English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market“Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future Grant Akopian has been elected to the AmCham Board Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue” EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ FoundationThe international chess tournament supported by IDBank has concludedAraratBank and Urartu Football Club Team Up to Promote Financial LiteracyFINTECH360 International Conference Held in Armenia Ucom Upgrades Internet Speed for Unity Packages Two Milestones, One Celebration: Moneytun Turns 20, Partnership with AraratBank Marks 10 YearsBell Ringing Ceremony at the London Stock Exchange marks Ameriabank’s inclusion in the FTSE 100 as part of LFG AraratBank Announces Change in Executive Leadership Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedicated to the Memory of the Victims of the Armenian GenocideAraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar “Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone ScamsSoft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26 Financial Literacy Course for Learning Mission non-profit organization. Idram&IDBank A New Level of Digital Banking: IDBank Launches Strategic Partnership with OracleInternational Mother Earth Day. Idram&IDBankUcom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management ProgramUnibank issues USD bonds with a 5.6% yieldAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 ProjectsIDBank and Idram participate in Career City FestAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects Grant Akopian Appointed CEO and Chairman of the Management Board of Converse Bank Travel in comfort with the Mastercard World "Travel" Cards from Unibank Ucom Supports Free FPV Drone Training for Teenagers by the ArmDrone Community AraratBank’s Special Offer at Leasing Expo Attracts Strong Customer Interest Flexible Terms when Transferring your Mortgage Loan to AraratBankThe Defense Team of the “Sacred Struggle” Releases Evidence Exposing a Fabricated Terrorism Case Unibank Awarded Client Protection Certification by MFR The Power of One Dram April Beneficiary: Davitbek Games NGOUcom and Impact Hub Yerevan Announce the Third Year of Green Innovation FellowshipUnibank Launches Referral Campaign “Invite Friends and Get Bonuses"Team Holding: The second phase of the placement of USD-denominated bonds has been completed. Underwriter - Freedom Broker Armenia. “A friend” needs money urgently. IDBank warns that trust can be exploited on social media.Denationalizing the ‘Map’ (Reflections on the ‘Real Armenia Ideology’)AraratBank at Leasing EXPO 2026: Special Leasing Offer for Energy-Efficient EquipmentUcom Offers Virtual Cloud Server (VPS) ServiceIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia, Presenting Innovative Tools for the SME SectorUp to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium CardsAcba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreementIDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGOIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of ArmeniaConverse Bank Receives STP Excellence Award Once AgainUnibank to participate in Leasing Expo 2026 with a special offerAraratBank in Lori: Competitive Solutions for Business and Economic Development
All Timeline »
Politics

Թվային ֆինանսական համակարգերի զարգացումը չպետք է նշանակի ավանդական կանխիկից հրաժարում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Թվային տնտեսության զարգացումը, անկասկած, բերում է զգալի առավելություններ՝ ապահովելով գործարքների արագություն, արդյունավետություն և ֆինանսական հոսքերի թափանցիկություն, ինչը հատկապես կարևոր է հարկային վարչարարության, կոռուպցիայի դեմ պայքարի և տնտեսական ցուցանիշների ճշգրիտ հաշվառման տեսանկյունից։ Փողի էլեկտրոնային շարժը թույլ է տալիս վերացնել ֆիզիկական կանխիկի տեղափոխման և պահպանման հետ կապված ռիսկերը, նվազեցնում է գործարքների իրականացման ժամանակը և ծախսերը, ինչպես նաև ստեղծում է հնարավորություններ ֆինանսական ծառայությունների ավելի լայն մատչելիության համար։ Այնուամենայնիվ, այս անցումային գործընթացը, հատկապես երբ այն իրականացվում է անբավարար նախապատրաստվածությամբ և առանց համապարփակ վերլուծության, կարող է ստեղծել լուրջ խնդիրներ և ռիսկեր, որոնք վերաբերում են ինչպես անհատական ազատություններին և անվտանգությանը, այնպես էլ ամբողջ տնտեսական համակարգի կայունությանը։

Անկանխիկ վճարումների համակարգի լայնածավալ ներդրումը ստեղծում է տեղեկատվական վերահսկողության նոր մակարդակ, որը կարող է վերածվել լուրջ անհանգստության առարկայի քաղաքացիական ազատությունների և գաղտնիության իրավունքի համատեքստում։ Երբ յուրաքանչյուր ֆինանսական գործարք թողնում է թվային հետք, պետական մարմինները և այլ կառույցներ ձեռք են բերում հսկայական տեղեկատվական ռեսուրս, որը թույլ է տալիս մանրակրկիտ հետևել յուրաքանչյուր քաղաքացու ու կազմակերպության ֆինանսական վարքագծին։

Տվյալների այս ահռելի շտեմարանը պարունակում է տեղեկություններ անձի սպառողական նախասիրությունների, ապրելակերպի, սոցիալական կապերի, առողջական վիճակի և անգամ քաղաքական հայացքների մասին։ Սա ինքնին, անկախ իրավական կարգավորումներից, պոտենցիալ հնարավորություն է ստեղծում տեղեկության չարաշահման, անհամաչափ վերահսկողության և քաղաքացիների դեմ օգտագործման համար՝ սկսած մարքեթինգային ագրեսիվ քարոզչությունից մինչև քաղաքական հալածանքներ և խտրականություն։ Պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել, որ տեղեկատվական մենաշնորհը և համընդհանուր վերահսկողությունը կարող են հանգեցնել ավտորիտարիզմի չափաբաժնի ավելացման, քաղաքացիական ազատությունների սահմանափակման և հասարակական վստահության քայքայման։

Մյուս կողմից էլ՝ չափից ավելի թափանցիկ և վերահսկվող ֆինանսական միջավայրը բացասական մեծ ազդեցություն է թողնում երկրի ներդրումային ձգողականության վրա, ինչը հատկապես կարևոր է Հայաստանի նման փոքր և զարգացող տնտեսության համար։ Ներդրողները՝ լինեն տեղական, թե միջազգային, մեծ կարևորություն են տալիս տնտեսական ազատությանը, ֆինանսական գաղտնիության պահպանմանը և տարբեր գործիքների մատչելիությանն իրենց կապիտալը կառավարելու համար։ Երբ երկիրը չափից դուրս սահմանափակում է վճարային միջոցները և ստեղծում է համապարփակ վերահսկողական մեխանիզմներ, այն բացասական ազդանշան է ուղարկում ներդրողներին՝ վկայելով մասնավոր սեփականության անբավարար պաշտպանվածության, տնտեսական ինքնավարության սահմանափակման և պետության չափից ավելի միջամտության մասին։

Մեկ այլ լուրջ խնդիր է թվային ֆինանսական գրագիտության անբավարարությունը, որն էապես խոչընդոտում է անկանխիկ տնտեսության անվտանգ և արդյունավետ զարգացմանը։

Հայաստանի բնակչության զգալի մասը՝ հատկապես մեծ տարիքի քաղաքացիները, գյուղական բնակավայրերի բնակիչները և ցածր կրթական մակարդակ ունեցող խմբերը, չունեն բավարար գիտելիքներ և հմտություններ՝ անվտանգ կերպով օգտվելու թվային վճարային գործիքներից։ Նրանք հաճախ չեն հասկանում բանկային քարտերի անվտանգության հիմնական սկզբունքները, PIN կոդերը գաղտնի պահելու կարևորությունը, ֆիշինգային հարձակումների բնույթը, զանգերի և հաղորդագրությունների միջոցով իրականացվող խարդախությունների սխեմաները, թվային դրամապանակների պաշտպանության մեթոդները, երկկողմանի նույնականացման անհրաժեշտությունը և անվտանգության այլ կարևոր ասպեկտներ։

Այս իրավիճակն օգտագործում են կիբերհանցագործները, որոնք մշակել են բազմաթիվ հնարամիտ սխեմաներ՝ խարդախաբար տիրանալու քաղաքացիների ֆինանսական միջոցներին։ Պետությունը և ֆինանսական հատվածը թեև որոշակի ջանքեր են գործադրում քաղաքացիների իրազեկման ուղղությամբ, այնուամենայնիվ, այդ աշխատանքները մնում են անբավարար և հատվածական, առանց համակարգված և երկարաժամկետ ուսուցման ծրագրերի, որոնք կապահովեին բնակչության տարբեր շերտերի համար թվային գրագիտության բարձրացումը։

Իսկ տարիքով քաղաքացիների և թոշակառուների համար անկանխիկ տնտեսությանը ադապտացիայի խնդիրը ներկայացնում է ոչ միայն տեխնիկական, այլև հոգեբանական և սոցիալական մարտահրավեր։ Այս սերնդի ներկայացուցիչները իրենց ողջ կյանքն ապրել են ֆիզիկական կանխիկի հետ, որը նրանց համար ոչ միայն վճարային միջոց է, այլև ֆինանսական անվտանգության և վստահելիության խորհրդանիշ։ Նրանք կարողանում են տեսողականորեն և ֆիզիկապես վերահսկել իրենց միջոցները, հաշվարկել դրանք, բաժանել անհրաժեշտ մասերի և պլանավորել իրենց ծախսերը այն ձևով, որը նրանց համար հասկանալի և ծանոթ է։ Թվային վճարային գործիքների անցումը նրանց համար նշանակում է ոչ միայն նոր տեխնոլոգիայի յուրացում, այլև հիմնարար փոփոխություն իրենց ֆինանսական վարքագծում և հոգեբանության ու մտածողության մեջ։ Շատ տարեցներ անհանգստություն և անվստահություն են զգում թվային համակարգերի նկատմամբ, վախենում են սխալ «կոճակ» սեղմելուց, գումար կորցնելուց, խարդախության զոհ դառնալուց կամ պարզապես նրանից, որ չեն կարողանա օգտվել համակարգից վճարումը կատարելու կրիտիկական պահին։ Նրանց թոշակները, որոնք արդեն իսկ նվազագույն են և բավարարում են միայն առաջնահերթ կարիքները, դառնում են ավելի խոցելի, երբ կախված են տեխնոլոգիական համակարգերի անխափան գործունեությունից, ինտերնետային կապից և էլեկտրոնային սարքերի առկայությունից։ Մինչդեռ պետական քաղաքականությունը հաճախ անտեսում է այս խոցելի խմբի հատուկ կարիքները և սահմանափակում է նրանց հնարավորությունները՝ շարունակել օգտվել ավանդական վճարային մեթոդներից։

Մյուս կողմից՝ անկանխիկ վճարային համակարգերի տեխնոլոգիական խոցելիությունը և անվտանգության բարձիկների բացակայությունը ներկայացնում են համակարգային ռիսկեր, որոնք կարող են պարալիզացնել ամբողջ տնտեսությունը։ Հայաստանում Arca վճարային համակարգի հետ պարբերաբար ծագող տեխնիկական խափանումները պատկերավոր ցույց են տալիս, թե որքան խոցելի է դարձել տնտեսությունը մեկ կենտրոնացված թվային ենթակառուցվածքից կախվածության պայմաններում։ Երբ համակարգը դադարում է աշխատել՝ լինի դա տեխնիկական խափանման, սարքավորումների կամ ծրագրային ապահովման խնդիր, կիբերհարձակման, էլեկտրամատակարարման անջատման կամ բնական աղետի հետևանքով, կանգ են առնում ոչ միայն անհատական գործարքները, այլև ողջ ընկերությունների, խանութների, ծառայությունների գործունեությունը։

Ավելին, կիբերանվտանգության սպառնալիքները դառնում են ավելի վտանգավոր կենտրոնացված թվային համակարգերի պայմաններում, քանի որ հաջող հարձակումը մեկ հանգույցի վրա կարող է անմիջապես ազդել միլիոնավոր օգտատերերի վրա։ Դրամաշորթությանը միտված համակարգերի գործարկումը, DDoS հարձակումները, տվյալների բազաների կողոպուտը, ֆինանսական տեղեկությունների գողությունը և այլ կիբերհանցագործությունները դարձել են իրական սպառնալիք։

Նկատի ունենալով այս բազմազան մարտահրավերները՝ կարևոր է ընդգծել, որ թվային ֆինանսական համակարգերի զարգացումը չպետք է նշանակի ավանդական կանխիկի ամբողջական վերացում, այլ հավասարակշռված համակեցություն երկու համակարգերի միջև։ Անհրաժեշտ է պահպանել և նույնիսկ որոշակի իրավիճակներում խրախուսել կանխիկի շրջանառությունը որպես այլընտրանքային, պահեստային և ապահովագրական մեխանիզմ, որը կապահովի տնտեսության կայունությունը ճգնաժամային իրավիճակներում, կպաշտպանի խոցելի քաղաքացիական խմբերի շահերը, կզսպի չափից ավելի վերահսկողության տեմպերը և կպահպանի տնտեսական ընտրության ազատությունը։

Հատկանշական է, որ Միացյալ Նահանգները, որը ներկայացնում է աշխարհի ամենամեծ տնտեսությունը, տեխնոլոգիական առաջընթացի հիմնական շարժիչներից մեկն է և տիրապետում է ամենաարդի ֆինանսատեխնոլոգիական նորամուծություններին, այնուամենայնիվ, շարունակում է պահպանել կանխիկի զգալի դեր տնտեսությունում և չի անցնում ամբողջապես թվային արժույթին։ Սա ցույց է տալիս, որ նույնիսկ լիովին զարգացած և տեխնոլոգիապես առաջադեմ երկրները գիտակցում են կանխիկի պահպանման կարևորությունը տնտեսական անվտանգության, քաղաքացիական ազատությունների, համակարգային ճկունության և սոցիալական ներառականության տեսանկյունից։ Ամերիկյան մոտեցումը ցույց է տալիս, որ ժամանակակից տնտեսությունը կարող է հաջողությամբ համատեղել ինչպես առաջադեմ թվային վճարային լուծումները, այնպես էլ ավանդական կանխիկի օգտագործումը՝ ապահովելով այդպիսով ընտրության ազատություն, համակարգային ճկունություն և բնակչության տարբեր խմբերի կարիքների բավարարում։

Կանխիկի պահպանումը և խրախուսումը որոշակի ոլորտներում և իրավիճակներում ոչ թե հետամնացության նշան է, այլ հասուն տնտեսական մտածողության դրսևորում, որը հաշվի է առնում ռիսկերը, հասարակական բազմազանությունը, անհատական ազատությունները և համակարգային անվտանգությունը՝ ստեղծելով ավելի կայուն, ճկուն և ներառական ֆինանսական էկոհամակարգ՝ միաժամանակ պահպանելով հավասարակշռությունը նորարարության և ավանդույթի, արդյունավետության և անվտանգության, թափանցիկության և գաղտնիության միջև։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 The international chess tournament supported by IDBank has concluded

1

 The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ Foundation

2

 EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee

3

 Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue”

4

 Grant Akopian has been elected to the AmCham Board

5

 Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future

6

 “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’

7

 AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market

8

 Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers

9
Sport
AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship Unibank Becomes the Gold Sponsor of FC Alashkert Armenian footballer's goal helped Anorthosis beat AEL 2-1 Man City-PSG: After first half
Politics
ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan Vahe Hakobyan Is a Political Prisoner: Past.am
Socity
AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’ Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future
Economy
Ucom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management Program Up to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium Cards Acba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreement
Culture
Tech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” Foundation Young Musician from the “Born in Artsakh” Program, Arsen Safaryan, Performed at the Anniversary Concert of the “Artis Futura” Foundation with the Moscow “Russian Philharmonia” Symphony Orchestra Young Musicians of the “Born in Artsakh” Program Bring the Voice of Artsakh to Moscow
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll