Գեներալ դը Գոլ. «ՆԱՏՕ–ի դեմ պայքարը իմ վերջին կարևոր ճակատամարտն է». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

60–ականների սկզբին եվրոպական քաղաքականության մեջ տիրող վիճակը հիշեցնում էր մեր օրերը: ԱՄՆ–ն վերահսկում էր ՆԱՏՕ–ն, պատերազմներ վարում, ֆինանսական առումով գերիշխող դեր կատարում: Ֆրանսիայի նախագահ Շառլ դը Գոլը որոշում է փոխել ստեղծված վիճակը: Դը Գոլը նպատակ ուներ վերադարձնել Ֆրանսիայի երբեմնի հզորությունը, ինչին ոչ մի կերպ չէր համապատասխանում Հյուսիսատլանտյան դաշինքում երկրի ենթակա վիճակը:

1958 թ. սեպտեմբերին Դը Գոլը գաղտնի ուղերձ է հղում ԱՄՆ նախագահ Էյզենհաուերին և Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Մաքմիլանին, որով պահանջում է ստեղծել մի համակարգ, երբ Ֆրանսիան կմասնակցեր համատեղ որոշումների կայացման խորհրդակցություններին: Իր հուշերում նա գրում է. «Ինչպես և սպասում էի, երկու հասցեատերն էլ խուսափողական պատասխան էին տվել: Հետևապես, գործելու բոլոր հիմքերն ունեինք»: 1959 թ. գարնանը Ֆրանսիայի միջերկրածովյան նավատորմը դուրս է գալիս ՆԱՏՕ–ի հրամանատարությունից:

Ֆրանսիան մերժում է ամերիկացիներին և թույլ չի տալիս տեղակայելու ատոմային ռումբեր և կառուցելու արձակման կայաններ: Բացի այդ, Դը Գոլը սեփական հրամանատարության տակ է վերադարձնում ՀՕՊ զորքերը, որոնք սկսում են ինքնուրույն վերահսկել երկրի օդային տարածքը: Ֆրանսիան նաև հրաժարվում է մինչ այդ ձեռք բերված պայմանավորվածություններից, համաձայն որոնց ՆԱՏՕ–ի հրամանատարությանն էին անցնում այն զորքերը, որոնք վերադառնում էին Հյուսիսային Աֆրիկայից:

Դեմ լինելով ԱՄՆ–ի հովանու ներքո Եվրոպայի միավորմանը՝ Դը Գոլը կտրականապես ընդդիմանում է անգլոսաքսերի կողմից՝ եվրոպական երկրների կազմակերպման համար առաջարկվող ձևերին: Նախատեսվում էր ստեղծել քաղաքական դաշինք, որը կփոխարիներ ազգային պետություններին, իսկ ընդհանուր շուկան պետք է օգտագործվեր որպես տնտեսական հիմք: Ֆրանսիայի նախագահը դեմ չէր ինտեգրմանը, բայց այդ համակարգը չպետք է լիներ վերազգային: Սակայն այն ժամանակ գրեթե բոլոր երկրները «միասնական եվրոպական տերության» կողմնակիցներ էին:

Բայց Դը Գոլը գտավ թույլ օղակը: Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերն այն ժամանակ աջակցության կարիք ուներ: Նա ուժեղ դիմակայության մեջ էր Արևելյան Գերմանիայի հետ՝ խզում էր դիվանագիտական հարաբերությունները ցանկացած երկրի հետ, ով ճանաչում էր Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունը: Դը Գոլն ու Ադենաուերը փոխադարձ համաձայնությամբ տապալեցին «ազատ առևտրի գոտու» մասին անգլիական ծրագիրը: Դրա միջոցով անգլիացիները նախատեսում էին իրագործել ԱՄՆ–ի ծրագիրը, որն այն ժամանակ կորցնում էր իր տնտեսական դիրքերը Եվրոպայում: Ըստ այդմ, առաջարկում էին ստեղծել Ատլանտյան տնտեսական ընկերակցություն, որտեղ ամերիկյան ապրանքների համար մաքսային խոչընդոտները վերացվում էին:

1963 թ. Դը Գոլը հրաժարվում է ՆԱՏՕ–ի մի քանի նախագծերից և շարունակում է իր զորքերը դուրս բերել ատլանտյան հրամանատարությունից: Մասնավորապես, նա մերժում է միջուկային միացյալ ուժերի ստեղծման նախագիծը և նախաձեռնում սեփական ատոմային ծրագիրը: Նույն այդ ժամանակ ՆԱՏՕ–ի հրամանատարությունից դուրս է բերվում Ֆրանսիայի ատլանտյան նավատորմը, ֆրանսիական 14 դիվիզիայի փոխարեն այնտեղ մնում է ընդամենը երկուսը: Դը Գոլը կտրուկ քննադատում է ԱՄՆ–ի գործողությունները Վիետնամում, 1965 թ. երկրի ներկայացուցիչներին հետ է կանչում SEATO–ից (Հարավարևելյան Ասիայի պայմանագրի կազմակերպություն):

1965 թ. Դը Գոլն ուղղակի պայթեցնում է մամուլը, երբ հայտարարում է, որ հրաժարվում է դոլար օգտագործել միջազգային հաշիվներում և առաջարկում է անցնել միասնական ոսկե ստանդարտին: Այն ժամանակ Եվրոպայում բավականաչափ ոսկի արդեն կուտակվել էր: Ու Ֆրանսիան իր դոլարների մեծ մասը վերածում է ոսկու: Այս քայլն առաջինը դարձավ տնտեսական այն իրադարձությունների շարքում, որոնք հանգեցրին 1960–ականների վերջին տեղի ունեցած միջազգային ֆինանսական ճգնաժամին և փոխեցին միջազգային հաշիվների համակարգերը:

1966 թ. Դը Գոլը պաշտոնական այցով ժամանում է ԽՍՀՄ: Դա ևս մեկ քայլ էր՝ ուղղված Ֆրանսիայի հզորության վերականգնմանը: Հենց Դը Գոլից կարելի է սկսել միջազգային լարվածության թուլացման պատմությունը, որը գեներալը համարում էր նախևառաջ Եվրոպայի խնդիրը: ԽՍՀՄ–ի հետ մերձեցումը բնական քայլ էր ԱՄՆ–ից հեռանալուց հետո, բայց դրանք երկուսն էլ ուղղված էին Ֆրանսիայի անկախության ամրապնդմանը:

1966 թ. փետրվարին Դը Գոլը նորից պայթեցրեց մամուլը՝ հայտարարելով, որ Ֆրանսիան դուրս է գալիս ՆԱՏՕ–ից և պահանջեց, որպեսզի իր երկրի տարածքից դուրս բերվեն բոլոր բազաները, շտաբներն ու ցանկացած բան, որը չէր ենթարկվում Ֆրանսիայի հսկողությանը: Հյուսիսատլանտյան դաշինքի 14 անդամներին նախագահը հղել էր համապատասխան նոտա, իսկ ԱՄՆ–ին նաև՝ 29 կետերի ու 33000 զինվորի ու սպայի տարհանման ժամանակացույց, որի ժամկետն ավարտվում էր 1967 թ. ապրիլի 1–ին: ՆԱՏՕ–ի կենտրոնական գրասենյակը շտապ կարգով Փարիզից տեղափոխվեց Բրյուսել: Գեներալ Դը Գոլն ասում էր, որ ՆԱՏՕ–ի նկատմամբ գործողությունը «իր վերջին կարևոր ճակատամարտն է»:

Ֆրանսիան պաշտոնապես լիարժեքորեն վերադարձավ ՆԱՏՕ միայն 2009 թ.:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում