English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
Unibank Offers 50% Discount on Cards During WeekendsPlanning your trip from a scratch: tips from IDBankIDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” CampaignUnibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market“Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future Grant Akopian has been elected to the AmCham Board Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue” EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ FoundationThe international chess tournament supported by IDBank has concludedAraratBank and Urartu Football Club Team Up to Promote Financial LiteracyFINTECH360 International Conference Held in Armenia Ucom Upgrades Internet Speed for Unity Packages Two Milestones, One Celebration: Moneytun Turns 20, Partnership with AraratBank Marks 10 YearsBell Ringing Ceremony at the London Stock Exchange marks Ameriabank’s inclusion in the FTSE 100 as part of LFG AraratBank Announces Change in Executive Leadership Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedicated to the Memory of the Victims of the Armenian GenocideAraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar “Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone ScamsSoft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26 Financial Literacy Course for Learning Mission non-profit organization. Idram&IDBank A New Level of Digital Banking: IDBank Launches Strategic Partnership with OracleInternational Mother Earth Day. Idram&IDBankUcom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management ProgramUnibank issues USD bonds with a 5.6% yieldAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 ProjectsIDBank and Idram participate in Career City FestAraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects Grant Akopian Appointed CEO and Chairman of the Management Board of Converse Bank Travel in comfort with the Mastercard World "Travel" Cards from Unibank Ucom Supports Free FPV Drone Training for Teenagers by the ArmDrone Community AraratBank’s Special Offer at Leasing Expo Attracts Strong Customer Interest Flexible Terms when Transferring your Mortgage Loan to AraratBankThe Defense Team of the “Sacred Struggle” Releases Evidence Exposing a Fabricated Terrorism Case Unibank Awarded Client Protection Certification by MFR The Power of One Dram April Beneficiary: Davitbek Games NGOUcom and Impact Hub Yerevan Announce the Third Year of Green Innovation FellowshipUnibank Launches Referral Campaign “Invite Friends and Get Bonuses"Team Holding: The second phase of the placement of USD-denominated bonds has been completed. Underwriter - Freedom Broker Armenia. “A friend” needs money urgently. IDBank warns that trust can be exploited on social media.Denationalizing the ‘Map’ (Reflections on the ‘Real Armenia Ideology’)AraratBank at Leasing EXPO 2026: Special Leasing Offer for Energy-Efficient EquipmentUcom Offers Virtual Cloud Server (VPS) ServiceIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia, Presenting Innovative Tools for the SME SectorUp to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium CardsAcba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreementIDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGOIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia
All Timeline »
Politics

Թուրքիայի համար Արցախի հարցը շարունակում է Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու նախապայման մնալ. Ռ․ Սաֆրաստյան

ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման իրական հնարավորություն այսօր չի տեսնում: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում անդրադառնալով Հայաստան-Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորման հեռանկարներին և նոր կառավարության հնգամյա ծրագրի արտաքին քաղաքականության բաժնում հայ-թուրքական հարաբերություններին վերաբերող կետի մեկնաբանությանը՝ Սաֆրաստյանը արձանագրեց, որ երկու կողմից դիրքորոշումները 30 տարվա ընթացքում, փաստորեն, չեն փոխվել, այսինքն՝ Հայաստանը առաջվա պես կողմ է դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատմանը առանց նախապայմանների, իսկ Թուրքիան առաջվա պես իր նախապայմաններն է առաջ քաշում:

Թուրքագետի կարծիքով՝ Թուրքիան Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու լուրջ ցանկություն չունի նախ այն պատճառով, որ դա տնտեսական և քաղաքական օգուտներ չի տա իրեն, և երկրորդը՝ Թուրքիան հույս ունի, որ ուժով կպարտադրի պատերազմից թուլացած Հայաստանին այն զիջումները, որն ինքն առաջ է քաշում 30 տարի շարունակ Արցախի հիմնահարցի, Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և տարածքային խնդիրների վերաբերյալ: Սակայն Ռուբեն Սաֆրաստյանը համոզված է, որ Հայաստանը տուրք չի տա այդ ճնշումներին և որևէ զիջման չի գնա՝ ինչպես չի գնացել մինչ օրս:

Օգոստոսի 18-ին հրապարակվեց ՀՀ կառավարության 2021-2026 թթ. ծրագիրը, որի «Արտաքին քաղաքականություն» բաժնում կա ենթակետ նաև հայ-թուրքական հարաբերությունների մասին: Ծրագրից պարզ է դառնում, որ այս հարցում Հայաստանի կառավարությունը մնում է իր նույն դիրքորոշմանը՝ Հայաստանը պատրաստ է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորմանը առանց նախապայմանների: Թեև, իհարկե, հայ-թուրքական հարաբերություններին նվիրված պարբերության մեջ մատնանշված է Թուրքիայի բացահայտ ներգրավվածությունը 2020 թ. 44-օրյա պատերազմում, ինչը, դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայության և սահմանների փակ լինելու հետ միասին, բացասական ազդեցություն է ունենում տարածաշրջանի խաղաղության և կայուն զարգացման վրա:

- Պարոն Սաֆրաստյան, փաստորեն, ինչպես նախկինում, այնպես էլ այսօր Հայաստանի պաշտոնական դիրքորոշումը հայ-թուրքական հարաբերությունների հարցում մնում է նույնը՝ պատրաստ ենք հարաբերությունների կարգավորմանը առանց նախապայմանների: Ինչպե՞ս եք գնահատում այս դիրքորոշումը՝ հաշվի առնելով վերջին մեկ տարվա ընթացքում տարածաշրջանում տեղի ունեցած զգալի փոփոխությունները:

- Այո՛, շատ ճիշտ եք ասում: Փաստորեն, նորանկախ Հայաստանը իր գոյության ամենաառաջին օրվանից որդեգրել է առանց նախապայմանների Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման քաղաքականությունը, և միաժամանակ Թուրքիան հենց սկզբից էլ Հայաստանի առջև դրել է նախապայմաններ հարաբերությունները կարգավորելու համար: Այդ նախապայմանները շատ լավ հայտնի են, երեքն են, չարժե կրկնել:

Եվ երկրորդ հանգամանքը. պետք է արձանագրենք, որ անցած 30 տարիների ընթացքում, երբ Հայաստանը հայտարարում էր, որ համաձայն է առանց նախապայմանների, Թուրքիան նախապայմաններ էր դնում, այդուհանդերձ, հարաբերությունները չեն հաստատվել: Այստեղից եզրակացություն է բխում, որ Թուրքիան ցանկություն չի ունեցել Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու: Համենայն դեպս, լուրջ ցանկություն: Եվ Թուրքիայի այդ մոտեցումը, փաստորեն, շարունակվում է: Այսինքն՝ երկու երկրներն էլ շարունակում են իրենց հին մոտեցումները:

Իսկ իրադրությունը պատերազմից հետո կտրուկ փոխվել է: Թուրքիայի մասնակցությունը այդ պատերազմին, ինչպես նշված է կառավարության ծրագրում, կտրուկ փոխեց իրադրությունը ոչ միայն հայ-թուրքական հարաբերությունների բնագավառում, այլ ընդհանրապես տարածաշրջանում: Եվ Թուրքիան, եթե մինչև այդ Հայաստանի նկատմամբ անցկացնում էր հարկադրման քաղաքականություն, ապա հիմա արդեն բացահայտ թշնամական քաղաքականություն է վարում և նպատակ ունի Ադրբեջանին օգտագործելով՝ ուժեղացնել ճնշումը Հայաստանի վրա և հասնել իր պահանջած զիջումներին Հայաստանի կողմից: Այնպես որ, ներկա պայմաններում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման իրական հնարավորություն ես չեմ տեսնում:

- Իհարկե, մասնագետները և մենք հիշում ենք՝ որոնք էին Թուրքիայի այդ երեք նախապայմանները, բայց ընթերցողների համար ևս մեկ անգամ վերհիշենք:

- Դա ձևակերպվում էր հետևյալ կերպ, որ առաջին հերթին Հայաստանը ամենաբարձր մակարդակով վերահաստատի, որ հավատարիմ է Կարսի պայմանագրին (1921 թ.): Երկրորդ նախապայմանը կապված էր Արցախի հիմնահարցի հետ, որ Հայաստանը հրաժարվի Արցախի հայության ինքնորոշման իրավունքը ճանաչելուց, Արցախի Հանրապետությանը օգնելուց, նրա հետ դաշնակային հարաբերություններից և այլն: Եվ երրորդ՝ Թուրքիան պահանջում է, որ Հայաստանը հրաժարվի Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման քաղաքականության հետապնդումից:

- Մինչ 2020 թ. պատերազմը թուրքերը որպես առաջնային նախապայման էին առաջ քաշում Լեռնային Ղարաբաղի հարցը, որ այն մոտավոր ձևակերպմամբ՝ լուծվի Ադրբեջանին ցանկալի տարբերակով: Դժբախտաբար, 44-օրյա պատերազմից հետո նրանք շատ մոտեցան այդ նպատակին՝ այդ թվում ու հատկապես Թուրքիայի ջանքերով և Ադրբեջանին հատկացրած բազմակողմանի օժանդակությամբ: Հիմա ի՞նչ պիտի ասեն: Եվ ի՞նչն է հիմա խանգարում առհասարակ Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորմանը:

- Գիտեք, իհարկե, Ադրբեջանին և Թուրքիային չհաջողվեց Արցախի հարցը լուծել այնպես, ինչպես որ իրենք էին երազում: Ռուսական խաղաղապահները, փաստորեն, այնտեղ այդ ծրագրերը խափանեցին: Դրա համար Արցախի հիմնահարցը մնում է որպես նախապայման:

Բայց ի՞նչն է խանգարում: Շատ կարևոր հարց եք տալիս: Խանգարում է, ինչպես ասացի, Թուրքիայի չկամությունը Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու առումով, որովհետև թուրքերը գտնում են, որ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը իրենց ոչինչ չի տա: Տնտեսական առումով Հայաստանը առանձնապես մեծ շուկա չէ: Քաղաքական առումով էլ դրա մեջ իրենց համար դրական որևէ տեղաշարժ չեն տեսնում:

Մյուս կողմից Թուրքիան ունի աշխարհաքաղաքական հաշվարկները, և դրանք հետևյալն են, որ Հայաստանը չունի ելք դեպի ծով և պետք է շահագրգռված լինի Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորմամբ՝ դեպի ծով ելք ստանալու համար, և նաև գտնվում է շրջափակման պայմաններում ու հնարավորություններ է փնտրում Թուրքիայի սահմանը բացելու համար: Կարծում են, որ դրա համար Հայաստանը կգնա զիջումների, բայց Հայաստանը մինչ օրս չի գնացել զիջումների, և համոզված եմ՝ չի էլ գնա:

Բացի այդ, պետք է փորձենք հասկանալ, թե Թուրքիայում ի՞նչ ծրագրեր կան Հայաստանի հետ կապված: Ես կարծում եմ՝ Հայաստանի հետ կապված նրանց ծրագրերը փոխվեցին պատերազմից հետո, որովհետև Ադրբեջանը իրենց օգնությամբ հաղթանակ տարավ, և իրենց թվում է, թե կարող են ավելի մեծ զիջումներ կորզել Հայաստանից, քան թե մինչև հիմա են ստացել: Դրա համար գնալով ճնշումը ուժեղացնում են՝ ավելացնելով զորավարժությունները, սաստկացնելով քաղաքական հայտարարությունները և այլն: Այլ խոսքերով՝ նրանք կարծում են, որ մանավանդ այս փուլում Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը իրենց ոչինչ չի տա, դրա համար չեն ցանկանում հարաբերությունները կարգավորել: Իսկ այն հայտարարությունները, որոնք արվում են Թուրքիայի այս կամ այն ղեկավարի կողմից, դրանք ես ընկալում եմ որպես ավանդական թուրքական քաղաքականության դրսևորում:

- Չեն ցանկանում, քանի որ կարծում են, թե ուժո՞վ կարող են ստանալ այն, ինչ ուզում են:

-  Այո, կարծում են, որ Հայաստանը պարտվեց պատերազմում, հիմա եթե ճնշումն ուժեղացնեն՝ նոր զիջումներ կստանան Հայաստանից:

- Այս համատեքստում ամենաշատ քննարկվող հարցերից մեկը պանթուրքիզմի ծրագիրն է, որին, ի դեպ, մի քանի տարի առաջ Հայաստանում շատերը չէին հավատում, բայց հիմա, երբ իրավիճակը կտրուկ փոխվել է, դրա վտանգը շատ հստակ սկսել է ուրվագծվել: Կարո՞ղ ենք ասել, որ սա այսօր Թուրքիայի և Ադրբեջանի հիմնական նպատակն է:

- Այո, եթե մենք ավելի ենք խորանում թուրքական քաղաքականության մեջ, ապա ինքներս մեզ հարց պիտի տանք, թե ի՞նչ նպատակներ է ունի Թուրքիան ոչ միայն Հայաստանի վերաբերյալ, այլ տարածաշրջանում: Եվ, իհարկե, այստեղ պետք է ընդգծենք, որ պանթուրքիզմի գաղափարախոսությունը ներկայումս դարձել է Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության շատ կարևոր ուղղություն: Դա արտահայտվեց, օրինակ, այսպես կոչված «Շուշիի հռչակագրում»: Ալիևի և Էրդողանի ստորագրած այդ փաստաթղթում կար կետ, համաձայն որի Թուրքիան և Ադրբեջանը պետք է ավելի խորը ինտեգրվեն: Եվ ես դա բնութագրում եմ որպես մի գործընթացի սկիզբ, որը տանելու է Թուրքիա-Ադրբեջան դաշնային պետության առաջացման՝ ինչպես Ռուսաստանն ու Բելառուսն են: Բայց այնտեղ նաև կար կետ պանթուրքիստական ուղղվածության մասին՝ շատ վառ արտահայտված: Եվ կարելի է եզրակացնել, որ, փաստորեն, Թուրքիան դիտարկում է իր ինտեգրումը Ադրբեջանի հետ որպես առաջին քայլ պանթուրքիստական ծրագրերի իրականացման համար: Այլ պետությունների համար էլ, այսպես ասած, ճանապարհ է բացում ինտեգրելու Թուրքիային և Ադրբեջանին, և այս ուղղությամբ լուրջ աշխատանքներ են տարվում մանավանդ ռազմական համագործակցության բնագավառում, Թուրքիան ակտիվորեն իր զենք-զինամթերքն է վաճառում թյուրքալեզու պետություններին, շատ հաճախակի Թուրքիայի պաշտպանության նախարարն է այցելում այդ երկրներ, նրանց ղեկավարներն են գալիս Թուրքիա: Եվ հիմա արդեն կարելի է ասել, որ Թուրքիան պանթուրքիզմը դարձրել է իր արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություններից մեկը: Իհարկե, մնում է նաև նեոօսմանականությունը և իսլամականությունը: Այդ երեք ուղղություններն էլ կան Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության մեջ, բայց հիմա, այս պահին, կարծում եմ, նրանք ավելի շատ նախապատվությունը տալիս են պանթուրքիստական ծրագրերի իրականացմանը:

- Այսինքն՝ ժամանակները փոխվում են, բայց այդ մի քանի հիմնական ուղղությունները՝ ինչպես ժամանակին պանօսմանիզմն էր, պանիսլամիզմը և պանթուրքիզմը, այդուհանդերձ, պահպանվո՞ւմ են Թուրքիայի օրակարգում:

- Իհարկե, դրանք պահպանվում են, ուղղակի ժամանակ առ ժամանակ դրանցից մեկնումեկը ակտիվանում է, մյուսներով ավելի քիչ են զբաղվում: Հիմա, կարծում եմ, այն շրջանն է, երբ ավելի ակտիվ հանդես է գալիս հենց պանթուրքիզմը:

- Վերջին օրերին Ալիևը առանձնապես աչքի էր ընկնում սանձարձակ և անընդունելի հայտարարություններով՝ հասնելով նրան, որ նույնիսկ արդեն սեփական անվանումներն է տալիս հայկական բնակավայրերին: Սյունիքի վերաբերյալ Ալիևի հայտարարությունները ի՞նչ կապ ունեն պանթուրքիստական այդ ծրագրերի հետ:

- Բոլորս էլ, իհարկե, լավ հասկանում ենք, որ Սյունիքը պանթուրքիստների համար ունի բանալի նշանակություն, որովհետև Սյունիքը հնարավորություն է տալիս ուղղակի կապ հաստատել Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև: Դրա համար, ես դեռ տարիներ առաջ եմ ասել, որ Սյունիքը Թուրքիայի և Ադրբեջանի ագրեսիվ ձգտումների հիմնական թիրախն է: Երկրորդը, ի տարբերություն որոշ մեկնաբանների՝ ես լուրջ եմ ընդունում Ալիևի հայտարարությունները այն առումով, որ թեև դրանք անհեթեթություն են թվում, բայց իրականում, իրենց հաշվարկներով դրանք հող են նախապատրաստում ու պիտի որպես հիմնավորում ծառայեն Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետագա ագրեսիվ գործողություններին: Այնպես որ, այդ հայտարարություններն էլ են իրենց նպատակին ծառայում:

- Նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության տեքստում նշվում է տարածաշրջանի տնտեսական կապերը վերականգնելու և Նախիջևանի ու Ադրբեջանի միջև հաղորդակցությունը ապահովելու մասին: Հայաստանը հայտարարում է, որ կողմ է տարածաշրջանային կոմունիկացիաների վերականգնմանը, իսկ Ադրբեջանը համառորեն խոսում է այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին: Ո՞րն է տարբերությունը Ադրբեջանի պատկերացրած «միջանցքի» և տրանսպորտային հաղորդակցությունը վերականգնելու միջև:

- Նրանք ձգտում են, որ այդ «միջանցք» ասվածը, որի մասին ոչ մի խոսք չկա այդ համաձայնագրում, ձեռք գցեն և Հայաստանի սուվերեն տարածքի մի մասը վերցնեն իրենց հսկողության տակ և իրենց ցանկությամբ կառուցեն երկաթգծի և ավտոմոբիլային ճանապարհները՝ այդ տարածքը դուրս բերելով Հայաստանի ինքնիշխանությունից: Դա է նրանց նպատակը: Բայց նման բան չկա նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մեջ: Այնպես որ, չեմ կարծում, թե նրանց կհաջողվի այդ ճնշումները օգտագործելով հասնել իրենց նպատակին:

- Պատերազմից հետո ե՛ւ Հայաստանի, ե՛ւ Թուրքիայի ղեկավարությունները խոսել են երկկողմ հարաբերությունների մասին: Նիկոլ Փաշինյանը ապրիլին ասաց, որ տարածաշրջանում ամուր խաղաղության հաստատման համար Թուրքիան պետք է հրաժարվի Հայաստանի հանդեպ թշնամական քաղաքականությունից, իսկ Էրդողանը ապրիլի 24-ից մի քանի օր անց հայտարարեց, թե Թուրքիան ցանկանում է Հայաստանի հետ բարիդրացիության սկզբունքի վրա հիմնված հարաբերություններ հաստատել, ինչին ի պատասխան Հայաստանի արտգործնախարարն ասաց, որ հայկական կողմն այդ «ուղերձը» ստացել է, սակայն կարևորում է ոչ միայն խոսքը, այլև գործնական քայլերը Թուրքիայի կողմից: Ի՞նչ կարելի է կանխատեսել այս հարաբերությունների վերաբերյալ:

Ավելին․․․

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 IDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” Campaign

1

 Unibank Offers 50% Discount on Cards During Weekends

2

 Grant Akopian has been elected to the AmCham Board

3

 Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future

4

 “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’

5

 AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market

6

 Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers

7

 Planning your trip from a scratch: tips from IDBank

8
Sport
AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship Unibank Becomes the Gold Sponsor of FC Alashkert Armenian footballer's goal helped Anorthosis beat AEL 2-1 Man City-PSG: After first half
Politics
ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan Vahe Hakobyan Is a Political Prisoner: Past.am
Socity
Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market “Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’
Economy
Ucom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management Program Up to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium Cards Acba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreement
Culture
Tech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” Foundation Young Musician from the “Born in Artsakh” Program, Arsen Safaryan, Performed at the Anniversary Concert of the “Artis Futura” Foundation with the Moscow “Russian Philharmonia” Symphony Orchestra Young Musicians of the “Born in Artsakh” Program Bring the Voice of Artsakh to Moscow
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll