Մեր քաղաքական դաշտը նույնիսկ արված ուսումնասիրություններն ընկալելու, «մարսելու» կարողունակություն չունի. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է գրող, վերլուծաբան Արծրուն Պեպանյանը

– Այսօր մեր հասարակական–քաղաքական կյանքի առաջնային հարցը դարձել է փողոցների անվանափոխության հարցը: Դուք և՞ս դա այդպես կարևորում եք:

– Առանձին վերցրած՝ այդ հարցը գուցե թե այնքան էլ կարևոր չթվա, սակայն հավերժացնելով անարժան մարդկանց հիշատակը՝ մենք, չհասկանալով, վնասում ենք ինքներս մեզ, այսպես ասած՝ նուրբ պլանում։ Այնպես որ, նման ավելորդ ու վնասակար բեռից հարկավոր է ազատվել։

Ես ինքս որոշ փողոցների, ազգանունների, տեղանունների համատարած վերանվանումը պարտադիր կերպով կներառեի ազգային վերափոխման ծրագրի մեջ և այնպես կանեի, որ մարդիկ հիշատակեին ուժեղ ոգի ունեցած մեր նախնիներին կամ ոգևորիչ իրադարձությունները։ Ու մարդիկ չզգալով՝ որոշակի չափով կվերափոխվեին այդ անունները տալով ու առօրյայում այդ մարդկանց ոգեկոչելով։

Մի օր դա արվելու է ու փողոցների անուններից աղբը թափվելու է։

– Այն ժամանակներում մարդիկ, նույն այդ կոմունիստները, կարո՞ղ էին այլ կերպ մտածել ու այլ կերպ գործել:

– Իրենք իրենց նպատակներն են ունեցել, ու լավ էլ կազմակերպված արել են այդ գործը։ Նրանք ծրագրավորված աշխատող համակարգ էին ստեղծել, ու մենք բավականին բան ունենք սովորելու նրանցից։ Բայց հիմա նրանք անցյալ են, ու իրենց ժառանգությունը պիտի մաքրվի մեր փողոցներից։

– Մեր ազգային գաղափարախոսությունը որքանո՞վ էր կենսունակ. հնարավո՞ր էր խոսել հայ կոմունիստի կերպարի մասին: Ի վերջո, հիմքեր կա՞յին, որ նման կերպար ձևավորվեր:

– Այդ ժամանակներում ազգային գաղափարախոսություն չկար, մենք մի կերպ դուրս էինք պրծել օտարի լծի տակից` գաղափարապես «մերկ ու տկլոր»։ Կոմունիստները, փառք Աստծո, չկան, ու եկ իրենց մասին խոսելով՝ ակամա չոգեկոչենք նրանց։

– Ասում են` հայի տեսակն այնքան ուժեղ է, որ կարող է պարտվել միայն ինքն իրենից, ինչպես մեր էպոսի մեջ Դավիթը պարտվեց: Կամ մեզնից սերված մուտանտների առաջ ենք մենք տանուլ տալիս: Այդպե՞ս է:

– Առաջներում գուցե թե այդպես է եղել։ Հիմա մենք թուլացած ենք, խառնափնթոր վիճակում ենք վերջին դարերի պատճառով։ Ձեռքբերովի հատկանիշները ստվերել են մեր իրական հատկանիշները, արժեքները։ Հիմա ժամանակը խնդիր է դրել դեն շպրտել այդ ձեռքբերովի հատկանիշները, որոնք հարիր չեն մեզ ու չեն բնորոշում մեր իրական էությունը։ Եթե ուժ և խոհունություն չունենանք դա անել, ապա լավ օրեր չեն սպասվի մեզ։

Ձեռքբերովի հատկանիշներից ազատվելը շատ բարդ գործ է, բայց անհնար չէ։ Դա անել կարողանալու համար նախևառաջ մենք պիտի դրսևորենք քաղաքական հասունություն, դադարենք մակերեսային վերլուծություններին տրվել և կարողանանք պարզել մեր իրականության այսպիսին լինելու իրական ու խորքային պատճառները։

Ցավով պիտի ասեմ, որ մեր քաղաքական դաշտն այդ առումով դեռևս մանկամսուրային վիճակում է և քաղաքական մտածողության քարկապայնության պատճառով ոչ միայն ունակ չէ ինքնուրույն լուրջ ուսումնասիրություններ կատարել, այլև, որ ավելի տխրեցնող է, նույնիսկ արված ուսումնասիրություններն ընկալելու, «մարսելու» կարողունակություն չունի։

Խնդրեմ՝ առաջին հանրապետության շրջանի մեր մեծերը հանգամանալից քննել են իրավիճակը, պարզել ժողովրդի հոգեբանության մեջ նկատվող անցանկալի, պետականաստեղծմանը խոչընդոտող դրսևորումները, ուրվագծել դրանք հաղթահարելու ուղին, բայց ահա 90 տարի անց, մեր քաղաքական դաշտն այդ մշակումները հիմք ընդունելու, լրամշակելու, իրավիճակը վերափոխելու ուղղությամբ ռեալ քայլեր առաջարկելու փոխարեն խարխափում է մտավոր մակերեսայնության տիրույթներում։ Փորձեք նոր միտք, մեր մեծերի եզրահանգումների վրա հենված նոր մոտեցում առաջարկել քաղաքական դաշտին, ու մտասևեռումներին տրվածների կողմից անհապաղ կորակվեք դրսի գործակալ, ազգին մոլորեցնող և այլն։

Բայց, միևնույն է, քաղաքական մտքի քարկապության այս փուլը հաղթահարվելու է, ժողովուրդը պարբերական անհաջողություններից հետո իմաստնացել է բավականին ու թերմտածված նախաձեռնություններին չի միանում։

Հիմա լուրջ, հանգամանալից հաշվարկված, իրականությունը որոշող երևույթները ճանաչող, ազգի անցյալը լավ իմացող, ազգի ապագան պատկերացնող ոգեգաղափարական նախաձեռնությունների շրջանն է։

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում