Բաքվի միջոցով Ռուսաստանն է փակել տալիս ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային համագործակցության վերլուծական կենտրոնի նախագահ Ստեփան Գրիգորյանը

– Բաքուն ցանկանում է փակել տալ ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակը, քանի որ այն ականազերծում է իրականացնում ՀՀ սահմանամերձ շրջաններում: Բայց չէ՞ որ ԵԱՀԿ–ն վաղուց է ականազերծում իրականացնում: Ինչո՞ւ Բաքուն որոշեց բարձրացնել այդ հարցը և օգտվել կոնսենսուսի սկզբունքից:

– Ֆորմալ առումով ԵԱՀԿ–ում գործում է կոնսենսուսի սկզբունք: Բայց մեծ գաղտնիք չէ, որ գրասենյակների հարցերով վետոյի ռեալ իրավունք ունեն միայն Ռուսաստանն ու ԱՄՆ–ը: ԵԱՀԿ–ի ստեղծման գործում, որն ի սկզբանե միտված էր Արևմուտքի և դեռ այնժամանակվա ԽՍՀՄ–ի միջև հակասությունների հաղթահարմանը, որոշիչ դեր ունեին ԱՄՆ–ը և ԽՍՀՄ–ը, այնուհետ` ՌԴ–ն: Բացի այդ, ԱՄՆ–ն և ՌԴ–ն ներդնում են այդ կազմակերպության ծախսերի համար պահանջվող գումարի 25–ական տոկոսը: Ուստիև, այնպես է ստացվել, որ ՌԴ–ԱՄՆ զույգն է լուծում կառույցի բոլոր գլխավոր հարցերը: Ոչ մի այլ երկիր շանս չունի, նույնիսկ եթե ֆորմալ առումով գործում է կոնսենսուսի սկզբունքը:
Ուստի համամիտ չեմ, որ երևանյան գրասենյակը փակելը միայն Ադրբեջանի ցանկությունն է: Ես կասկած չունեմ, որ այս երկու սուբյեկտներից մեկը` ԱՄՆ–ը կամ ՌԴ–ը, չեն ուզում, որ այստեղ լինի գրասենյակ: Տրամաբանությունը հուշում է, որ ԱՄՆ–ը չի կարող դեմ լինել մեր երկրում արևմտյան ինստիտուտներից մեկի ներկայությանը: Ուրեմն խնդիրը ՌԴ–ն է: Կա մեկ այլ կարևոր հանգամանք` այս պահին բացի մեզանից հաստատված չէ նաև Տաջիկստանում և Ուզբեկստանում ԵԱՀԿ գրասենյակների գործունեությունը: Ուշադրություն դարձրեք` բոլոր այս երկրները հետխորհրդային են:

– Իսկ այս գործընթացը որքանո՞վ կարող է կապ ունենալ ԼՂ խնդրի հետ` հաշվի առնելով Ադրբեջանի դժգոհությունը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբից և նրա, նաև որոշ առումով ՌԴ–ի ցանկությունը` փոխելու այդ ձևաչափը:

– ԵԱՀԿ գրասենյակները ԼՂ հարցով երբեք չեն զբաղվել: Այդ հարցը ի սկզբանե հստակ է դրվել: ԼՂ հարցով զբաղվել է միայն Մինսկի խումբը: Բայց մտահոգիչ է այն, որ եթե գրասենյակը փակվի, կառույցի ազդեցությունը կթուլանա, ինչի արդյունքում կթուլանա նաև Մինսկի խմբի ազդեցությունը: Հիշեցնեմ, որ ՌԴ–ի պահանջով 2008–ի պատերազմից հետո փակվեց Վրաստանում ԵԱՀԿ գրասենյակը: Ադրբեջանում այդ կառույցի ներկայացուցչությունը փակվեց հենց Բաքվի պահանջով: Ու եթե Հայաստանում էլ այն փակվի, մեր տարածաշրջանից ԵԱՀԿ–ն դուրս կմղվի: Իսկ դա մեզ ձեռնտու չէ: ԵԱՀԿ–ն անվտանգության հարցերով զբաղվող կարևորագույն կառույց է: Այն մեզ այլընտրանք է տալիս: Որքան շատ միջազգային կառույցներ լինեն տարածաշրջանում, այնքան մեզ համար լավ է:

– Մի քանի օր առաջ ՀԱՊԿ–ն հայտարարեց, որ ապրիլին, այնուամենայնիվ, կգործի ռոտացիոն կարգը և ՀՀ ներկայացուցիչը կգլխավորի այդ կառույցը: Այս երկու գործընթացները կարո՞ղ են առնչություն ունենալ` մեզ փորձում են հանել անվտանգության մի ձևաչափից և ամբողջությամբ տեղափոխել մեկ այլ ձևաչափ:

– Շատ հնարավոր է: Ու այդ պատճառով էլ համարում եմ, որ այդ հարցում ՌԴ լուման մեծ է: Նրանք դա նուրբ ձևով անում են Բաքվի միջոցով: Թե ոչ, Ադրբեջանը այդ որքա՞ն ազդեցիկ դարձավ, որ փակել է տալիս մեր գրասենյակը: Նույն հաջողությամբ կարող է վաղը ցանկանալ, որ փակվի նաև ՄԱԿ–ի երևանյան գրասենյակը:
ՌԴ–ն չի թաքցնում, որ ԱՊՀ երկրները պետք է իր ազդեցության ներքո լինեն: Ու նրա համար շատ լավ կլինի, եթե ԵԱՀԿ–ն այստեղից դուրս գա: Վերջիվերջո, այդ գրասենյակն այստեղ տարբեր ծրագրեր է իրականացնում, այդ թվում` անվտանգության հետ կապված: Ու փաստորեն գործընթացը տանում է նրան, որ բացի ՀԱՊԿ–ից Հայաստանն այլընտրանք չունենա:
Բայց խնդիրն այն է, որ մեր դիրքերը ՀԱՊԿ–ում թուլանում են: Մենք չենք կարողանում գլխավոր քարտուղար նշանակել, քանի որ Ադրբեջանը դեմ է` անդամ չլինելով: Եվ ընդհանրապես գրեթե բոլոր միջազգային կառույցներում մեր դիրքերը թույլ են: Մինսկի խմբի վերջին հայտարարությունը մեզ համար սարսափելի բան էր պարունակում` մեզ քննադատում էին ադրբեջանցու դիակը չվերադարձնելու համար: Դա անհեթեթություն է: Դիվերսիան եղել է դեկտեմբերի 29–ին: 10 օրում, հաշվի առնելով նաև Նոր տարվա օրերը, մերոնք նույնիսկ ֆիզիկապես չէին կարող վերադարձնել, քանի որ դրա համար կա ժամանակ պահանջող ընթացակարգ:

– Հայաստանի կողմից համարժեք քայլեր տեսնո՞ւմ եք` միտված իրավիճակը շտկելու, գոնե ԵԱՀԿ–ի գրասենյակի հետ կապված:

– Պետք է իշխանություններին հարցնեք` ում են դիմում, ինչ քայլեր են ձեռնարկում: Ես դժվարանում եմ պատասխանել: Բայց մենք կարող ենք համարժեք պատասխան տալ: Եթե Ադրբեջանն օգտվում է կոնսեսուսի իր իրավունքից, մենք էլ կարող ենք դիմել նույն այդ սկզբունքին և վետո դնել Անկարայում ԵԱՀԿ–ի գրասենյակ լինելուն: Կամ գոնե զգուշացնել, որ կարող ենք օգտվել այդ իրավունքից: Այդ դեպքում նրանք կսթափվեն: Բացի այդ, չեք պատկերացնի, թե շատ գերտերությունների մեր այդ քայլն ինչպես դուր կգա, թե մենք ինչ վարկանիշ ձեռք կբերենք:
Փոխարենը, սակայն, մենք միայն կուլ ենք տալիս, ու արդյունքում ունենք այն, ինչ ունենք:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: