Շահերի լուրջ բախումներ ու դիրքավորումներ Հարավային Կովկասում. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Հարավային Կովկասը շարունակում է մնալ բարդ և բազմաշերտ տնտեսական մանևրների տարածաշրջան, որը ձևավորվել է ինչպես երկարատև դինամիկայով, այնպես էլ արագ զարգացող աշխարհաքաղաքական տեղաշարժերով։ Ենթակառուցվածքների, էներգիայի, պատժամիջոցների, առևտրային միջանցքների և ռազմավարական դաշինքների փոխազդեցությունը շարունակում է որոշել այս պատմականորեն անկայուն տարածաշրջանի տնտեսական զարկերակը, որտեղ տնտեսական նախաձեռնությունները երբեք պարզապես առևտրային չեն, այլև սերտորեն միահյուսված են անվտանգության հաշվարկների, տարածաշրջանային մրցակցության և գլոբալ վերադասավորումների հետ։
Հայաստանում վերջին տնտեսական դիսկուրսը կենտրոնացած է առևտրի վերակողմնորոշման և Ռուսաստանի ազդեցության նվազեցման դիսկուրսի շուրջ։ Հայաստանի ղեկավարությունը շարունակում է ընդգծել այն իրողությունը, որ Հայաստանում ԵՄ անդամակցության հայտ ներկայացնելու որոշում է ընդունվել։
Վերջին շրջանում, հատկապես Անկարայում Փաշինյան-Էրդողան և Աբու Դաբիում Փաշինյան-Ալիև հանդիպումներից հետո ավելի են ակտիվացել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի կնքման հետ կապված քննարկումները։ Եվ նշվում է, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման արդյունքում կբացվի նաև հայ-թուրքական սահմանը, իսկ տնտեսական փոխգործակցությունը հնարավորություն կտա թուլացնել կախվածությունը Ռուսաստանից։
Արևմուտքի կողմից Ռուսաստանի ազդեցության տիրույթի շրջանակներում է դիտարկվում միայն Վրաստանը, որը շարունակում է խորացնել համագործակցությունը ռուսական կողմի հետ՝ այդ թվում նաև տնտեսական ոլորտում, և օգուտներ ստանալ։ Թերևս դա է պատճառը, որ Եվրախորհրդարանը հուլիսի 9-ին կտրուկ որոշում ընդունեց՝ Վրաստանին միջազգային միջբանկային փոխանցումային SWIFT համակարգից կտրելու վերաբերյալ։
Մյուս կողմից էլ՝ Ռուսաստանի՝ տարածաշրջանային դիրքերի թուլացման համատեքստում է վերլուծվում ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններում վերջին շրջանում առաջ եկած լարվածությունը։ Տարբեր վերլուծություններում նշվում է, թե վերջին երեք տարվա ընթացքում Ադրբեջանը աստիճանաբար ամրապնդել է իր դիրքերը տարածաշրջանում Ռուսաստանի հետ էներգետիկ մրցակցության համատեքստում։
Ադրբեջանը ԵՄ-ին առաջարկում է իրեն դիտարկել որպես ռուսական գազի մատակարարման փոխարինող, ինչի արդյունքում էլ Իտալիան դարձել է Եվրոպայում ադրբեջանական գազի խոշորագույն գնորդներից մեկը։ Սրանով պայմանավորված՝ ԵՄ-ի հետաքրքրությունն Ադրբեջանի նկատմամբ ավելի է մեծանում։ Վերջին օրերին ԵՄ պաշտոնյաների հետ ակտիվացել են քննարկումները գազի ծավալների ընդլայնման վերաբերյալ՝ Ռուսաստանը բացառող էներգետիկ նախաձեռնությունների պայմաններում: Նույնիսկ տեղեկություններ կան Ադրբեջանից Գերմանիա գազ մատակարարելու վերաբերյալ։
Բաքուն նաև նոր քայլեր է ձեռնարկում Կենտրոնական Ասիայի երկրների՝ մասնավորապես Ղազախստանի և Ուզբեկստանի հետ տնտեսական համագործակցությունը խորացնելու ուղղությամբ՝ օգտագործելով Կասպից ծովը որպես առևտրի հիմնական վեկտոր: Էներգետիկ ռեսուրսները թույլ են տվել, որ Բաքուն ամուր դիրք գրավի Հարավային Կովկասում։ Վրաստանում ադրբեջանական գազը կազմում է երկրի գազի ներմուծման մոտ 80 %-ը։ Սա լրացվում է ադրբեջանական ընկերությունների կողմից 2025 թվականի ապրիլի դրությամբ կատարված 3,6 միլիարդ դոլարի ուղղակի ներդրումներով։
Տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում խոսվում է նաև Սյունիքով անցնող ճանապարհի մասին, որն, ըստ արևմտյան լրատվամիջոցներում շրջանառվող լուրերի, վերահսկողության նպատակով պատվիրակվելու է արևմտյան պահնորդական ընկերության։
Այս ճանապարհի նշանակությունը, որը թուրք-ադրբեջանական կողմն անվանում է «Զանգեզուրի միջանցք», դիտարկվում է նաև ավելի խոշոր նախագծի՝ «Միջին միջանցքի» շրջանակներում, որը Միջին Ասիայի երկրների տարածքով պետք է ապահովի կապն ու ապրանքափոխադրումները Չինաստանի և Եվրոպայի միջև։ Թուրքական կողմը մեծապես շահագրգռված է, որ «Միջին միջանցքի» նախագծի դերակատարության մեծացմամբ, քանի որ այն անցնում է Թուրքիայի ու թյուրքախոս երկրների տարածքով և հնարավորություն է տալու մեծացնել Թուրքիայի և այդ երկրների փոխգործակցությունը։
Արևմուտքը ևս շահագրգռություն է ցուցաբերում «Միջին միջանցքի» համատեքստում, քանի որ այս ցամաքային ճանապարհը շրջանցում է ինչպես Ռուսաստանի տարածքը, այնպես էլ Իրանի։ Իրանը շարունակում է կոշտ դիրքորոշում որդեգրել «Զանգեզուրի միջանցքի» նախագծի հետ կապված, ինչը Թեհրանը դիտարկում է սպառնալիք իր շահերին, քանի որ կարող է դրանով փակվել Հայաստանի հետ Իրանի հաղորդակցության ուղին։
Թեհրանի անհանգստությունն ավելի է մեծանում հատկապես Իսրայել-Իրան ռազմական բախումներից հետո, ինչի արդյունքում Իրանը մեծ տնտեսական վնասներ է կրել՝ հաշվի առնելով, որ որոշ կենսական նավթագազային օբյեկտներ, այդ թվում՝ Հարավային Փարսի խոշոր գազային հանքավայրը, անմիջականորեն հարվածի տակ են հայտնվել։
ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
Безопасное рабочее место как гарантия развития
Филиппо: Францию попытаются втянуть в конфликт на Ближнем Востоке
Власти всё равно не «успокаиваются»: «Паст»
Айк Марутян выбрал беспрецедентный формат встреч с гражданами: «Паст»
Почему знак «Серых волков» ассоциируется с жестами ГД-вских? «Паст»
Пошёл и «за границей» жалуется на Церковь и оппозицию: своеобразный «отчёт»: «Паст»
«Если у вас ничего не болит - проверьте, может, вы умерли»: Ирина Оганесян о пути балерины на стыке ...
«Проблема не только в том, чтобы сменить Никола, проблема в том, чтобы после этого у нас была четкая...
Фонд развития «Керон» и фонд «Музыка во имя будущего» сотрудничают во имя молодых талантов
Это, кроме вреда, ничего не дает: «Паст»
