«Հուշագիր» Վաշինգտոնից՝ ինքնիշխանության գնի՞ հաշվին

Ինչ փաստաթուղթ է իրականում ստորագրվել

Պաշտոնական ամրագրումներից երևում է, որ Վաշինգտոնյան օրակարգի «կոշտ» մասում գերակշռում է «Trump Route for International Peace and Prosperity» (TRIPP) կոչվող միջանցքային նախագծի թեման։ ԱՄՆ-ի եվրոպական և եվրասիական հարցերով բյուրոյի բարձրաստիճան պաշտոնյան Երևանում հայտարարել է՝ նախատեսվում է 145 մլն դոլարի հատկացում՝ TRIPP-ի և այլ օգոստոսի 8-ի համաձայնությունների իրականացման առաջին քայլի համար։ Սա ներկայացվում է որպես կապիտալ ներդրումների, սահմանային անվտանգության և մատակարարման շղթաների աջակցություն, բայց կոնկրետ մեխանիզմները մնում են աղոտ։

Ավելին՝ հրապարակումներում հիշատակվում է, որ Վաշինգտոնում արված հայտարարությունների ֆոնին խոսվել է նաև ԱՄՆ-ի բացառիկ իրավունքների մասին՝ Հայաստանի տարածքով անցնող այդ երթուղու վրա, և հենց Սպիտակ տան արարողության ժամանակ ԱՄՆ նախագահը հուշել է մինչև «99 տարի» ժամկետի հնարավորության մասին։ Հետագայում վարչապետ Փաշինյանը շեշտել է, որ ֆիքսված պայմանավորվածություններ ժամկետների և ռեժիմների մասին դեռ չկան։

145 միլիոնի գինը

145 մլն դոլարը ներկայացվում է որպես առաջին փաթեթ։ Հայաստանի ՀՆԱ–ի, ենթակառուցվածքային բացերի և անվտանգության ծախսերի համեմատությամբ սա ոչ թե «շոկային» ներդրում է, այլ՝ պիլոտային ազդանշան։ Եթե դրա դիմաց Հայաստանը պարտավորվում է տրամադրել բացառիկ ռեժիմով միջանցքային հաղորդակցություն՝ ֆունկցիոնալ վերահսկողության, սահմանային ռեժիմի և ներպետական իրավազորությունների շուրջ անորոշ ձևակերպումներով, ապա գումարի արժեքը չի համեմատվում հնարավոր իրավաքաղաքական հետևանքների հետ։

Արդյունավետությո՞ւն, թե արտաքին կախվածություն

TRIPP-ը վաճառվում է որպես տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացում, սակայն Հայաստանի համար յուրաքանչյուր միջանցքային ռեժիմի գլխավոր գրավականը ինքնիշխան վերահսկողությունն է։ Եթե առանց վերջնական սահմանազատման, առանց միջազգային պարտադրելի երաշխիքների և առանց Հայաստանի լիակատար իրավազորության հաստատման մենք մուտք ենք գործում բացառիկ իրավունքի տրամադրման դաշտ, դա կարող է ստեղծել նոր նորմ՝ որտեղ երրորդ երկիրը ստանում է արտոնյալ երթուղի, իսկ Հայաստանը՝ բազմաշերտ պատասխանատվություն։

Սիմվոլիկ գրավ․ Արարատը՝ դրոշմանիշից դուրս

Կառավարությունը սեպտեմբերի 11-ին ընդունեց որոշում, որով նոյեմբերի 1-ից Հայաստանի պետական սահմանը հատելու դրոշմանիշներից հանվում է Արարատի պատկերը։ Սա ոչ միայն տեխնիկական, այլև արժեքային ուղերձ է՝ ազգային ինքնության առանցքային խորհրդանիշը դուրս է մղվում հենց պետության սահմանային ինստրումենտից։

Կառավարության հիմնավորումները՝ «ժամանակակից պահանջներին համապատասխանեցում» և «իրավական լեգիտիմության» ռազմավարություն, իրականում ընկալվում են որպես արժեքային հետքաշում․ պետությունն ինքնօտարում է իր ազգային նշաններից առանց հանրային քննարկման։

Խաղաղությո՞ւն հանուն խաղաղության, թե խաղաղություն հանուն երթուղու

Վաշինգտոնյան փաթեթը, ներառյալ հուշագրերը, պաշտոնական հաղորդագրությունների համաձայն, շատ քիչ բան է ասում կոնկրետ քայլերի մասին։ Այդպիսի դիզայնը ստեղծում է ճկունություն, բայց նաև անորոշություն, որը քաղաքականապես միշտ վճարվում է ավելի թույլ կողմի հաշվին։ Երբ տնտեսական բոնուսը ընդամենը առաջին՝ ոչ մեծ տրանշն է, իսկ դիմացը՝ երկարաժամկետ միջանցքային պարտավորություն և խորհրդանիշների փոփոխություն, այն ավելի շատ հիշեցնում է նախընտրական PR, քան ամուր խաղաղություն։

Ռիսկերն ըստ ուղղությունների

Իրավաքաղաքական․ բացառիկ իրավունքի և ռեժիմների շուրջ անորոշ ձևակերպումները վտանգ են ստեղծում սահմանների ընկալման մեջ։

Անվտանգային․ միջանցքային նախագծերը ենթադրում են սահմանային վերահսկողության հատուկ ռեժիմներ։ Անորոշ պայմաններում ցանկացած միջադեպ կարող է վերածվել ճնշման գործիքի։

Տնտեսական․ 145 մլն դոլարը քիչ է՝ փոխելու Հայաստանի կառուցվածքային խնդիրները։ Առանց արդյունաբերական քաղաքականության՝ Հայաստանը պահվում է ցածր ավելացված արժեքի ծուղակում։

Արժեքային․ Արարատի սիմվոլը հանելը ոչ միայն պատմական հիշողության հարց է, այլև քաղաքական նյարդի խնդիր։

Ինչ անել

1) Պահանջել, որ TRIPP-ի բացառիկ պարտավորությունները ներկայացվեն խորհրդարանին ամբողջական փաթեթով։
2) Դադարեցնել սիմվոլիկ զիջումների պրակտիկան մինչև հանրային քննարկում և փորձագիտական եզրակացություններ։
3) Ֆինանսական փաթեթները կապել վերահսկելի KPI-ների հետ, ոչ թե միջանցք հանուն միջանցքի։

Այն, ինչ ներկայացվում է որպես «խաղաղության արագացման ծրագիր», իրականում այս պահին հիշեցնում է անորոշ պարտավորությունների ու խորհրդանիշների ձեւափոխման կոմբինացիա՝ համեմատաբար փոքր ֆինանսական մուտքային վճարի դիմաց։ Խաղաղությունը չի կառուցվում արժեքային ինքնահեռացմամբ և բաց սահմաններով միայն․ այն կառուցվում է ուժեղ ինստիտուտներով, թափանցիկ պայմանավորվածություններով և հանրային վստահությամբ։