Աշխարհը վաղուց է հրաժարվել նեոլիբերալիզմից, իսկ Հայաստանում հենց այդ գաղափարախոսությունն են դավանում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է մշակութաբան, արվեստի քննադատ Վարդան Ջալոյանը

– Պարոն Ջալոյան, Հայաստանի գիտական, գաղափարական, մտավոր ներուժը կենտրոնացած է մայրաքաղաքում` Երևանում, մինչդեռ երևանցին ընտրությունների ժամանակ այնքան էլ հանուն գաղափարի չի քվեարկում: Առավել կոմֆորմիստ է, առավել հարմարվող: Անշուշտ` սա հանրապետության այլ բնակավայրերի` հատկապես մյուս խոշոր քաղաքների` Գյումրիի, Վանաձորի համեմատությամբ, որտեղ հաճախ իշխող կուսակցությունը պարտություն է կրում: Այդպես եղավ, համենայն դեպս, վերջին համապետական և տեղական ինքնակառավարման ընտրությունների ժամանակ:

Ինչպե՞ս դուրս գանք քաղաքական այս ոչ առողջ վիճակից: Ո՞րն է ելքը:

– Գիտեք, ամենաազդեցիկ խավը լրագրողներն են, որովհետև միջնորդ են հանդիսանում հասարակության և պետության միջև: Ես մի օրինակ բերեմ` կապված նրանց գործունեության հետ: Աղքատության հարցը մեզ մոտ շատ սուր է, որովհետև ունենք 30–35 տոկոս շատ աղքատ մարդիկ: Եվ` ահա լրագրողները ներկայացնում են աղքատներին: Մոդելը շատ պարզ է` կա աղքատ ընտանիք. եկեք այդ ընտանիքին օգնենք: Կամ` կան սոցիալական դժվարին վիճակում գտնվող երեխաներ. եկեք նրանց օգնենք:

Խնդիրը չի քննվում ընդհանուր` լայն մասշտաբով: Ընդամենը ցուցաբերվում է ինդիվիդուալ մոտեցում: Այն է` ոչ թե անցկացնել սոցիալական բարեփոխումներ, այլ բարեգործական ճանապարհներով մարդկանց կարիքները հոգալ:

Այս մոտեցումը նստած է լրագրողների մեջ: Լրագրողը ցույց է տալիս աղքատ ընտանիք և չի ասում` եկեք համակարգը փոխենք, կամ սոցիալական ռեֆորմներ անենք: Ասում է` եկեք այս մարդուն օգնենք: Եվ անգիտակցորեն լրագրողը, կարծես թե, նպաստում է եղած վիճակին: Եվ ոչ թե աջակցում է, որպեսզի տեղի ունենան համակարգային փոփոխություններ:

Եվ այսպես է տարբեր ոլորտների հետ կապված: Ես ինքս աշխատում եմ արվեստի, մշակույթի ոլորտում: Այստեղ էլ է իրավիճակը նույնը. ամեն մեկն իր գլուխն է փրկում: Չեն ձգտում մշակութային ռեֆորմների, որպեսզի լավ լինի բոլորի համար: Կենտրոնանում են առանձին անհատների հետ կապված առանձին դեպքերի վրա:

Այս իդեալոգիան կոչվում է նեոլիբերալիզմ: Իսկ նեոլիբերալիզմը նույն վարչապետ Կարեն Կարապետյանի իդեալոգիան է, թե, այսպես ասած, ատոմալ փոփոխություններով ինչ–որ բան կարելի է անել: Այսինքն` համարյա կրկին ինդիվիդուալ փոփոխություններին է ամեն ինչ հանգեցվում:

Իսկ եթե անդրադառնանք մյուս կուսակցությունների, քաղաքական մյուս ուժերի մոտեցմանը, կրկին նույնն ենք տեսնում` նրանք ևս միավոր փոփոխությունների, իդեալոգիայի կողմնակից են: Այն դեպքում, երբ ամբողջ աշխարհում ուժեղ քննադատության է ենթարկվում այդ քաղաքականությունը, որի անունը դրել են նեոլիբերալիզմ: Բանն այն է, որ ոչ միայն Կարեն Կարպետյանն է նեոլիբերալ քաղաքականություն վարում, այլև մյուս քաղաքական ուժերն էլ են պատրաստվում նույնն անել:

Եվ արդյունքում փաստացի մենք չունենք ընտրություն: Որովհետև ընդամենը մրցակցությունը նրա մեջ է, թե այդ նեոլիբերալ քաղաքականությունը ո՞ր ուժն ավելի լավ կվարի:

– Դա մեր ազգային հոգեբանությունի՞ց է գալիս, թե՞ այսօր ստեղծված քաղաքական–տնտեսական իրավիճակն է թելադրում:

– Գալիս է նրանից, որ հայ մտավորականությունը և հայ ժողովուրդը տարբեր «ռասսայական», «ցեղային» ծագում ունեն: Հայ մտավորականությունը ծագել է Թբիլիսի, Բաքու, Պոլիս կոսմոպոլիտ կենտրոններում:

Եվ եթե գյուղերին ու փոքր քաղաքներին հատուկ է համայնքային մտածողությունը, ապա կոսմոպոլիտական քաղաքների մարդուն` ինդիվիդուալիստական մտածողությունը: Եվ ստացվում է, որ գոյություն ունի հակասություն այս երկուսի միջև:

Իսկ Թբիլիսիի, Պոլսի, Բաքվի քաղաքաբնակները կազմեցին Երևանի մտավորականության կորիզը: Ի տարբերություն, ասենք, Գյումրիի մտավորականության, որն արմատներով իր քաղաքի հետ է կապված: Մինչդեռ, օրինակ, Թբիլիսիի հայ մտավորականը արմատներով կապված չէ Թբիլիսիի հետ, դրա համար էլ կոսմոպոլիտ է իր էությամբ:

Սա ուղղակի մշակութաբանական հարց է:

– Իսկ ինչքա՞ն ժամանակ կպահանջվի, որպեսզի հաղթահարենք այս տարբերությունը:

– Ժամանակին հայ մտավորականության կոսմոպոլիտիզմը, նրանց կտրվածությունը ժողովրդից, քննադատել է Մուրացանն իր «Առաքյալը», «Նոյի ագռավը» գործերում: Այնպես որ, այս հարցը գոյություն է ունեցել 150 տարի առաջ և մինչև հիմա չի լուծվում: Իսկ, օրինակ, Գյումրիում, որը թվում է թե պահպանողական քաղաք է, կարողանում են քաղաքապետներին փոխել: Նույնն էլ` Վանաձորում է:

Նշանակում է ինչ–որ բան Երևանում ճիշտ չէ: Եվ դա այն դեպքում, երբ ընտրողների մեծամասնությունը` 50%–ից ավելին, ապրում է Երևանում:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: