English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference BACEE International Conference Kicks Off with Converse Bank as Lead Sponsor Unibank has issued perpetual bonds with an annual coupon yield of 13.2% Ucom Measures the Environmental Impact of Its OperationsUnibank Offers USD-Denominated Bonds with an Annual Coupon Rate of 6% Ucom Becomes an Official Partner of the Armenia-UK Business Forum 2026Ucom Sales and Service Center at 20/52 Erebuni Reopens After Renovation Unibank Joins the Armenian Solar Energy AssociationThe Widely Discussed Dvin Crown Project. A New Visibility Platform for Brands Has Emerged in the Heart of YerevanAmeriabank named Most Innovative Digital Bank in Armenia, alongside 9 Global Finance Digital Banking AwardsUnibank and Picsart Academy Host Kids Day for ChildrenUnibank Issues AMD and USD Bonds with Annual Coupon Rates of 10.3% and 6%Artur Hovhannisyan and the Ambassador of Bulgaria to Armenia discussed a number of programs of mutual interest to Armenia and Bulgaria A new and fantastic story was born in the heart of Yerevan—the spirit of the old city at Hayasa Hotel Old YerevanConverse Bank is Lead Sponsor of the BACEE International Banking Conference Ralph Yirikian on the Cost of Digital Transformation at the 13th Regional HR Conference You Can Now Pay with Idram on Glovo: The Long-Awaited Partnership Is Now a RealityRate.Trading: Currency Exchange on a New Digital PlatformIdram's "City of Good Deeds": From Teamwork to Real Charitable Projects Ucom and FAST Bring Together Artificial Intelligence and Green Innovation From Car Selection to Purchase – All in One Place: Ameriabank to Present its Myar.am Platform and Special Offers at Armenian Auto Show IDBank and the “Dekavva Fund” Stand with People from Artsakh Ucom Supports AI-Powered Camera Installation for Nature Conservation Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice Ucom Fellowship Participants Meet Ralph Yirikian at UcomUnibank Becomes Title Sponsor of Alashkert Football ClubSergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars ProgramUnibank Call Center Now Available 24/7 on Weekdays Ralph Yirikian Discusses the Challenges of Modern Leadership with Leadership School ParticipantsUnibank Becomes Lead Sponsor of AGBU’s Global Run in Support of Camp NairiUnibank’s Renamed “Tumanyan” Branch Opens at a New LocationUcom Continues Large-Scale Network Modernization, Expanding 5G Coverage and Enhancing Connectivity EBRD’s AMD-denominated bonds listed on AMX; Converse Bank acted as underwriterBecome a Unibank shareholder and acquire perpetual bonds with a 13.25% yieldThe Unprecedented Educational Summer of the 'Armenian Virtuosos'
All Timeline »
Politics

Կառավարման խրոնիկ ճգնաժամն ու համակարգային անկարողությունը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

ՀՀ պետական բյուջեի 2026 թվականի առաջին եռամսյակի կատարողականի վերաբերյալ հրապարակված տվյալները երկրի տնտեսական կառավարման արդյունավետության, պետական քաղաքականության իրական արդյունքների և պետական համակարգի կառավարչական կարողությունների մասին չափազանց կարևոր ազդակ են հաղորդում։ Թվերը ցույց են տալիս մի իրողություն, որն առաջին հայացքից կարող է նույնիսկ հակասական թվալ։ Մի կողմից՝ պետական բյուջեի եկամուտները գերակատարվել են, իսկ մյուս կողմից՝ ծախսերը՝ զգալիորեն թերակատարվել։ Սակայն մակերեսային գնահատականներից դուրս գալու դեպքում ակնհայտ է դառնում, որ խնդիրը հենց այստեղ է:

Տնտեսության և հանրային բարեկեցության համար վճռորոշ նշանակություն ունի ոչ այնքան այն, թե որքան գումար է պետությունը հավաքագրում, որքան այն, թե որքան արդյունավետ և ժամանակին է այդ գումարը վերադարձնում տնտեսություն՝ ծրագրերի, ներդրումների, ենթակառուցվածքների, սոցիալական աջակցության, անվտանգության և զարգացման քաղաքականությունների միջոցով։ Մասնավորաբար, օրերս այս թեմայի շուրջ ընդարձակ վերլուծական է ներկայացրել «Լույս» հիմնադրամը։ Նշվում է, որ 2026 թվականի առաջին եռամսյակում պետական բյուջեի ընդհանուր եկամուտները կազմել են 668,5 միլ իարդ դրամ՝ եռամսյակային ճշտված պլանից 5,2 տոկոսով ավելի։ Սակայն նույն ժամանակահատվածում պետական բյուջեի փաստացի ծախսերը կազմել են ընդամենը 603,3 միլիարդ դրամ, ինչը 29,6 տոկոսով կամ 254,2 միլիարդ դրամով պակաս է նախատեսված մակարդակից։

Այստեղ արդեն առաջանում է ամենակարևոր համակարգային հարցը՝ եթե պետությունը կարողանում է հավաքել նախատեսվածից ավելի շատ միջոցներ, ինչո՞ւ չի կարողանում իրականացնել սեփական ծրագրերը, ծախսել նախատեսված գումարները և կյանքի կոչել հաստատված քաղաքականությունները։ Այս հակասությունն ինքնին վկայում է կառավարման արդյունավետության լրջագույն ճգնաժամի մասին։ Պետական բյուջեի ծախսերի թերակատարումը պարզապես հաշվապահական խնդիր չէ։ Այն իրական տնտեսության մեջ նշանակում է չկառուցված ճանապարհներ, չվերանորոգված դպրոցներ, չիրականացված պաշտպանական ծրագրեր, ուշացած սոցիալական ծրագրեր, չկայացած ներդրումային նախաձեռնություններ և տնտեսական ակտիվության դանդաղում։'

Երբ բյուջեով նախատեսված միջոցները չեն հասնում տնտեսական հատված, տնտեսությունը զրկվում է այն խթանիչ ներարկումից, որը պետք է ապահովեր պահանջարկի աճ, աշխատատեղերի ստեղծում, բիզնես ակտիվության խթանում և ենթակառուցվածքային զարգացում։ Հատկապես փոքր և զարգացող տնտեսությունների պարագայում պետական ծախսերը հաճախ հանդիսանում են տնտեսական աճի հիմնական շարժիչներից մեկը, և դրանց թերակատարումը անմիջապես արտահայտվում է տնտեսական դինամիկայի թուլացմամբ։

Առավել մտահոգիչ է այն, որ ծախսերի թերակատարման զգալի մասը վերաբերում է ոչ ֆինանսական ակտիվների գծով ծախսերին, այսինքն՝ կապիտալ ծախսերին։ Ընդհանուր թերակատարման 54 տոկոսը կամ 137,4 միլիարդ դրամը բաժին է ընկնում հենց այս ուղղությանը։ Սա նշանակում է, որ պետությունը չի իրականացնում այն ներդրումային ծրագրերը, որոնք պետք է ձևավորեին երկարաժամկետ տնտեսական աճի հիմքերը։ Կապիտալ ծախսերը սովորաբար ուղղվում են ճանապարհաշինությանը, դպրոցաշինությանը, էներգետիկ և կոմունալ ենթակառուցվածքներին, ռազմարդյունաբերությանը, թվայնացման ծրագրերին, պետական կառավարման արդիականացմանը և այլ ռազմավարական ոլորտների զարգացմանը։ Այս ծախսերի թերակատարումը ոչ միայն ներկա տնտեսական խնդիր է, այլ նաև ապագայի զարգացման հնարավորությունների կորուստ։

Հատկանշական է, որ կապիտալ ծախսերը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազել են 43,4 տոկոսով, իսկ ճշտված պլանի նկատմամբ թերակատարվել են ավելի քան քառակի։ Սա արդեն ոչ թե պատահական շեղում է, այլ համակարգային անկարողության դրսևորում։ Երբ նույնատիպ խնդիրները կրկնվում են տարեցտարի, խոսքն արդեն ոչ թե առանձին տեխնիկական դժվարությունների, այլ պետական կառավարման կառուցվածքային ճգնաժամի մասին է։ Հատկապես վտանգավոր է պաշտպանության ոլորտում արձանագրված իրավիճակը։ Պաշտպանության նախարարության ծրագրերի կատարողականը կազմել է ընդամենը 39,9 տոկոս։ Սա չափազանց մտահոգիչ ցուցանիշ է՝ հաշվի առնելով Հայաստանի անվտանգային միջավայրը և տարածաշրջանային սպառնալիքների բարձր մակարդակը։ Նույնքան մտահոգիչ է կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի ոլորտում արձանագրված ցածր կատարողականը։ ԿԳՄՍ նախարարության ծրագրերի կատարողականը կազմել է 65,6 տոկոս։ Սա նշանակում է, որ դպրոցաշինական, կրթական բարեփոխումների, գիտական զարգացման և մարդկային կապիտալի ձևավորման ծրագրերը չեն իրականացվում նախատեսված ծավալներով։ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների ոլորտում ևս իրավիճակը լուրջ մտահոգությունների տեղիք է տալիս։ ՏԿԵ նախարարության ծրագրերի կատարողականը կազմել է ընդամենը 62,7 տոկոս։ Սա նշանակում է, որ ճանապարհաշինական, ջրային, էներգետիկ և համայնքային ենթակառուցվածքային ծրագրերը կա՛մ ուշանում են, կա՛մ ամբողջությամբ չեն իրականացվում։

Բյուջեի թերակատարումների մեկ այլ կարևոր բաղադրիչ վերաբերում է արտաքին ֆինանսավորման խնդրին։ Արտաքին աղբյուրների հաշվին ծախսերի կատարման տեսակարար կշիռը կազմել է ընդամենը 0,7 տոկոս կամ 4,3 միլիարդ դրամ, ինչը շուրջ քառակի ցածր է նախատեսվածից և 2,3 անգամ պակաս՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ։ Սա վկայում է ոչ միայն արտաքին գործընկերների հետ աշխատանքի արդյունավետության անկման, այլ նաև միջազգային վստահության խնդիրների մասին։ Երբ դոնոր կազմակերպությունների ֆինանսավորումները չեն ներգրավվում նախատեսված ծավալներով, առաջանում են մի քանի հնարավոր բացատրություններ՝ ծրագրային անարդյունավետություն, վարչարարական խնդիրներ, պայմանավորվածությունների կատարման ուշացումներ կամ միջազգային գործընկերների վստահության նվազում։ Յուրաքանչյուր տարբերակ ինքնին վտանգավոր է պետության համար։

Պետական բյուջեի ցածր կատարողականը նաև լուրջ քաղաքական հետևանքներ ունի։ Երբ կառավարությունը մշտապես հայտարարում է լայնածավալ ծրագրերի, տնտեսական վերափոխումների և ռազմավարական բարեփոխումների մասին, սակայն բյուջետային կատարողականը ցույց է տալիս, որ այդ ծրագրերի զգալի մասը չի իրականացվում, ձևավորվում է վստահության ճգնաժամ։ Հանրությունը սկսում է կասկածի տակ դնել ոչ միայն առանձին նախաձեռնությունների արդյունավետությունը, այլ նաև ամբողջ պետական քաղաքականության իրատեսականությունը։ Երբ խոստումները չեն վերածվում իրական ծրագրերի և շոշափելի արդյունքների, խարխլվում է պետության նկատմամբ հանրային վստահությունը։

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի նաև այն փաստը, որ ընթացիկ ծախսերը ևս թերակատարվել են 17,2 տոկոսով, և դրանց բոլոր բաղադրիչներում արձանագրվել է թերակատարում։ Սա նշանակում է, որ խնդիրը միայն կապիտալ ծրագրերը չեն։ Պետությունը դժվարություններ ունի նաև առօրյա կառավարման, ընթացիկ քաղաքականությունների իրականացման և պետական համակարգի գործառնական արդյունավետության ապահովման հարցում։ Երբ բոլոր ուղղություններով միաժամանակ արձանագրվում են թերակատարումներ, դա արդեն խոսում է ոչ թե առանձին ոլորտային խնդիրների, այլ կառավարման ամբողջ մոդելի անարդյունավետության մասին։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 IDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17

1

 Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic Partner

2

 Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH

3

 Idram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17

4

 A Birthday in Italy with Unibank

5

 Young Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17

6

 With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation Together

7

 “The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with vide...

8
Sport
"Unisport" Advances to the Main Round of the UEFA Futsal Champions League "Unisport" Competes in the UEFA Futsal Champions League Unisport – Armenian Futsal Cup holder AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship
Politics
There is widespread FEAR [in Armenia] — Ex-Defense Minister Arshak Karapetyan ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan
Socity
With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation Together A Birthday in Italy with Unibank Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH
Economy
Rate.Trading: Currency Exchange on a New Digital Platform "Urgently Confirm Your Card Details": IDBank Warns of Hotel Booking Scams Mher Ananyan joins Unibank's Management Board
Culture
Young Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice Sergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars Program
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll