Լեռնային Ղարաբաղը` մերձավորարևելյան ռուլետկայի ոլորաններում

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

ԱՄՆ պետքարտուղարի թեկնածու Ռեքս Թիլերսոնը Սենատում լսումների ժամանակ անդրադարձել է ԼՂ հակամարտությանը և հայտարարել , որ «աշխատելու են Հայաստանի և Ադրբեջանի կառավարությունների հետ` գտնելու խաղաղ, երկարաժամկետ լուծում, որը թույլ կտա կայունություն և բարգավաճում ապահովել տարածաշրջանում»: Նրա խոսքով, «խաղաղության հաստատման համար առաջին քայլը պետք է դառնա վստահության և երաշխիքների ձեռքբերումը, որպեսզի կողմերի միջև համաձայնությունները պահպանվեն»: Իսկ երկրորդ հարցին, թե «ի՞նչ է անում ԱՄՆ–ն, որպեսզի Թուրքիան վերացնի Հայաստանի շրջափակումը», Թիլերսոնը պատասխանել է, որ «մտադիր է աջակցել Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը»:
Թիլերսոնի նշած երկու խնդրի շուրջ վիճակն անորոշ է: Եթե խոսենք խնդրի իրավաբանական կողմի մասին, ապա հրադադարի ռեժիմի պահպանման հիմքում ընկած է 1994 թ. փաստաթուղթը: Ապրիլյան պատերազմից հետո ձեռք բերված Վիեննայի և Սանկտ–Պետերբուրգի համաձայնությունները չեն կարող իրականացվել, քանի որ Ադրբեջանը դրանք չի ստորագրել: Ինչ վերաբերում է հայ–թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը, ապա այդ հարցը ԼՂ հակամարտության կարգավորման հետ փոխպայմանվորելու պահը բաց է թողնվել:
Կփոխի՞ ստեղծված վիճակը Դոնալդ Թրամփի նոր վարչակազմը:
Կայացել է ՌԴ նախագահի և ԱՄՆ ղեկավարի առաջին հեռախոսազրույցը: Մոսկվան այդ բանակցությունները պաշտոնապես որակել է որպես դրական և հայտնել, որ կողմերը քննարկել են ահաբեկչության դեմ պայքարը, սիրիական հակամարտությունը, Ուկրաինայում ստեղծված վիճակը, Մերձավոր արևելքի իրադրությունը, արաբա–իսրայելական կոնֆլիկտը, ինչպես նաև Իրանի միջուկային ծրագրի ու Կորեական թերակղզու շուրջ ստեղծված վիճակը: Ինչպես տեսնում ենք, ԼՂ հակամարտությունն այդ ցանկում չկա: Ավելի վաղ նախագահ Թրամփը հանձնարարել էր պաշտպանության նախարարին 30 օրում մշակել ԻԼԻՊ–ի դեմ պայքարի ծրագիր, որը նախատեսում է կոալիցիայի նպատակով նոր դաշնակիցների որոնում: Բայց խնդիրն այն է, որ ներկայում ԱՄՆ արդեն իսկ գլխավորում է ԻԼԻՊ–ի դեմ պայքարի համար կազմված ավելի քան 60 երկրից բաղկացած կոալիցիա: Ուրեմն ի՞նչ նոր կոալիցիայի մասին է խոսքը: Այս առումով որոշ փորձագետներ մատնանշում են Իսրայելի վարչապետ Նեթանյահուի վերջին այցը Ադրբեջան, որի արդյունքը կարող է լինել ԱՄՆ–Իսրայել–Ադրբեջան եռանկյունին, որը և կարող է իր ազդեցությունը տարածել ԼՂ հակամարտության վրա: Բայց Regnum–ի վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովի կարծիքով`սա կարող է պատասխան արձագանք գտնել ի դեմս Ռուսաստան–Հայաստան–Իրան եռանկյունու: Միևնույն ժամանակ նկատելի է, որ Թրամփը ցանկանում է «ավելի ակտիվորեն ներգրավվել Սիրիայի հակամարտության կարգավորմանը», այնտեղ ստեղծել այսպես կոչված «պահպանվող գոտի» ու միգուցե ցամաքային զորքեր ուղարկել ԻԼԻՊ–ի դեմ պայքարի համար:
Անկարան այս նորությանն արձագանքել է զուսպ` երկյուղելով, որ ԱՄՆ–ն Իսրայելի հետ միասին Սիրիայում կպաշտպանեն քրդերի շահերը: Այդ քայլը Թուրքիային կհեռացնի Ադրբեջանից` որպես Իսրայելի դաշնակցից և կմոտեցնի Իրանին, որը, կարծես թե, խնդիրներ ունի ԱՄՆ–ի հետ, նաև` կամրացնի Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները: Այս դեպքում չի կարելի բացառել Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորումը, ինչի մասին խոսել է ԱՄՆ պետքարտուղարի թեկնածուն:
Բայց թե իրականում ինչպես կհարաբերվեն ԱՄՆ–ի ծրագրերը Անդրկովկասում և Մերձավոր արևելքում Ռուսաստանի խնդիրների ու նպատակների հետ, դեռևս դժվար է ասել: Ամերիկա–իրանական հարաբերությունների կարգավորումը և ԱՄՆ–ի և Իրանի շահերի համադրումն ու դիրքերի հետագա մերձեցումը, հակառակը, կարող են նվազեցնել Թուրքիայի և Ադրբեջանի նշանակությունը Արևմուտքի աշխարհաքաղաքական դիրքորոշման և խնդիրների համար: Այնպես որ մնում է սպասել, թե իրենցից ինչ են ներկայացնում Վաշինգտոնի աշխարհաքաղաքական հերթական ծրագրերը, թե ինչ ձևով և ում հետ է ԱՄՆ–ն տեսնում Ադրբեջանի և ոչ միայն նրա տարածաշրջանային դերը և արդյո՞ք մտադիր է ամրապնդել կամ հակառակը` նվազեցնել Անդրկովկասի դերը Սևծովյան–կովկասյան ռազմավարության ծիրում` որպես գլխավոր գործընկեր ունենալով Ռուսաստանը:
Բոլորին սպասվում է բարդ խաղ:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: