Ժամանակակից աշխարհում կրոնները երկրորդական են դարձնում թե՛ դասակարգերը, թե՛ կուսակցությունները. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է աստվածաբան, կրոնագետ Վարդան Խաչատրյանը

– Պարոն Խաչատրյան, կարելի՞ է ասել, որ Իսլամական պետությունն արդեն պարտվում է, նրա դիրքերը տեղի են տվել:

– Պատերազմական գործողությունները շարունակվում են, և դա չի խոսում այն մասին, որ Իսլամական պետությունը ջախջախված է: Անգամ եթե այն ջախջախված լինի, նրա անթեղած վտանգը դրանից մեծանալու է: Շատ–շատերին թվում է, թե դրանով ավարտվում են զարգացումները, բայց իրականությունն այդպիսին չէ:

Բանն այն է, որ հարյուրամյակներ շարունակ ճզմված իսլամական զսպանակը բացվում է: Իսլամի հետևորդները սովոր են համարել, որ իրենք աշխարհակալ են: Քանզի, իսլամի ծննդից սկսյալ, նվաճել են աներևակայելի տարածքներ: Սակայն մոտ 300 տարի առաջ զարգացած արևմուտքի կողմից սկսվեց նրանց գաղութացումը: Պարզ դարձավ, որ իսլամական բանակներն այլևս ունակ չեն դիմադրելու, և իսլամական պետությունները օժտված չեն ռեգեներատիվ հատկանիշներով: Այսինքն` չունեն վերականգնողական մեծ ռեսուրս:

Նրանց դրոշակակիր Թուրքիայի դեմ Իտալիան ընդամենը երկու ամսում տարավ փայլուն հաղթանակ: Մեկ տարի հետո էլ նույն Թուրքիայի դեմ Բուլղարիայի և Սերբիայի միացյալ բանակների կողմից իրականացվեցին պատերազմական գործողություններ. կրկին Թուրքիան ջախջախվեց: Այսինքն` իսլամական ռեսուրսը բավարար չէր, որպեսզի 19–րդ դարի վերջին և 20–րդ դարի սկզբին մնար համաշխարհային քաղաքականության ջրի մակերևույթին:

Եվ այդ ժամանակներից սկսվեց իսլամական աշխարհի գաղութացումը: Իսկ գաղութացումը մշտապես դեմ է այն ժողովուրդների էությանը, որոնք գաղութացվում են:

Իսկ Իսլամական պետության ստեղծումով իսլամը ստացել է ուժերի մեկտեղման դրական փորձ: Այն որոշ ժամանակ հաջող քաղաքականություն է վարել, այն է` վերացրել է Իրաքի ու Սիրիայի ամբողջականությունը, ստեղծել է արդյունաբերություն, իրենց հավաստմամբ` նաև գիտություն,և այլն, և այլն: Այսինքն` ստեղծվեց մոդել, որը պատմության թատերաբեմից ինչ–որ չափով հետ գնացած իսլամական ժողովուրդներին տվեց կրկին առաջ գալու հնարավորություն:

Հիմա, եթե ջախջախվեց Իսլամական պետությունը, այդ մարդիկ, որոնք անցել են այդ պատերազմի բովով, ի դեմս որոնց սինթեզվել է պայթյունավտանգ մարդկային նյութ, ո՞ւր են գնալու: Բնականաբար, ամենաքիչը գնալու են իրենց հայրենիքները: Կամ այնպիսի երկրներ, որտեղ կան դրական պայմաններ իրենց ԴԱԻՇ–ը վերականգնելու համար:

Այսինքն` մենք, ամենայն հավանականությամբ, գործ կունենանք այս երևույթի տարաձգական դրսևորումների հետ: Եվ դրանով սկիզբ են դնելու նոր զարգացումների:

– Իսկ աշխարհի մեծերի խաղը միանշանա՞կ էր ԴԱԻՇ–ի դեմ պայքարում:

– Աշխարհիս մեծերը սովոր են գոյություն ունեցող բոլոր ռեսուրսները դիտարկել իրենց շահերի շրջանակներում: Այն է` չկան հավերժական դաշնակիցներ, գոյություն ունեն շահեր: Հենց այդ շահերի տեսակետից էլ նրանք փորձել են օգտագործել ինչպես ԴԱԻՇ–ը, այնպես էլ քրդական զինված միավորումները:

– Լա՛վ, այդ դեպքում ի՞նչ է սպասվում աշխարհին:

– Ես անձամբ եմ ականատես եղել Ղազախստանում. պատերազմական ռազմադաշտից նոր վերադարձած անձինք, ովքեր ընդամենը 20–21 տարեկան երիտասարդներ էին, իրավունք ունեին կանոնավորելու իսլամական կյանքը: Այն դեպքում, երբ մարդիկ, բնականաբար, մոլլաների մոտ պետք է գնային ու մզկիթներում աղոթեին, բայց գալիս էին այս երիտասարդների տները: Որովհետև այս տղաներն ուներին Կահիրեի իսլամական բարձրագույն համալսարանի կողմից տրված փաստաթղթեր: Իսկ այդ փաստաթղթերը միարժեք են ողջ սյունիական աշխարհում:

Այսինքն` սա վտանգ է ներկայացնում անգամ ավանդական սյունիզմի համար:

– Իսկ կրոնակա՞ն աշխարհն ինչպես տեսնենք վաղը:

– Մեր երիտասարդ տարիներին համոզված էինք, որ գլխավորը դասակարգերը և կուսակցություններն են: Բայց այսօր դասակարգերը և նրանց շահերը ներկայացնող կուսակցությունները ծանրագույն պարտություններ են կրում կրոններից ու հատկապես` նոր շարժումներից, որոնք հնարավոր է անգամ քաղաքական երևացող կնիք չունենան:

Այնպես որ, կրոններն արդեն երկրորդայնացնում են դասակարգերը և կուսակցությունները: Եվ մենք այլևս չենք կարող խուսափել այն փաստից, որ կրոնական ընթացքն իր հետ կարող է բերել քաղաքակրթական բախում:

Իսկ այս տեսակետից քրիստոնեությունը արդեն պայթեցված է հնարավոր բոլոր հարթությունների վրա: Որովհետև հումանիզմի ծագման եվրոպական հողի վրա սկսվեց քրիստոնեության ներքին քննադատությունը, որն այդպես էլ կանգ չառավ:

Եվ այսօր փաստորեն գործ ունենք, վերցնենք, օրինակ, ԱՄՆ–ը, մի կողմից մեկ տոկոսով յուրաքանչյուր տարի պակասող քրիստոնեական համայնքի հետ, և մյուս կողմից` աներևակայելի ձևով վերելք ապրող իսլամական համայնքի հետ, որը, կենդանի կրակով խանձված, հնարավոր բոլոր զարգացումները համարում է իր պայքարի ուղղությունները: Օրինակ` ԴԱԻՇ–ը համարում է, որ իսլամադավանների քանակական աճը հաղթանակ է եվրոպայի հանդեպ:

Հիմա, եթե խոսում ենք վաղվա աշխարհից, ապա ե՛ս հարցը տամ` 2019 թվականին աֆրոամերիկյան ծագում ունեցող սևամորթ երեխաների քանակը ԱՄՆ երեխաների մեջ դառնալու է մեծամասնություն: Իսկ 2042 թվականին ընդհանրապես սևամորթների քանակությունը լինելու է գերակա: Արդյոք դա կփոփոխի՞ աշխարհը: Կարծում եմ, որ ինչ–որ չափով կփոփոխի. թեկուզ` արժեհամակարգի տեսակետից:

– Եվ ի՞նչ կմնա քրիստոնյաների ձեռքում. գիտությո՞ւնը, տեխնիկական և տեխնոլոգիական զարգացո՞ւմը:

– Այսօր անգամ կարողացել են գիտությունը հակադրել կրոնին: Եվ հակադրողները եվրոպական հողի վրա գործող ճնշումային խմբերն են. թե՞ դրանք մասոններն են, թե՞ իլյումինատներն են, թե՞ լատենտ այլ կազմակերպություններն են, կամ «300–ի կոմիտեն» է իր գործունեությունը ծավալում այդ ուղղությամբ, դժվար է ասել: Բայց այն, ինչ եվրոպական հողի վրա տեղի է ունենում, որ դրական չէ քրիստոնեության համար, հաստատ է:

Այսօր խոսվում է այն մասին, որ եվրոպական մայրաքաղաքներում եկեղեցիները վաճառվում են, որպեսզի մզկիթներ դարձվեն: Նաև վերջին 20 տարիներին 10 հազար մզկիթ է կառուցվել, օրինակ, Անգլիայում: Կամ Շվեյցարիայի պառլամենտում քննարկվում է այն հարցը, թե դրոշի վրայից հանե՞ն խաչը, թե` չէ: Որովհետև այդ երկրի իսլամադավան քաղաքացիները համարում են իրենց համար ստորացուցիչ, երբ պատիվ են ցույց տալիս երկրի դրոշին:

Ավելացրած այն, որ գոյություն ունեցող հակասությունները մտել են զարգացման շատ վտանգավոր փուլ: Եվ այդ հակասությունները մի քանի դաշտերի մեջ են:

– Դուք, որպես աստվածաբան, ի՞նչ եք կարծում` հնարավո՞ր է այս երկու կրոնների մերձեցումը. այն կարո՞ղ է ժամանակի մեջ տեղի ունենալ:

– Իհարկե, ոչ: Համակերպվել իրար, ապրել իրար հետ ինչ–որ օրենքների գերակայության դաշտում, կարող են այնքան ժամանակ, քանի դեռ մեկ կողմի, այս դեպքում արդեն` իսլամական ֆանատիզմը, գլուխ չի բարձրացրել: Երբ բարձրացրեց, սկսվում է բախումը: Բախումն էլ հանգեցնում է պատերազմների, երբ ուղղակի իրար կտրատում են:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում