English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
IDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” CampaignUnibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market“Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future Grant Akopian has been elected to the AmCham Board Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue” EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ FoundationThe international chess tournament supported by IDBank has concludedAraratBank and Urartu Football Club Team Up to Promote Financial LiteracyFINTECH360 International Conference Held in Armenia Ucom Upgrades Internet Speed for Unity Packages Two Milestones, One Celebration: Moneytun Turns 20, Partnership with AraratBank Marks 10 YearsBell Ringing Ceremony at the London Stock Exchange marks Ameriabank’s inclusion in the FTSE 100 as part of LFG AraratBank Announces Change in Executive Leadership Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedicated to the Memory of the Victims of the Armenian GenocideAraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar “Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone ScamsSoft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26 Financial Literacy Course for Learning Mission non-profit organization. Idram&IDBank A New Level of Digital Banking: IDBank Launches Strategic Partnership with OracleInternational Mother Earth Day. Idram&IDBankUcom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management ProgramUnibank issues USD bonds with a 5.6% yieldAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 ProjectsIDBank and Idram participate in Career City FestAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects Grant Akopian Appointed CEO and Chairman of the Management Board of Converse Bank Travel in comfort with the Mastercard World "Travel" Cards from Unibank Ucom Supports Free FPV Drone Training for Teenagers by the ArmDrone Community AraratBank’s Special Offer at Leasing Expo Attracts Strong Customer Interest Flexible Terms when Transferring your Mortgage Loan to AraratBankThe Defense Team of the “Sacred Struggle” Releases Evidence Exposing a Fabricated Terrorism Case Unibank Awarded Client Protection Certification by MFR The Power of One Dram April Beneficiary: Davitbek Games NGOUcom and Impact Hub Yerevan Announce the Third Year of Green Innovation FellowshipUnibank Launches Referral Campaign “Invite Friends and Get Bonuses"Team Holding: The second phase of the placement of USD-denominated bonds has been completed. Underwriter - Freedom Broker Armenia. “A friend” needs money urgently. IDBank warns that trust can be exploited on social media.Denationalizing the ‘Map’ (Reflections on the ‘Real Armenia Ideology’)AraratBank at Leasing EXPO 2026: Special Leasing Offer for Energy-Efficient EquipmentUcom Offers Virtual Cloud Server (VPS) ServiceIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia, Presenting Innovative Tools for the SME SectorUp to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium CardsAcba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreementIDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGOIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of ArmeniaConverse Bank Receives STP Excellence Award Once AgainUnibank to participate in Leasing Expo 2026 with a special offer
All Timeline »
Politics

Անարդյունավետություն, կամայականություն, տագնապալի ցուցանիշներ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

2024 թվականի պետական բյուջեի կատարման հաշվետվությունը բացահայտում է մի շարք համակարգային խնդիրներ, որոնք առավել մանրակրկիտ դիտարկման կարիք ունեն՝ հասկանալու համար ինչպես ֆինանսա-տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության սահմանները, այնպես էլ պետական կառավարման կառուցվածքային բացթողումներն ու քաղաքական անհավասարակշռությունները։

Ընդհանուր տնտեսական միջավայրի համեմատաբար կայունության ֆոնին, երբ առկա էին տնտեսական աճի համար բոլոր անհրաժեշտ պայմանները, Հայաստանի տնտեսությունն անցած տարվանից սկսած գրանցում է աճի տեմպերի ակնհայտ դանդաղում՝ պայմանավորված մի շարք իրողություններով, որոնցից առանցքայինը նախորդ տարիներին սկսված խթանիչ գործոնների մարումն է։ Այս իրավիճակում գրանցվել է 5,9 % տնտեսական աճ, ինչը մակրոտնտեսական առումով, անշուշտ, դրական ցուցանիշ է, սակայն պետք է դիտարկվեն ոչ միայն թվաբանական, այլև աճի նման տեմպերի որակական ցուցանիշները՝ հաշվի առնելով դրա կառուցվածքը և ազդեցությունը ընդհանուր տնտեսական հիմքերի վրա։

«Լույս» հիմնադրամի կատարած վերլուծությունը վկայում է, որ այդ աճը հիմնականում ձևավորվել է ծառայությունների և առևտրի ոլորտների շնորհիվ, որոնց ազդեցությունն ավելացված արժեքի ստեղծման հարցում գրեթե էականորեն սահմանափակ է։ Այս առումով կարևոր է հաշվի առնել այն հանգամանքը, որ տնտեսական աճի մասնաբաժնում մեծ տեղ է զբաղեցրել տարեսկզբին ոսկերչական ապրանքների վերաարտահանման ծավալների կտրուկ աճը, սակայն այս գործընթացի ազդեցությունն աստիճանաբար չեզոքացվեց։ Բայց քանի որ տնտեսական ցուցանիշները հաշվարկվում են հենց այսպիսի անցողիկ ներգործություններով, ապա իրական տնտեսական էֆեկտը վերածվում է ընդամենը մակերեսային երևույթի, որը երկարաժամկետ զարգացման առումով ունի խիստ թույլ արդյունավետություն։

Տնտեսական աճի մասով, նույնիսկ եթե այն թվով արտահայտվում է 5,9 %-ով, պետք է հարցադրում արվի՝ արդյոք այն ձևավորվե՞լ է տնտեսության այն հատվածներում, որոնք կարող են ապահովել կայուն զարգացում և սոցիալական բարելավում։ Հակառակ պարագայում, բյուջեի կատարողականն առավելապես մնալու է թվաբանական վարժություն, որի իրական արժեքը չափվում է ընդամենը հաշվետվությունների մակարդակում, այլ ոչ թե հասարակության առօրյայի բարելավման հիման վրա։

Պետական բյուջեի հիմքում դրված կանխատեսումներից շեղումները նույնպես, որոնք արձանագրվել են թե՛ եկամուտների, թե՛ ծախսերի մակարդակում, խոսում են մի կողմից՝ տնտեսության փխրունության ու թույլ իմունիտետի, իսկ մյուս կողմից էլ՝ կառավարական կանխատեսումների ու դրանց շուրջ ձևավորվող գործընթացների ոչ ճշգրիտ բնույթի մասին։ Նկատի ունենանք, որ անցած տարի տնտեսական աճը կազմել է կառավարության կանխատեսած 7 %-ից 1,1 %-ով քիչ, ինչն ինքնին կարող էր համարվել համեստ շեղում, եթե դա չուղեկցվեր մյուս հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշների անկմամբ։ Հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմել է 23,6 %՝ նախանշված 24,9 %-ի փոխարեն, իսկ միջին գնաճը կազմել է ընդամենը 0,3 %՝ կանխատեսված 3,2 %-ի դիմաց։ Այս ամենի հետևանքով հարկային եկամուտների հավաքագրումը հետ է մնացել պլանավորվածից՝ 222,7 մլրդ դրամի չափով։

Սա, ըստ էության, բյուջեի ծրագրավորման համակարգի խոցելիության խորհրդանիշ է, երբ տնտեսության իրական տեմպերը և գնաճային միջավայրը չեն համապատասխանում նախանշված ֆիսկալ հիմքերին։ Իսկ նման ոչ ճշգրիտ կանխատեսումները և շեղումները ոչ միայն բարդացնում են պետական ծրագրերի իրագործումը, այլև նվազեցնում են հանրային վստահությունը բյուջետային գործընթացի նկատմամբ։

Սակայն իրադրությունը մտահոգիչ է նաև ծախսերի կատարման մակարդակում արձանագրված խնդիրների խորության տեսանկյունից։ Ընդհանուր ծախսերի կատարողականը կազմել է 93,9 %՝ նախորդ տարվա 97,1 %-ի համեմատ։ Փաստացի, արդեն տարիներ շարունակ կապիտալ ծախսերի թերակատարումը Հայաստանի համար դարձել է սովորական երևույթ։ Այնինչ, կապիտալ ծախսերը համարվում են տնտեսության զարգացման շարժիչ գործոններից մեկը, որոնք ունեն երկարաժամկետ կառուցվածքային ազդեցություն։ Երբ այդ հատվածում առկա է թերակատարում՝ հատկապես հանրային ենթակառուցվածքների, կրթական և առողջապահական համակարգերի ոլորտներում, ապա դա նշանակում է ոչ միայն կոնկրետ ծրագրերի ձախողում, այլև երկրի մրցունակության համակարգային թուլացում։

Նշված հատվածում առավել տագնապալի է հանրակրթական և նախադպրոցական հաստատությունների հիմնման, կառուցման և բարելավման ծրագրի կատարման մակարդակը՝ ընդամենը 35,3 %, ինչը փաստացի նշանակում է, որ երեխաների կրթական միջավայրի բարելավման ուղղությամբ իրականացվող պետական ջանքերը անարդյունավետ են եղել։

Ծախսերի կատարման խնդիրը միայն ընդհանուր կատարողականի մակարդակով սահմանափակվող երևույթ չէ։ Ծրագրային մակարդակում ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մի շարք կարևոր ոլորտներում ևս կան լրջագույն թերակատարումներ՝ որոշ դեպքերում նույնիսկ չգերազանցելով 50 %-ը։ Սա վկայում է ոչ միայն բյուջետային պլանավորման սխալների, այլ նաև բյուջետային կառավարման ցածր ինստիտուցիոնալ կարողությունների մասին։ Մինչ որոշ ծրագրեր չեն իրագործվում, պետական ռեսուրսները վերաուղղվում են այլ նախագծերի, ընդ որում՝ առանց ռազմավարական հիմնավորումների, ինչը պոտենցիալ կոռուպցիոն ռիսկեր է առաջացնում և տպավորություն թողնում բյուջետային ռեսուրսների տեղաշարժի կառավարման կամայականության մասին։ Մյուս կողմից էլ՝ միջին գնաճի զգալիորեն ցածր մակարդակը՝ 0,3 %, թեև մակրոտնտեսական մակերեսից կարող է թվալ դրական միտում, իրականում դարձյալ ունի երկակի ազդեցություն։

Մի կողմից՝ դա հուշում է, որ սպառողական գների ճնշումը մեղմ է եղել, սակայն մյուս կողմից էլ՝ ցուցիչ է ընդհանուր պահանջարկի նվազման մասին, որը կարող է կապված լինել բնակչության գնողունակության անկման հետ։ Հատկապես, երբ հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնական նպատակներից է ներքին պահանջարկի խթանումը՝ ներդրումային ծրագրերի և սոցիալ-տնտեսական աջակցության միջոցով, այսպիսի ցածր գնաճը կարող է մատնանշել տնտեսական ակտիվության կառուցվածքային խնդիրներ, այդ թվում՝ կապիտալ ներդրումների սառեցման պատճառով։ Այս ամենը վկայում է այն մասին, որ Հայաստանի ունեցած կարողությունների օգտագործման և ինստիտուցիոնալ արդյունավետության խնդիրները սուր բնույթ են կրում։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 IDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” Campaign

1

 The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ Foundation

2

 EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee

3

 Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue”

4

 Grant Akopian has been elected to the AmCham Board

5

 Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future

6

 “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’

7

 AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market

8

 Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers

9
Sport
AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship Unibank Becomes the Gold Sponsor of FC Alashkert Armenian footballer's goal helped Anorthosis beat AEL 2-1 Man City-PSG: After first half
Politics
ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan Vahe Hakobyan Is a Political Prisoner: Past.am
Socity
Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’
Economy
Ucom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management Program Up to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium Cards Acba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreement
Culture
Tech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” Foundation Young Musician from the “Born in Artsakh” Program, Arsen Safaryan, Performed at the Anniversary Concert of the “Artis Futura” Foundation with the Moscow “Russian Philharmonia” Symphony Orchestra Young Musicians of the “Born in Artsakh” Program Bring the Voice of Artsakh to Moscow
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll