Իսրայելը ԱՄՆ–ին կոչ է անում զենք վաճառել Ադրբեջանին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանը ի՞նչ կարող է հակադրել Ադրբեջան–Իսրայել տանդեմին

Մի քանի օր առաջ իսրայելական Jerusalem Post թերթը հոդված էր տպագրել, որում ԱՄՆ–ին կոչ է անում վերացնել Ազատության աջակցության մասին օրենքի 907–րդ փոփոխությունը, որով արգելվում է Ադրբեջանին զենք վաճառել և ֆինանսական օգնություն տրամադրել: «Թրամփի նոր վարչակազմը հնարավորություն ունի օգնելու իր դաշնակից Իսրայելին և որպես դաշնակից ունենալ նավթով հարուստ Ադրբեջանը: Իսրայելն ունի ադրբեջանական նավթի կարիքը, իսկ Ադրբեջանը իր ինքնապաշտպանությունը կազմակերպում է իսրայելական զենքի միջոցով: Ադրբեջանը կարևոր է ռազմավարական և աշխարհագրական առումով, քանի որ աշխարհի միակ երկիրն է, որ սահմանակից է և Ռուսաստանին, և Իրանին: Բացի այդ, Ադրբեջանը ԱՄՆ–ի առանցքային գործընկերն է այդ բարդ տարածաշրջանում»,– հիմնավորել է հոդվածագիրը:
Այս հոդվածն ընդամենը արտացոլումն է այն լուրջ համագործակցության, որ վերջին շրջանում նկատվում է Ադրբեջանի և Իսրայելի միջև: Այդ համագործակցության համար լուրջ խթան հանդիսացավ Նեթանյահուի` վերջերս Բաքու կատարած այցը: Պարզ տրամաբանությունը հուշում է, որ Իսրայելի քայլերի հիմքում Իրանին առնչվող խնդիրներն են: «Իսրայելում Իրանը վաղուց ընկալվում է որպես հիմնական թշնամի: Եվ բոլոր այն երկրները, որոնք պրոբլեմ ունեն Իրանի հետ, դիտարկվում են որպես պոտենցիալ դաշնակիցներ»,– համարում է քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը:
Իսրայելա–իրանական հակադրությունը նոր ազդակ ստացավ հատկապես Թրամփի այն հայտարարությունից հետո, որ Իրանը թիվ մեկ ահաբեկչական երկիրն է: Սա հիմք դրեց նոր իրավիճակի ձևավորման, երբ տարբեր երկիրներ պետք է հասկանան և ճիշտ գնահատեն այն, թե ինչ է նշանակում այդ հայտարարությունը և ինչ քաղաքականություն պետք է որդեգրեն:
Այս առումով Հայաստանը նույնպես շատ լուրջ անելիք ունի: Իրանի հետ մեր հարաբերությունները դրված են բարձր հիմքի վրա: Մեր շահերը միանգամայն համընկնում են թե քաղաքական, թե տնտեսական, թե տարածաշրջանային անվտանգության առումով: Այդ իսկ պատճառով Հայաստանը, կարելի է ասել, ավտոմատ կերպով հայտնվել է Իսրայելի «սև ցուցակում»: Այս առումով թերևս պատահական չէր այն հանգամանքը, որ Նեթանյահուի այցին Բաքու անմիջապես հաջորդեց Իրանի նախագահ Ռոհանիի այցը Երևան: Այդ այցը, այնուհետ ՀՀ պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանի այցը Թեհրան, որի շրջանակներում հիմք դրվեց նաև ռազմական համագործակցությանը, վկայեցին հայ–իրանական փոխադարձ լուրջ շահերի մասին: «Կարծում եմ` մենք լիակատար փոխըմբռնում ունենք առ այն, որ պետք է սերտորեն համագործակցենք տարածաշրջանային անվտանգության հարցերում»,– երկու օր առաջ РИА Новости–ին տված հարցազրույցում ասել էր Վ. Սարգսյանը` մեկնաբանելով իր այցը Իրան:
Ու ահա այս նոր ստեղծված վիճակում Հայաստանը պետք է փորձի նոր մարտավարություն և քաղաքականություն որդեգրել, Իսրայելի հետ հարաբերվելու ձևեր մշակել, որպեսզի իսրայելա–ադրբեջանական համագործակցությունը գոնե մեր հաշվին չլինի: «Համարում եմ, որ Իսրայելի շահերը խիստ հասկանալի են: Բայց մենք չպետք է զգացմունքային կամ այսրոպեական եզրակացություններ անենք: Ադրբեջան–Իսրայել համագործակցությանը մեր պատասխանը ուղիղ և սիմետրիկ չի լինելու»,– նույն այդ հարցազրույցում ասել էր Վ. Սարգսյանը:
Մինչ այս Իսրայելի հետ ակտիվ քաղաքականություն Հայաստանը չի վարել: Համագործակցությունը խորհրդարանական մակարդակով է եղել: Իսկ ապրիլյան պատերազմից հետո մեր ԱԳՆ–ն բողոքի նոտա էր ուղարկել Իսրայել` Ադրբեջանին զենք վաճառելու համար: Կարելի է ասել` պաշտոնական հարաբերություններն այսքանով սահմանափակվել են:
Բայց հիմա իրավիճակ է փոխվել: Ու Հայաստանը պետք է նոր կոնցեպտ մշակի` արձագանքելու թե Իսրայել–Ադրբեջան, նաև Իսրայել–Ադրբեջան–Թուրքիա նոր տանդեմին, թե տարածաշրջանում և աշխարհում կատարվող մյուս լուրջ զարգացումներին: «Քաղաքականությունը կամ–կամ է: Կամ հասկանում ենք վիճակը, ընտրում ճիշտ դիրքորոշում և շահում, կամ տանուլ ենք տալիս»,– համոզված է Մանվել Սարգսյանը: Թե վերը նշված հարցում Հայաստանը կոնկրետ ինչ մոտեցում կորդեգրի, առայժմ դժվար է գուշակել: Բայց քաղաքագետը համոզված է` պետք է լինել առավելագույնս սուվերեն` դրանից բխող բոլոր հետևություններով: «Ամենավտանգավորը մյուսների քաղաքականությանը ներգրավվելն է: Այդ դեպքում կորուստների ռիսկը շատ մեծ է: Պետք է անկախ լինել: Հայաստանը տարածաշրջանում մեծ նշանակություն ունեցող քաղաքական գործոն է: Ավելի մեծ, քան մեզանում գիտակցում ու հասկանում են: Պարզապես պետք է ճիշտ քաղաքականություն մշակվի»,– համոզված է Մ. Սարգսյանը:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: