Փաստաթուղթ, որն այդպես էլ կյանքի չկոչվեց. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Անցած տարի ՄԱԿ–ի Գլխավոր ասամբլեայի 72–րդ նստաշրջանում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, որ «մենք 2018 թվականի գարուն ենք մտնելու առանց այդ, ինչպես, ցավոք սրտի, փորձը ցույց տվեց, ցյուրիխյան սին արձանագրությունների»: Արդեն 2018 թ. Մյունխենի անվտանգության համաժողովում ունեցած իր ելույթում նա ևս մեկ անգամ արձանագրեց հայկական կողմի որոշման մասին: Դեռ երեկ վերլուծական ու հասարակական շրջանակներում քննարկվում էր այն հարցը, որ գարունն, այնուամենայնիվ, դիմավորեցինք հայ–թուրքական արձանագրություններով: Հետաքրքրական էր ՀՀ ԱԺ պատգամավոր, ՀՀԿ փոխնագահ Արմեն Աշոտյանի պատասխանն այդ ակնկալիքներին: Նա ընդգծել էր, որ առ ոչինչ ճանաչելու գործընթացը տեղի կունենա մինչև ապրիլի 9–ը:

Քաղաքագետ Ալեքսանդր Մարկարովը «Փաստ»–ի հետ զրույցում նշեց. «Գարնան առաջին օրն է, սպասենք գոնե վերջանա և կհասկանանք՝ մենք հանդիպելո՞ւ ենք գարունն առանց արձանագրությունների, թե՝ ոչ: Բայց մեր արտաքին քաղաքականության ուղղվածությունը հետևյալն է. Թուրքիային մի քանի անգամ զգուշացվել է, որ այդպիսի փաստաթուղթը մենք օրակարգի մեջ չենք դիտարկում որպես ակտուալ ու արդիական: Սպասենք: Գարունը դեռ չի ավարտվել: Գարնանը տարբեր ծաղիկներ են բուսնում՝ մենք կտեսնենք, թե այս խնդրի շուրջ ինչպիսի զարգացումներ են լինելու »:

Նա ընդգծեց, որ փաստաթուղթն ընդամենը փաստաթուղթ է. «Այն կյանքի չի կոչվել և ընդամենը նախաստորագրված է: Առ ոչինչ ճանաչելու խնդիր չկա, որովհետև այն ընդամենը փաստաթուղթ է եղել: Փաստաթուղթ՝ որն այդպես էլ կյանքի չկոչվեց: Հայաստան–Սփյուռք–Արցախ եռամիասնության մեջ ընդհանուր քաղաքականություն կա նաև ՀՀ և Թուրքիայի փոխհարաբերությունների վերաբերյալ: Հասկանալի է, որ կա ընդհանուր ընկալում ու մոտեցում խնդրի շուրջ, որը որոշ դեպքերում Սփյուռքի լրացուցիչ բացատրական աշխատանքի կարիք է զգում: Բայց, ընդհանուր առմամբ, Թուրքիայի նկատմամբ քաղաքականություն վարելու մոտեցումն ընդհանրացված է: Հատկապես այն պարագայում, երբ Հայաստանը բացարձակապես չի ընդունում նախապայմանների մոտեցումը»:

Քաղաքագետը նկատում է՝ յուրաքանչյուր խնդիր լուծելու համար որոշակի հերթականություն կա. «Հիմա հերթը հասել է տվյալ հարցին: Առաջիկայում երևի մենք կունենանք Հայաստանի վերահաստատված արտաքին քաղաքական գերակայությունները»:

Հաշվի առնելով Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունները, Ալեքսանդր Մարկարովը նկատեց, որ այնուամենայնիվ, տվյալ խնդրի շուրջ վերահաստատվեցին մեր մոտեցումները. «Թուրքական քաղաքականության մեջ ոչ մի բան էականորեն չի փոխվել»:

Քաղաքագետ Լևոն Շիրինյանն էլ շեշտեց, որ Սերժ Սարգսյանը բարձր ամբիոնից հայտարարեց որոշման մասին. «Եթե այդպես է, պետք է վերանայվի: Եթե հայտարարվել է, պետք է չգցել երկրի հեղինակությունը և ճիշտ հայտարարված ժամանակին չեղյալ հայտարարել: Ես պետության բարոյական կերպարի կողմն եմ՝ իշխանության հայտարարությունը պետք է գին ունենա»:

Քաղաքագետը ընդգծեց, որ այդուհանդերձ, պետք չէ մեծ նշանակություն տալ արձանագրություններին ու քննարկման առարկա դարձնել. «Թուրքերն առանձնապես չեն էլ կարդում այդ ամենը: Սա այն հարցը չէ, որը պետք է տաքացնել ու քննել: Մանավանդ, երբ հայկական կողմը միշտ հայտարարել է, որ դրա հետ առանձնապես սպասելիքներ չկան»:

Հ.Գ. Նյութը պատրաստելուց րոպեներ հետո հայ–թուրքական արձանագրությունները չեղյալ հայտարարվեցին:

Հայ–թուրքական արձանագրությունները նախաստորագրվել էին 2009թ. հոկտեմբերի 10–ին՝ Ցյուրիխում: Ստորագրված արձանագրությունները պետք է վավերացվեին 2 երկրների խորհրդարանների կողմից, համաձայն փաստաթղթի՝ «ողջամիտ ժամկետներում»։

Թուրքիան, սակայն, պարբերաբար նախապայմաններ էր առաջ քաշում ու երկարաձգում էր վավերացման ժամկետները: Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովում արձանագրությունների վավերացումը պայմանավորվեց ԼՂ–ի հիմնահարցի կարգավորմամբ: Թուրքիան հրաժարվեց առանց նախապայմանների երկկողմ հարաբերությունները կարգավորելու ձեռք բերված համաձայնությունից:

2010թ. ապրիլի 22–ին, հաշվի առնելով թուրքական կողմի դիրքորոշմամբ ստեղծված իրավիճակը, ինչպես նաև ՀՀ իշխող կոալիցիոն ուժերի քաղաքական խորհրդի համատեղ դիմումը, արձանագրությունների վավերացման գործընթացը կասեցվեց` համաձայն ՀՀ նախագահի հրամանագրի: 2015թ. փետրվարի 16–ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով հայ–թուրքական արձանագրությունները հետ են կանչվել Ազգային ժողովից:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում