Հայ–թուրքական ոչ ստանդարտ լուծումնե՞ր. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Վերջին շրջանի տարածաշրջանային բուռն իրադարձությունների համատեքստում բավականին ուշագրավ էր ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հայտարարությունն այն մասին, որ Հայաստանը պատրաստ է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորմանը առանց նախապայմանների: Թվում է` այս հայտարարությունը քաղաքական հիմք չունի: Ինչո՞ւ հանկարծ մեր արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը հիշեց Թուրքիային: Նալբանդյանի հայտարարությանը թույլ, բայց արձագանքեցին Թուրքիայից, թե մենք էլ ենք կողմ, միայն թե կա մի բայց: Ու էլի նույն բանն ասացին Ղարաբաղի մասին:

Նալբանդյանին հաջորդեց պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը: «Վալդայ» ակումբի արտագնա նիստի ընթացքում նա հայտարարեց, որ «չնայած նրան, որ Թուրքիան սերտ կապեր ունի Վրաստանի և եղբայրական հարաբերություններ Ադրբեջանի հետ, Թուրքիային չի կարելի համարվել տարածաշրջանային խաղացող», որ «Հայաստանին ենթարկելով շրջափակման, փակելով պետական սահմանը Թուրքիան ինքն իրեն մեկուսացրել է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանից»:

Այս հայտարարությունները հետաքրքիր նրբերանգներ են ստանում ներկայիս զարգացումների խորապատկերում: Ի մասնավորի:

Այսօր Թուրքիան հայտնվել է իր իսկ լարած խաղի թակարդում: Փաստացի հանդես գալով որպես Մերձավոր Արևելքում սիրիական պարտիայի նախաձեռնող, այդ երկիրը համարում էր, որ սկսում է պատմական նշանակության մեծ խաղ: Իսկապես պատմական մակարդակի գործողություններ են տեղի ունենում: Բայց Թուրքիան այսօր ստիպված է կռվել մի քանի ճակատով: Նա փաստացի պատերազմում է Սիրիայում, մեղմ ասած, լավ հարաբերություններ չունի Իրանի հետ` պայմանավորված կրկին Սիրիայով, իր երկրի ներսում պայքարում է Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության դեմ, ԻԼԻՊ–ի դեմ, ռազմաքաղաքական դաշինք է փորձում ստեղծել Ռուսաստանի հետ և ստանալ նրա աջակցությունը քրդական հարցում, որը կարող է «պայթեցնել» Հայաստանի հետ սահմանակից նրա հարավ–արևելյան վիլայեթները:

Ուստի ռուս վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովը կարծում է, որ այս պահին Թուրքիան օբյեկտիվորեն շահագրգռված է Հայաստանի` որպես նախևառաջ ՀԱՊԿ–ի և ԵԱՏՄ–ի անդամի հետ հարաբերությունները կարգավորելու հարցով, ինչը նշանակում է, որ շահագրգիռ է հայ–ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորմամբ: Բացի այդ, այն, ինչ հիմա կատարվում է ԵՄ անդամ երկրների, նախևառաջ Գերմանիայի, Նիդեռլանդների, Դանիայի ու Թուրքիայի միջև, ընդամենը այսբերգի գագաթն է, որը, սակայն, ի ցույց է դնում Եվրոպայում հակաթուրքական տրամադրությունների կայուն լինելը: «Նման իրավիճակում Թուրքիայի կողմից «հայկական քայլը» կարող է նկատելիորեն փոխել տրամադրությունները քրիստոնեական Եվրոպայում»,– կարծում է Ս. Տարասովը:

Բայց հիմա Անկարայի համար կարևոր է «օձիքն ազատել» Լեռնային Ղարաբաղի խնդրից այնպես, որ չկորցնի իր դիրքերը Ադրբեջանում: Կարևոր հանգամանք է նաև այն, որ Թուրքիայում գիտեն` տարածաշրջանի հետ Հայաստանի կապերը պայմանավորված են մերձավորաևելյան երկրներում հայկական համայնքների գոյությամբ, որոնք ակտիվորեն մասնակցում են իրենց երկրների հասարակական, քաղաքական ու տնտեսական կյանքին: «Այս առումով միանգամայն տեղին է պատկերանում այն, որ Անկարան ու Մոսկվան կարող են համապատասխան ճնշում գործադրել Բաքվի ու Երևանի վրա` ԼՂ հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ փոխզիջումային լուծումներ գտնելու նպատակով»,– կարծում է վերլուծաբանը: Հնարավոր է, հենց նման ազդակներ են հասել Երևան Էրդողան–Պուտին բանակցություններից:

Ինչ էլ լինի, այս համատեքստում հետաքրքիր է դառնում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահ Ռիչարդ Հոգլանդի այն հայտարարությունը, որ ներկայումս Մինսկի խումբն աշխատում է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման շուրջ բանակցությունների նոր ռաունդ կազմակերպելու ուղղությամբ: Բայց բանակցային գործընթացը մեռյալ կետից շարժելու համար անհրաժեշտ կլինեն ոչ ստանդարտ լուծումներ: Երևանն ակնարկում է դրանք: Իսկ ի՞նչ կասի Բաքուն:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: