Գիտատեխնոլոգիական առաջընթացը և կենսաբազմազանության պահպանության անհրաժեշտությունը մարդկության համար. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է Բնապահպանության նախարարության Կենսառեսուրսների կառավարման գործակալության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների և դենդրոպարկերի կառավարման բաժնի պետ Արամ Աղասյանը

– Պարոն Աղասյան, ի՞նչ ասել է պահպանվող տարածք:

– Ողջ աշխարհում գոյություն ունի կենսաբազմազանություն: Այսինքն՝ կան տարատեսակ բույսեր, կենդանիներ և այլն, և այլն: Կենսաբազմազանությունը պահպանելու համար կա «Կենսաբազմազանության մասին» կոնվենցիա, որը ստորագրել է նաև մեր երկիրը, այսինքն՝ ստանձնել է միջազգային պարտավորություն:

Իսկ կենսաբազմազանությունը պահպանվում է երեք հիմնական ուղղություններով՝ տարածքային, նորմատիվային և ռեպրոդուկտիվ (վերարտադրություն):

Տարածքային պահպանությունը ըստ էության բնության հատուկ պահպանվող տարածքներն են: Այսինքն՝ իրականացվում է տեսակների պահպանությունն իրենց բնական միջավայրում:

Մենք ունենք «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» օրենքը, որը վերաբերում է չորս կատեգորիաներին՝ արգելոցներ, ազգային պարկեր, արգելավայրեր ու բնության հուշարձաններ: Դրանք հիմնականում տարբերվում են կիրառման ռեժիմի խստությամբ: Արգելոցում, օրինակ, ընդհանրապես արգելվում է մարդու գործունեությամբ ցանկացած միջամտություն: Մյուս կատեգորիաների համար կիրառվում են համեմատաբար մեղմ ռեժիմներ այս տեսակետից:

Մեր երկրում գոյություն ունեն երեք՝ «Խոսրովի անտառ», «Շիկահողի», «Էրեբունու» պետական արգելոցները: Ունենք չորս ազգային պարկեր և 27 արգելավայրեր: Կա նաև բնության 232 հուշարձանների ցանկ, որը հաստատված է կառավարության կողմից:

– Եթե համեմատենք աշխարհի հետ, Հայաստանը հարո՞ւստ է իր կենսաբազմազանությամբ:

– Շատ հարուստ է: Բայց պետք է հարցը դիտարկենք ոչ թե առանձին Հայաստանով, այլ ընդհանուր Կովկասով: Որովհետև Կովկասը մտնում է այն 20 թիրախային տաք գոտիների մեջ, որը սահմանված է Բնության համաշխարհային հիմնադրամի կողմից: Այդ գոտիները, հարուստ լինելով կենսաբազմազանությամբ, միաժամանակ վտանգված է նույն այդ կենսաբազմազանությունը: Եթե Կովկասում կան շուրջ 6000 տեսակի անոթավոր բույսեր, ապա դրանցից 3800–ը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետությունում:

Եվ եթե դիտարկենք մեր պահպանվող տարածքները, ապա հարուստներից մեկը Խոսրովի պետական արգելոցն է: Այստեղ պահպանվում է այդ բույսերի 1850 տեսակը:

Ընդհանրապես գոյություն ունի ռեպրեզենտատիվության գաղափարը: Այն խոսում է ընդգրկվածության աստիճանի մասին: Այսինքն՝ Հայաստանը եթե ունի 3800 տեսակի բույս, ապա դրանցից որքա՞նն է գտնվում տարածքային պահպանության տակ: Եվ որքան մեծ է պահպանության աստիճանը, բնապահպանական առումով այնքան քաղաքակիրթ է երկիրը:

– Իսկ մեր երկրում պատկերն ինչպիսի՞ն է:

– Վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ մեր կենսաբազմազանության 60–70%–ը ներառված են տարածքային պահպանության մեջ: Մեզ մնում է մտածել մնացած 30–40%–ի մասին: Այսինքն՝ դեռ անելիք ունենք:

– Դա լա՞վ ցուցանիշ է:

– Շատ լավ ցուցանիշ է: Որովհետև մեզանում պահպանվող տարածքները կազմում են գրեթե երկրի 13%–ը: Ճիշտ է, Սևանի հայելին էլ է մտնում դրա մեջ, բայց բոլոր դեպքերում ունենք ավելի քան 380 հազար հեկտար հատուկ պահպանվող տարածք:

– Եթե այդ պահպանությունը չիրականացվի, որը փաստորեն բնությունը պահպանում է իր հավասարակշռության մեջ, իրական վտանգ կսպառնա՞ մոլորակին:

– Բնության մեջ ամեն ինչ շաղկապված է: Ողջ կենսաբազմազանությունը շղթայաբար կապված են իրար հետ: Սկսած՝ սննդային կապերով, վերջացրած միմյանց հետ ունեցած փոխհարաբերություններով: Այս ամենն էլ ձևավորում ու կազմում է շրջակա մեր միջավայրը: Այսինքն՝ շրջակա այդ միջավայրի էկոլոգիական հավասարակշռությունը կախված է ինքնին յուրաքանչյուր տեսակի գոյությունից:

Մենք անգամ չենք կարող պատասխանել, թե շղթայի ո՞ր օղակը հանելու դեպքում ինչպիսի՞ հետևանքների կհանդիպենք:

– Իսկ այսօր աշխարհում կենսաբազմազանությունը շա՞տ է վնասված:

– Անշուշտ, բավականին տեսակներ կան, որ այլևս գոյություն չունեն: Ավստրալիայում կային պարկավոր գայլեր, որոնք լիովին վերացել են: Կային ծովային կենդանիներ, որոնց տեսակը այլևս չկա մոլորակի վրա: Ավելին՝ բազմաթիվ տեսակներ կան, որոնք ոչնչանում են հենց մեր ժամանակներում, կարող ենք ասել անգամ մեր աչքի առջև: Չեմ խոսում նախկին հարյուրամյակների մասին: Իսկ սա անթույլատրելի բան է:

– Կենսաբազմազանության պահպանության գործը կարողանո՞ւմ է հասնել ու ընթանալ գիտատեխնիկական, այսօր արդեն՝ տեխնոլոգիական առաջընթացի հետևից:

– Անշուշտ, մարդկությունը զարգանում է: Չենք կարող կանաչների նման գոչել միայն ու միայն պահպանության մասին: Ուստի երբ խոսում ենք կայուն զարգացման մասին, պետք է այնպես անենք, որպեսզի սոցիալ–տնտեսական զարգացման, տեխնիկայի առաջընթացի ազդեցությունը նվազագույնի հասցնենք կենսաբազմազանության վրա:

Ընդհանրապես գոյություն ունի «ազդեցության նվազեցում» հասկացությունը: Յուրաքանչյուր նախագծի բնապահպանական փորձաքննությունը հենց դրան պետք է ձգտի:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում