվականին այդ ցուցանիշը կազմել է 349 միլիարդ դրամ։ Սա նշանակում է, որ ընդամենը չորս տարվա ընթացքում տոկոսավճարները կաճեն ավելի քան 42 տոկոսով։ Փաստացի, պետական բյուջեի ավելի ու ավելի մեծ հատված ուղղվելու է ոչ թե զարգացման ծրագրերի, ենթակառուցվածքների, կրթության, գիտության կամ սոցիալական խնդիրների լուծմանը, այլ նախկինում վերցված պարտքերի սպասարկմանը։ Այս միտումը երկարաժամկետ հեռանկարում սահմանափակում է պետության զարգացման հնարավորությունները և մեծացնում ֆինանսական կախվածությունը արտաքին և ներքին պարտատերերից։

Ծրագրի իրատեսականության վերաբերյալ լուրջ կասկածներ են առաջացնում նաև բյուջետային ծախսերի կատարման հետ կապված տվյալները։ Վերջին տարիներին Հայաստանում ձևավորվել է մի իրավիճակ, երբ պետական բյուջեի ծախսերը պարբերաբար թերակատարվում են։ Այսինքն, կառավարությունը հայտարարում է որոշակի ծրագրերի իրականացման և ֆինանսավորման մասին, սակայն տարվա ավարտին պարզվում է, որ նախատեսված միջոցների զգալի մասը չի ծախսվել։ Վերջին պաշտոնական տվյալների համաձայն, 2026 թվականի առաջին եռամսյակում բյուջեի ծախսերը թերակատարվել են շուրջ 29,6 տոկոսով։ Այս պայմաններում դժվար է հիմնավորել այն կանխատեսումը, ըստ որի, ընթացիկ տարվա ծախսերը ոչ միայն ամբողջությամբ կիրականացվեն, այլ նույնիսկ կգերազանցեն նախապես հաստատված բյուջետային ցուցանիշները։ Եթե ընթացիկ տարվա գնահատականներն արդեն իսկ վիճահարույց են, ապա դրանց հիման վրա կառուցված 2027-2029 թվականների կանխատեսումները ևս չեն կարող լիարժեք վստահություն ներշնչել։

Սակայն տնտեսական և ֆինանսական հարթության սահմանափակ ընկալումից դուրս տվյալ ծրագրի քննարկումը վեր է հանում առավել խորքային՝ քաղաքական և ռազմավարական հրամայականներ։ Հայաստանի իշխանությունների՝ մակրոտնտեսական ցուցանիշների, բյուջետային համամասնությունների և տոկոսային աճի վրա հիմնված տեխնոկրատական մոտեցումը թերի է, քանի որ այն շրջանցում է այն կենսական մարտահրավերները, որոնք անմիջական ազդեցություն են ունենում երկրի պետականակենտրոնության և ազգային անվտանգության ճարտարապետության վրա։ Ակնհայտ է դառնում վտանգավոր դիսոնանս տնտեսական գործիքակազմի և ազգային ռազմավարական հեռանկարի միջև։ Երբ պետությունը նախատեսում է հարկ վճարողների միջոցների կամ պետական պարտքի հաշվին միլիարդավոր դրամների լրացուցիչ ծախսեր, հանրային քննարկման և պետական կառավարման առանցքում պետք է լինի ոչ միայն ծախսման փաստը, այլև դրա արդյունավետությունը՝ ազգային շահերի պաշտպանության և միջազգային հարթակներում հայկական սուբյեկտայնության ամրապնդման համատեքստում։

Տնտեսական աճը, որը չի ծառայում պետության դիմակայունության բարձրացմանը, կորցնում է իր կարևորությունը։ Այս համատեքստում անհրաժեշտ է վերաիմաստավորել պետական հաջողության չափանիշները, որոնք չեն կարող սահմանափակվել միայն ՀՆԱ-ի աճով կամ հարկային մուտքերի ծավալով։ Ժամանակակից աշխարհաքաղաքական զարգացումների պայմաններում պետության արդյունավետությունը չափվում է քաղաքական սուբյեկտայնության և ազդեցության, պատմական հիշողության ու ինքնության պաշտպանության, ինչպես նաև քաղաքացիական անվտանգության ու իրավունքների երաշխավորման համալիր ցուցանիշներով։ Միայն տնտեսական ցուցանիշների վրա կենտրոնացումը՝ առանց դրանք ազգային անվտանգության հայեցակարգին ենթարկելու, կարող է հանգեցնել մի իրավիճակի, երբ պետությունը ֆինանսապես դառնում է ավելի ունակ, սակայն ռազմավարական առումով ավելի անպաշտպան, ուստի իշխանությունների առաջնահերթությունը պետք է լինի տնտեսական պոտենցիալը պետականության ամրապնդման ռազմավարական գործիքի վերածելը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 IDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17

1

 Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic Partner

2

 Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH

3

 Idram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17

4

 A Birthday in Italy with Unibank

5

 Young Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17

6

 With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation Together

7

 “The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with vide...

8
Sport
"Unisport" Advances to the Main Round of the UEFA Futsal Champions League "Unisport" Competes in the UEFA Futsal Champions League Unisport – Armenian Futsal Cup holder AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship
Politics
There is widespread FEAR [in Armenia] — Ex-Defense Minister Arshak Karapetyan ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan
Socity
With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation Together A Birthday in Italy with Unibank Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH
Economy
Rate.Trading: Currency Exchange on a New Digital Platform "Urgently Confirm Your Card Details": IDBank Warns of Hotel Booking Scams Mher Ananyan joins Unibank's Management Board
Culture
Young Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice Sergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars Program
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll