Պահպանողականությունը և փոփոխություններից մեր վախերը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է մշակութաբան Վարդան Ջալոյանը

– Պարոն Ջալոյան, շատ քաղաքագետներ և փորձագետներ մեր ներկա իրավիճակը գնահատում են որպես քաղաքականապես ամորֆ իրավիճակ: Դուք և՞ս այդպես եք մտածում:

– Քաղաքական առումով չեմ կարծում, որ մեզ մոտ ամորֆ իրավիճակ է: Ցավոք սրտի, շատ էլ որոշակի է իրավիճակը: Ես մի անգամ արդեն նշել եմ, որ մենք ունենք մի քաղաքական ուժ` Հանրապետական կուսակցությունը, որը, ըստ էության, ամեն ինչի կուսակցություն է: Եթե նայում եք մեր նախարարներին, ապա նրանց մեջ կարող եք և՛ նացիոնալիստների հանդիպել, և՛ լիբերալների և՛ այլ գաղափարակիրների:

Եվ եթե ասում ենք ամորֆ վիճակ է, ապա այն յուրահատուկ ամորֆություն է: Որովհետև կա մի կուսակցություն, որը բավականին անտրտունջ է, որպեսզի իրենում ներառի և՛ նժդեհականների, և՛ արևմտականների: Այսինքն` կուսակցություն է, որտեղ միայն մեկ սկզբունք գոյություն ունի` լինել իշխանության և պահպանել այդ իշխանությունը: Այլ սկզբունքներ այնտեղ չկան:

Գուցե առաջին հայացքից երևում է, որ դա ամորֆություն է: Բայց իմ կարծիքով այն բավականին որոշակի ստրատեգիա է, այն է` ամեն րոպե փոխել կարծիքը, ամեն րոպե փոխել ուղղությունը, ամեն րոպե փոխել տեսակետները, միայն թե մնալ իշխանության գլխին:

– Իսկ կարո՞ղ ենք նաև հակառակ կողմից գնահատել` այս կուսակցությունն ամեն ինչ ներառել է իր մեջ:

– Այո, իհարկե: Օրինակ, Հանրապետական կուսակցությունը ընդհանրապես գորշ կուսակցություն է: Եվ իր գորշությունը այն տարածում է նաև այլ կուսակցությունների ու քաղաքական ուժերի վրա: Վերջիններս էլ կարծես թե, այլևս դիմագիծ չունեն:

Իմ կարծիքով` այս կուսակցության հիմնական սկզբունքը կարտելային համաձայնությունն է: Այսինքն` նրա հիմնական քաղաքականությունը սա է` եկե՛ք պայմանավորվենք: Իսկ այս դեպքում քաղաքական դաշտից անհետանում է սկզբունքայնությունը:

– Նշանակում է` կարող ենք ասել, որ մեր երկրում փաստացի միակուսակցական համակարգ է: Իսկ բազմակուսակցականության մասին խոսակցությունները ընդամենը ֆոն են:

– Ո՛չ, ինչո՞ւ: Կան քաղաքական գործիչներ, որոնց կառույցները կուսակցություններ համարելը շատ դժվար է: Եվ դա` նրանց հետևողների ոչբազմաքանակության պատճառով: Կան մարդիկ էլ, որոնք երևում են միայն մեդիայով: Եվ չեմ հիշում, որ նրանք քաղաքական հստակ դիրքորոշումներ և սկզբունքներ արտահայտեն:

– Այդ դեպքում ինչի՞ համար են նրանք:

– Հեռուստատեսությամբ երևալու համար: Սա շատ կարևոր ֆունկցիա է: Որովհետև մարդիկ հեռուստատեսություն են նայում: Իսկ երբ քաղաքական գործչի միակ ֆունկցիան հեռուստատեսությամբ երևալն է, նշանակում է արդեն ողջ քաղաքականությունը դառնում է կեղծ:

Բայց դրանք պայմանավորված են որոշակի Path-dependence–ով.: Այսպիսի արտահայտություն կա տնտեսագետների մոտ: Երբ դուք ընդունում եք ինչ–որ որոշումներ, արդեն դրանից հետո ամեն ինչ շարժվում է իներցիայով: Եվ արդեն ոչ մի նոր բան չես կարող բերել, ոչ մի բան փոխել հնարավոր չէ: Իհարկե, այնուամենայնիվ, կարող ես փոխել, բայց` հսկայական ջանքերի գնով: Բանն այն է, որ կարծես թե արդեն բոլոր կարևոր որոշումներն անցյալում են:

– Իսկ ինչպե՞ս փոխենք ստեղծված իրավիճակը, կամ նոր գաղափարներ բերենք: Հնարավո՞ր է դա:

– Կարծում եմ հնարավոր է: Մեր քաղաքական գործիչներն արդեն 20 տարվա ստերեոտիպեր ունեն: Նրանց մոտ ստեղծված են կլիշեներ: իսկ եթե դու օգտագործում ես կլիշեներ, իսկ կլիշեն քարացած վիճակն է, իրավիճակն էլ է մնում քարացած:

– Ճանապարհը ո՞րն է:

– Ճանապարհը գուցե էվոլյուցիո՞ն զարգացման մեջ է: Օրինակ, Հանրապետական կուսակցության հին կադրերին փոխարինում են երիտասարդ կադրերը: Այսպես եմ ասում, որովհետև, կարծես թե, իշխանափոխության նշույլ այլևս չի երևում: Գուցե արդեն նրանք կա՛մ կոսմետիկ, կա՛մ էլ կարևոր փոփոխություններ կանեն մեր կյանքում:

Եվ ամենակարևորը` փոփոխությունները կենսական անհրաժեշտություն են հատկապես երիտասարդների համար: Որովհետև նրանք ուզում են հաջողությունների հասնել, կամ կարիերա անել, կամ աչքի ընկնել:

Երևի սա է միակ ու վերջին ռեսուրսը:

– Այսինքն` ամեն ինչ թողնենք ապագայի վրա, երբ երիտասարդները կմտնեն քաղաքականություն ու ինչ‑որ բան կպարտադրեն:

– Սովետական Միության ժամանակ կար մի գլխավոր քարտուղար` Չեռնենկո, որին ժողովուրդն ասում էր Մեռնենկո: Այսինքն` նա համարյա մեռած էր, բայց գտնվում էր իշխանության ղեկին: Իսկ մեզ, անշուշտ, հեղափոխական դեմքեր են հարկավոր, հարկավոր են իրավիճակը փոխելու վճռականություն ունեցող մարդիկ:

Իսկ բանն այն է, որ հիմնական խնդիրը ռեսուրսների բաշխման մեջ է: Կգտնվե՞ն մարդիկ, ովքեր կասեն, որ մեր երկրում ռեսուրսների բաշխումը շատ անարդար է ու դեմ դուրս կգան այդ վիճակին:

Բայց, ցավոք սրտի, դա կարող է կատարվել միայն Հանրապետական կուսակցության ներսից:

– Իսկ ինչո՞ւ այդպես. հասարակությո՞ւնը ռեսուրս չունի, քաղքական այլ ուժե՞րը ռեսուրս չունեն:

– Ես այսպիսի մի ֆրազ ունեմ` Հայաստանում կան վատ պահպանողականներ, լավ պահպանողականներ և մյուս պահպանողականներ: Ըստ էության ես չեմ տեսնում, որ պահպանողական մտածողությունը կարող է փոփոխությունների առաջ կանգնել: Ասեմ, որ ես պահպանողականություն բառը կուսակցական իմաստով չեմ օգտագործում:

Մի բան փոխենք` հանկարծ ու այն լավ չստացվի. իմաստը սա է: Եվ ընդդիմությունը, և իշխանական ուժերն արդեն վախվորած են` մի բան չփոխենք, քանզի կարող է դրանից վատ բան ստացվել:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում