Անքննելի՜, անքննելի՜... երազանքի վայրը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Առինջ գյուղում մարդը գետնի տակ յոթհարկանի շինություն է փորել, անունը դրել տաճար

Առինջ գյուղում կա ձեռակերտ գետնափոր տաճար: Տաճար, որը կառուցվել, ավելի ճիշտ` փորվել է ոչ առանց Բարձրյալի միջամտության: Որտեղ ոտք դնելիս ոչ միայն տրամադրությունդ ու ինքնազգացողությունդ են լավանում, այլև զգում ես անիմանալի ու անբացատրելի ջերմություն: Որտեղ ամեն քայլափոխի քեզ են նայում Աստվածամոր ու Սրբերի պատկերներ, մեծ ու փոքր քարափոր խաչեր: Գետնափոր տաճար, որի յոթ սենյակներից և բազմաթիվ միջանցքներից յուրաքանչյուրը զարդարված է հին հայկական նախշաքանդակներով: Այն դեպքում, երբ վարպետ Լևոնը երբեք քանդակագործությամբ չի զբաղվել ու այդ նախշերն էլ որևէ տեղից չի ընդօրինակել:
Ինչի՞ համար է վարպետ Լևոնը փորել տաճարը: Ոչ ոք չգիտե: Մի բան է հայտնի` նա լսել է Ձայնը:
Ինչպե՞ս եղավ
1985 թ. վարպետ Լևոնը մեկնում է արտագնա աշխատանքի: Մի օր, երբ փոքր–ինչ դադար է առնում հանգստանալու, հանկարծ իրեն վատ է զգում: Աչքերի դիմաց սպիտակում է, կարծես ճերմակ մառախուղ է իջնում: Մտածում է` ինֆարկտ է: Բայց… մի ձայն է լսում` դու աշխարհով մեկ հրաշք կգործես, ինչ պատկեր գա աչքիդ դիմաց, նույնությամբ կկատարես, չվախենաս, մենք քեզ հետ ենք:
Արդեն քանի տարի էր` տիկին Տոսյան ամուսնուն խնդրում էր տան նկուղում պահարան սարքել, որպեսզի ձմռան պաշարները պահեր: Ամուսինն էլ խոստանում–խոստանում էր, բայց այդպես էլ չէր անում: Երբ 1985–ին ամուսինը վերադարձավ, տիկին Տոսյան կրկնեց խնդրանքը: Իսկ մի քանի օրից հետո նկատեց, որ ամուսինն անընդհատ իջնում է տան նկուղ ու ուշադրությամբ նայում, ուսումնասիրում է: Որոշ ժամանակ անց վարպետ Լևոնը գործի է դնում մուրճն ու հատիչը:
Գծագրերը երազում էր տեսնում
23 տարի անընդմեջ միայն մուրճի ու հատիչի միջոցով վարպետ Լևոնը փորել–կառուցել է իր տաճարը: Օրվա մեջ քնում էր 1–2 ժամ: Մնացած ժամերին կերտում էր տաճարը:
Գետնափոր տաճարն ունի 21 մետր խորություն, ավելի քան 200 քմ տարածք, ունի 7 սենյակ և դրանք իրար կապող բազմաթիվ միջանցքներ: Այդ ամենը միայն քարից է, հող չկա տան նկուղի տակ: Երբ ձեռակերտ աստիճաններով իջնում և հայտնվում ես այդ հրաշքի մեջ, անհավատալի է թվում, որ մեն–միակ մարդ ի զորու է լոկ ձեռքի գործիքներով կերտել այն: Յուրաքանչյուր սենյակ ու խորշ փորելիս խստագույնս հետևել է երազում տեսած ու լսած հրահանգներին:
Երբեք գծագիր չի կազմել: Երբ հարցնում էին` վարպետ, այս մասում ի՞նչ է լինելու, ասում էր` ես նախօրոք չգիտեմ, պատկերը դեռ չի եկել:
Կապ` տիեզերքի հետ
Երբ շրջում էինք տաճարում, գեղեցիկ զարդարված մի խորշ տեսանք: Խորքում Աստվածամոր պատկերն էր դրված: Շուրջն արհեստական ծաղիկներ էին: Իսկ առջևում մոմեր էին վառվում: Խորշի առաջամասում փոքր փոս կար: Պարզվեց` այդ փոսն ու տիեզերքը կապված են մագնիսական հզոր դաշտով: Խոսքերս ամենևին էլ ֆանտաստիկայի ժանրից չեն: ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ֆիզիկոսներն են պարզել: Իսկ վարպետ Լևոնը դա զգացել էր յուրովի: Մի քանի անգամ հոգնատանջ աշխատանքից հետո խոնջացած նստել էր այդ փոսում և զգացել, որ հոգնությունն անցնում է, վրան զորություն է իջնում: Դրանից հետո վարպետ Լևոնն այդ վայրը կոչել է Երազանքի վայր: «Եթե հավատալով կանգնում, մոմ ես վառում, ցանկությունդ կատարվում է: Մարդիկ գալիս, երազանք են պահում»,– ասում է տիկին Տոսյան:
Նա չի մահացել, նա վերևում է
Ցավոք, այսօր վարպետն այլևս չկա: Տաճարը կիսատ է մնացել:
Ոչ ոք չգիտե, թե վարպետն ինչո՞ւ է կառուցել իր ձեռակերտ հրաշքը: Նա ինքն էլ չի իմացել: «Աստված է կամեցել, որ ես սա անեմ: Նա էլ կասի, թե վերջում ինչ պետք է լինի»,– ծանոթների ու անծանոթների հարցերին պատասխանել է վարպետը:
Իսկ թե ինչու հենց այդտեղ է նա փորել–կառուցել տաճարը, նույնպես անհայտ է: Տիկին Տոսյան ասում է, որ թեև ինքը Առինջում է ծնվել–մեծացել, բայց այդ վայրերում երբեք սրբավայր չի տեսել: Սակայն հիշում է, որ տաճարի «շինարարությունից» շատ առաջ մի քանի ծեր կանայք ասել են, որ իրենց տանը մոմ են վառել:
Ի՞նչ իմանաս, գուցե այդ վայրում հին ժամանակների սրբավա՞յր է եղել:
Իր հոգու տաճարը
Երբեք մոլի հավատացյալ չլինելով և կյանքում գեթ մեկ անգամ եկեղեցի այցելած չլինելով` վարպետ Լևոնը կառուցել է իր հոգու տաճարը, ապրել իր սրտում բաբախող հավատքով: Խոսքին, թե հավատացյա՞լ ես դարձել, պատասխանել է` ես հավատացյալ չեմ դարձել, խաչը ճակատիս եմ ծնվել:
Իր եկեղեցին եղել է սեփական ձեռքերով փորած–կերտած տաճարը: Այնտեղ է աղոթք արել, մոմ վառել: Այնտեղ է խոսել իր Աստծու հետ, անշեղորեն հետևել իրեն տրված հրահանգներին և եղել հաշտ ու խաղաղ իր հետ, իր Աստծո հետ: Ամեն առավոտ տաճար իջնելիս ասել է` բարի լույս ձեզ, իսկ երեկոյան տուն բարձրանալիս` բարի գիշեր ձեզ: Տաճարում ապրող հրեշտակների՞ն է ողջունել: Ի՞նչ իմանաս: