Նիկոլայ Ղազարյան. «Ֆուտբոլի ազարտը տեմպն է, կայծակնային գրոհը». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Այսօր` հունվարի 11–ին տոնում ենք «Արարատի» լեգենդներից մեկի՝ ՆԻԿՈԼԱՅ ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ ծննդյան 70–ամյակը

Հունվարի 11–ին ծնված Նիկոլայ Ղազարյանը միշտ խաղում էր 11 համարի տակ ու եզրափակում թիմի ցուցակը:

-Նախ փորձենք իմանալ, թե Բաքվից եկած 10 տարեկան պատանին ինչպե՞ս հայտնվեց հայկական մեծ սպորտում.

– Երբ Բաքվից ընտանիքով տեղափոխվեցինք Երևան, ընդունվեցի Վորոշիլովի անվան դպրոց: Ե՛վ լավ սովորում էի և՛ խաղում բակային ֆուտբոլի թիմերում: Հայրս հայտնի ֆուտբոլասեր էր, ծագումով բնիկ շուշեցի, իսկ մայրս լիտվուհի էր:
Հայերեն դեռ լավ չէի խոսում, բայց խաղս ստացվում էր: Ինձ նկատեց 5 տարով մեծ մի տղա՝ Արայիկ անունով, որ արդեն բիլիարդի գծով չեմպիոն էր: Նա զարմացավ, որ ոչ մի տեղ չէի պարապում, ու ինձ տարավ մանկապատանեկան ֆուտբոլի դպրոց: Այստեղ ասացին՝ գնա, սպիտակների խմբի հետ խաղա: Մի քանի գոլ խփեցի, մարզիչն ասաց՝ դո՛ւրս արի... Զարմացա, հարցրի՝ ինչո՞ւ, իսկ նա Արայիկին ասաց. «Այս տղան տեխնիկայով բարձր է, հավաքականում կխաղա»:
Այսպես պատանի Նիկոլայը մտնում է տարիքով իրենից մեծերի խումբ, կարգով արագ բարձրանում ու մեկ էլ` ուղարկեցին Մոսկվա, որ ԽՍՀՄ–ի երիտասարդականի հավաքականում խաղա, այստեղից՝ Իտալիա, ուրիշ երկրներ…

– Գաղտնիքը ո՞րն էր, որ այդպես շուտ առաջ գնացիք:

– Արագությունս բարձր էր, վազքից չէի հոգնում: Ասեմ, որ հիմիկվա ֆուտբոլն էլ է արագության վրա: Ֆուտբոլը վերադառնում է նախկին ճիշտ ձևին: Խաղի ազարտը հենց դա է՝ տեմպը, կայծակնային արագ գրոհը: Բայց էդ փողը, էդ միլիոնները որ մտել են ֆուտբոլ, շատ բան են փչացնում: Ես դա ուղղակի չեմ հասկանում:

– Իսկ նախկինում ինչպե՞ս էր:

– «Արարատի» բարոյահոգեբանական մթնոլորտն ուղղակի արտակարգ էր, հրաշալի: Մեզ բոլորիս էլ առաջարկում էին այլ թիմեր տեղափոխվել, ավելի մեծ քաղաքներում խաղալ, բայց ոչ մեկիս մտքով նման բան չէր անցնում: Մենք տանն էինք՝ մեր ժողովրդի հետ: Նիկիտա Սիմոնյանը՝ մեր սիրելի մարզիչը, որ եկել էր Մոսկվայից, ներքին բարձր կուլտուրայի տեր, ինտելիգենտ մարդ էր: Չեմ հիշում, որ գոնե մի օր նա մեզ հետ բարձր ձայնով խոսեր:

– Բայց մի հետաքրքիր պատմություն կա չէ՞ նրա ու Ձեր միջև: Կպատմե՞ք:

– 1974–ին՝ աշխարհի մրցումների ժամանակ, նա պիտի մեկներ Մեխիկո և 5 խաղ բացակայեր: Մեզ պիտի մարզեր օգնականը՝ Անատոլի Իլյին: Սիմոնյանը կանչում է նրան և ասում, թե Նիկոլայը լավ մարզավիճակում չէ, լավ կլինի, որ հիմնական կազմում չխաղա, թող մի 15–20 րոպեով մտնի դաշտ ու դուրս գա: Անատոլին մտահոգված կանչում է Հովհաննես Զանազանյանին, և թիմի ավագն ասում է. «Սխալ է, Ղազարյանն է գոլ խփողը, գոլ ստեղծողը, ո՞նց կլինի առանց նրա»: Նույն բանն ասում են նաև ուրիշ 4–5 ֆուտբոլիստներ, և Սիմոնյանի որոշումը փոխվում է: Այդ 5 խաղում ես 4 գոլ խփեցի, բոլորն էլ՝ հաղթական գոլեր, և երբ Սիմոնյանը Մեխիկոյից եկավ, արդեն խիստ փոշմանել էր: Ինձ կանչեց ու ասաց, որ ուզում է ներողություն խնդրել: Այդպիսի մարդ էր՝ նուրբ հոգու, նուրբ սրտի տեր:

…Իսկ հիմիկվա օտար մարզիչները, որ մեր Հենրիխին կարող են նաև չխաղացնել… Քանի՞ Հենրիխ Մխիթարյան կա աշխարհում: Հե՞շտ է Հենրիխ Մխիթարյան դառնալը…

– Բայց 73–ին դուք բոլորդ դարձաք: Ալյոշա Աբրահամյանից մինչև Նիկոլայ Ղազարյան` ամբողջ ազգը բոլորիդ անուն–ազգանունով անգիր գիտեր:

– Մենք շատ լավ դպրոց անցանք, և լավ խաղալ պարտավոր էինք, որովհետև ժողովրդի սերը ստիպում էր: Ղեկավարներն էլ՝ և Անտոն Քոչինյանը, և՛ Կարեն Դեմիրճյանը, մեզ միշտ ուշադրության կենտրոնում էին պահում, հետաքրքրվում մեր կարիքներով: Թիմի պետը՝ Ռոբերտ Ծաղիկյանը, որ արձանախմբի մեջ պատվավոր տեղում կանգնած է, հետաքրքրվում էր տղաների հոգսերով, ցուցակ կազմում, ներկայացնում: Մեր սնունդը նույնպես լավն էր՝ կալորիան՝ տեղը, բայց դարձյալ շեշտեմ, որ ամենակարևորը հոգեբանական դաշտն էր, հարազատության մթնոլորտը: Մենք խաղից դուրս էլ մեծ հաճույքով էինք շփվում իրար հետ:

– Ովքե՞ր էին Ձեր մտերիմ ընկերները:

– Լևոն Իշտոյանը, Հովհաննես Զանազանյանն ու Բոնդարենկոն իմ լավ բարեկամներն էին, խաղից դուրս շատ ենք ընկերություն արել, խնջույքների գնացել: Այսպես ասած, համախոհներ էինք:

– Ի՞նչ կասեք աջ եզրային հարձակվող Լևոն Իշտոյանի մասին:

– Խաղային ոճով Իշտոյանը յուրահատուկ էր, տեխնիկան շատ ուժեղ էր, ցանկացած պաշտպանի կխաբեր:

– Իսկ ո՞րն է Ձեր ամենահիշարժան խաղը:

– 1971 թ. Թբիլիսիում 4:0 հաշվով հաղթած խաղը, երբ Օզերովը մեր մասին ասաց. «Աստղերի թիմ և թիմ` «Աստղ»»:

– «Դինամո Թբիլիսիում» մի հիշարժան անուն կար՝ Դավիթ Ղիփիանի: Ասում են՝ Ձեզ շատ է սիրել:

– Անհամեստ թող չհնչի՝ միշտ ասում էր. «Ղազարյանն իմ կուռքն է»: Նա տարիքով մեզանից մի քիչ փոքր էր և ուշիմ ու զարգացած տղա: Շատ լեզուներ գիտեր:

– Այսօրվա ֆուտբոլի համար է՞լ եք դա կարևորում:

– Իհարկե: Ֆուտբոլիստն, ընդհանրապես, պիտի կարդացած ու զարգացած լինի, ձգտող: Պիտի իմանա, որ ֆուտբոլից բացի՝ ուրիշ աշխարհներ էլ կան: Պիտի ինքն իրեն այնպես դաստիարակի, որ ժողովուրդը հավատա, գնահատի: Ա՛յ, այդ ժամանակ մենք նորից կհասնենք ուժեղ թիմերին: Այն օրերին մեզ կիրթ ձևով հոգեբանական գրոհների էին ենթարկում, իսկ մարզիչ Պոնոմարյովը հետաքրքիր ձևով հաղթանակի հավատ ներշնչեց: Մի անգամ նա Իշտոյանին հարցրեց. «Գիտե՞ս՝ ո՛վ է դիմացիդ պաշտպանը: Դու նրանից 5 սմ–ով բոյով ես, 1 կգ–ով էլ ծանր, ինչո՞ւ պիտի պարտվես»: Այսպիսի լուրջ, մտածված վերաբերմունքից ու հոգեբանական պատրաստություններից մենք թև էինք առնում, ավելի արժանապատվորեն խաղում:

– Մոսկվայի «Սպարտակի» պաշտպան Գենադի Լագոֆտը Ձեր մասին ասում էր. «Հրթիռային զորքերի դեմ եմ խաղում», այդպե՞ս է…

– Դե, եթե դարպասը չէր կարողանում փրկել, ուրիշ ի՞նչ պիտի ասեր…

– Իսկ ի՞նչ գաղտնիք կար երազների հետ կապված: Ասում են՝ Դուք երազում հաճախ եք տեսել, թե քանի գոլ եք խփելու:

– Ես խփել եմ 142 գոլ, որոնցից շատերն, իրոք, իմացել եմ, որ խփելու եմ: Բայց դրանցից 3–ը շատ սիրուն երազի շարունակություն էին: 1970 թ. Մոսկվայում պիտի խաղայինք «Լոկոմոտիվի» հետ ու եթե հանկարծ տարվեինք, կարող է դուրս մնայինք բարձրագույն լիգայից: Առավոտյան ժամը 8:30 է, մտնում ենք մարզանքի, ընկերներս ասում են. «Նիկոլա՛յ, դե պատմի՛ր, ի՞նչ երազ ես տեսել»: Ասում եմ. «Երեք աղունիկ եմ տեսել: Իբր դուրս էի եկել մարզանքի, մեկը եկավ աջ ուսիս նստեց, երկրորդը՝ ձախ»: Ամաչում եմ ասել, որ 3–րդն էլ գլխիս նստեց: «Էդ է, 2 գոլ ես խփելու»,– ուրախացան տղաները: Բայց երեք գոլ խփեցի: Խաղից հետո տղերքն ասացին. «Տեսա՞ր, որ սխալ երազ ես տեսել»…

– Սրանից հետո ճիշտ կլինի խոսել Երևանում բացված հայտնի արձանախմբի մասին, որի գլխավերևում աղավնիներ են թռչում: Այդքան մեծ արձանախումբ մենք չունեինք: Երևանի համար սա մի ուսանելի նվեր եղավ Գագիկ Ծառուկյանի կողմից:

– Այո, տեղին է ասել՝ ուսանելի նվեր, որովհետև թիմ դառնալը հեշտ բան չէ… Թիմը հոգեբանություն է: Թիմը և՛ դաշտում խաղացող 11 հոգին է, և՛ ժողովուրդը: Մենք՝ հին արարատցիներս, խիստ զգացված ենք, որ մեզ ոչ միայն չմոռացան, այլև մեծարեցին: Խիստ ուրախալի էր, երբ Մոսկվայի «Վեստի» ծրագրի թղթակիցը հաղորդման մեջ ասաց, որ աշխարհում ոչ մի տեղ այսպիսի օրինակ չկա, որ սա եզակի բան է: Ասեմ նաև, որ երբ արձանի մասին խոսակցությունները նոր էին սկսվել, Սերժ Սարգսյանը ինքն էլ անմիջապես ոգևորվեց, զանգեց քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանին, որ ճիշտ տեղ գտնեն արձանի համար: Հիմա կարծես թե բոլորս ճիշտ տեղում ենք՝ հարազատ մարզադաշտի մոտ կանգնած:

– Փաստորեն, ֆուտբոլը 10 տարեկանից Ձեր առօրյայի մասն է, ու նաև հայրենասիրական դրսևորումների ձևը:

– Դե, շուշեցու թոռ եմ, շուշեցու զավակ: Ուզեցի պարտքս հատուցել, մի բանով օգտակար լինել: Հասուն տարիքում դա շատ ես կարևորում:

– Իսկ ո՞րն է Ձեր ուղերձը մեզ ու եկող սերնդին:

– Չընկճվելը, աշխատելն ու հաղթելը: Սրանից ծանր տարիներ ենք ունեցել՝ երկրաշարժ, պատերազմ, ցուրտ, մութ, բայց ամեն ինչից պատվով ենք դուրս եկել: Պետք չէ ընկճվել: Ամենավատ բանը հիստերիան է, անիմաստ խառնվելը:
Մեր հույսը մեր աշխատասիրության ու նվիրվածության վրա պիտի դնենք: «Արարատ –73»–ը դրա արդյունքը չէ՞ր: Ես գիտեմ, որ ֆուտբոլը ատլետիզմ է և պահանջում է կամքի ուժ ու վարպետություն:
Կյանքում էլ նույնն է՝ կամքի ուժ ու վարպետություն: Բայց չմոռանանք նաև, որ ամեն մարդու ներսում ներքին կուլտուրան պիտի հաղթի: Առանց դրա թիմը չի կայանա, թիմ չի ստեղծվի:

Այս ուղերձով էլ ամփոփենք հարցազրույցը և սիրելի Նիկոլայ Ղազարյանին մաղթենք ուրախ Նոր տարի՝ գալիք 70 տարիների կրկնապատկումով:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: