English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
EBRD to Launch AMD 5 Billion Floating-Rate Bond Offering in Armenia Three-day Financial Literacy Course at the FAST Foundation’s AI Camp: Idram&IDBank Coffee, a Break, and Up to 10% idcoin with Idram&IDBank Ucom Introduces the New uMix 5000 Regional Package: 3 Services for Just AMD 5,000 per Month "Monaco glamour, Vegas energy, Macau prestige - yet uniquely Armenian." Artak Tovmasyan on how Seven Visions is redefining world-class hospitality Travel Without Borders: Ucom Introduces New uTravel Packages Artur Nakhshikyan has joined the Supervisory Board of Unibank "Your smartphone is locked": IDBank warns of cyberextortion that turns your smartphone into a "brick" “From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across Armenia AraratBank Reports Growth in its SME Loan Portfolio in 2025 Converse Bank and ADB expand access to MSME and sustainable finance in ArmeniaUnibank and "Vanq" Charity Fund Support Wheelchair Basketball Exhibition Game in Yerevan Armenia’s Largest QR Payment Systems to Collaborate: ArcaQR – IdramNet AraratBank Summarizes 2025 Results at the Annual General Meeting of Shareholders Business registration is now available at UnibankUp to 20% idcoin for International Shopping with IDBank Visa CardsAI Solutions, Expanded Geography and Much More. Eventhub's New Features and Offers Unibank and Unisport took part in the "Tricolor" Yerevan Beat Run. Moody’s affirms IDBank’s Ba3 rating with a stable outlookUcom’s Sales and Service Center Reopens at 16 Bagratunyats Street Unibank's annual general meeting of shareholders will be held today: the bank's net profit amounted to 9.8 billion drams Telecom Armenia OJSC and AzerTelecom OJSC Sign Internet Traffic Transit Agreement AraratBank: A New Rhythm of Life for Children with Hearing ImpairmentsUcom Is the Technology Partner of the Street Ball Armenia Cup 2026 Idram and Glovo Sign Memorandum of Cooperation in BarcelonaTop Travel Destinations of 2026: IDBank Ucom and Impact Hub Yerevan Continue Supporting the Development of Green Startups in Armenia Moody's Ratings affirms Unibank’s B1 ratings with a stable outlook''Do not trust your eyes’’: IDBank warns about fraud using deepfakes Up to 30% idcoin at pools: Idram&IDBankMoody’s Reaffirms ZCMC’s B2 Credit Rating with Stable Outlook ''Teach For Armenia'' is the June beneficiary of the ''Power of One Dram'' Firebird and the Government of Kazakhstan Sign Strategic Agreements to Advance National AI Infrastructure IDBank issued the 4th and 5th tranches of bonds of 2026 Financial Literacy Training for Young Chess Players: Idram & IDBankWildberries and Unibank in Armenia Launch Installment Purchase ServiceZCMC Joins the United Nations Global Compact Ucom Launches uPlay Cinema: Hundreds of Movies for a Single Monthly Fee From Small Steps to Big Changes: “The Power of One Dram” Turns 6Junius is back — with a new tournament and valuable prizes Ameriabank and FMO Sign EUR 120 Million Agreement to Support MSMEs and Advance Green Finance in Armenia International Children’s Day with EU and “Armenian Virtuosos”There is widespread FEAR [in Armenia] — Ex-Defense Minister Arshak Karapetyan Firebird’s AI Megaproject Enters Final Stage of Phase One Construction0% Commission on Leveraged Share Purchases via the ARARATBANK Trading PlatformCustomer Appreciation Day in Gyumri: IDBankSolis CJSC, managed by Amber Capital and combining a portfolio of solar power plants, issues bonds Ucom General Director Ralph Yirikian Participated in a Panel Discussion at RISE Powered by Silicon Mountains Simple Talks: A Fresh Take on Finance with AraratBank Ameriabank Won in 4 Categories at AMX Awards 2026
All Timeline »
Politics

Հայաստանի պետական պարտքի մեծացող ձնագունդը՝ դանդաղ գործող ռումբ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանի պետական պարտքի խայտառակ մեծացումը վերջին տարիներին դարձել է տնտեսության առանցքային խնդիրներից մեկը, որը ոչ միայն ֆինանսական ճնշում է ստեղծում, այլև լրջորեն սպառնում է երկրի տնտեսական անկայունությանը և ապագա զարգացման հեռանկարներին: 2025 թվականի դեկտեմբերի վերջի դրությամբ պետական պարտքը հասել է 14,5 միլիարդ դոլարի, որը ներառում է ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին պարտքի հանրագումարը։ Այս ցուցանիշը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 13,1 տոկոսով կամ շուրջ 1,7 միլիարդ դոլարով, իսկ 2018 թ. համեմատ ավելացել է մոտ 2,2 անգամ:

Կոնկրետ 2024 թ. համեմատ աճը հիմնականում պայմանավորված է ներքին պարտքի կտրուկ բարձրացմամբ, որը տարեվերջին կազմել է 7,5 միլիարդ դոլար՝ տարեսկզբից ավելանալով 1,1 միլիարդով կամ 17,3 տոկոսով, մինչդեռ ներքին պարտքի հիմնական մասը ձևավորվում է ռեզիդենտների կողմից ձեռք բերված պետական գանձապետական պարտատոմսերով:

Նոր պարտքեր վերցնելուն զուգահեռ՝ պետությունը ստիպված է մարել նաև հին պարտքերը, և հատկապես 2025 թվականը եղել է ծանր տարի այդ առումով, քանի որ մարտին Հայաստանը միջազգային կապիտալի շուկայում տեղաբաշխել է 750 միլիարդ դոլար ծավալով եվրոբոնդեր, որոնք նոր և ավելի թանկ պարտք են հանդիսացել՝ արտաքին պարտքի կառուցվածքում մեծացնելով ծանրաբեռնվածությունը: Այս եվրոբոնդերի թողարկումը ստիպել է պետությանը ավելի բարձր տոկոսադրույքներով պարտավորություններ ստանձնել, ինչը հանգեցրել է ընդհանուր պարտքի բեռի աճին, մինչդեռ ֆինանսների նախարարության հրապարակած՝ 2026 թվականի փոխառությունների ծրագիրը ցույց է տալիս, որ բյուջեի պակասուրդը կկազմի 537 միլիարդ դրամ՝ ֆինանսավորվելով 210 միլիարդով՝ ներքին աղբյուրներից և 327 միլիարդով՝ արտաքինից, իսկ պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը կավելանա 3,3 տոկոսային կետով: Այս թվերը հստակ ցույց են տալիս պարտքի աճի անկայուն դինամիկան, որտեղ կառավարությունը շարունակում է հենվել պարտքային ֆինանսավորման վրա՝ առանց բավարար միջոցներ ապահովելու բյուջեի կայունացման կամ եկամուտների բարձրացման ուղղությամբ:

Հայաստանի պարտքային վիճակը հատկապես անբարենպաստ է տարածաշրջանային համատեքստում, քանի որ Հարավային Կովկասի երկրների շարքում այն ունի ՀՆԱ-ի նկատմամբ ամենաբարձր պարտքի մակարդակը: Մասնավորաբար, ըստ ԱՄՀ տվյալների՝ այն կազմում է 53,4 տոկոս, ինչը զգալիորեն գերազանցում է հարևանների ցուցանիշները. օրինակ՝ Վրաստանում այն 34,2 տոկոս է, Իրանում՝ 35,6 տոկոս, Ռուսաստանում՝ ընդամենը 23,1 տոկոս, իսկ Թուրքիայում և Ադրբեջանում, համապատասխանաբար, 24,3 և 22,4 տոկոս, ինչը նշանակում է, որ Հայաստանը կրկնակի, նույնիսկ եռակի ավելի ծանրաբեռնված է պարտքերով, քան հարևանները։ Սա ստեղծում է անհամեմատ վատ դիրքեր տնտեսական մրցունակության և ֆինանսական անկայունության առումով: Համեմատությունը ոչ միայն վեր է հանում կառավարության ֆինանսական քաղաքականության թերությունները, այլև ընդգծում է, թե ինչպես է պարտքի բեռը դառնում խոչընդոտ տարածաշրջանային առևտրի, ներդրումների և տնտեսական ինտեգրման համար:

Պարտքի այս բարձր մակարդակը հանգեցնում է նրան, որ տնտեսությունից հավաքված հարկերի գրեթե 14 տոկոսը ծախսվում է միայն տոկոսների վճարման վրա, իսկ վերջին տարիներին պարտքի սպասարկման ծախսերը տարեկան հասնում են 1 միլիարդ դոլարի, ինչը նախկինում 2-3 անգամ ցածր էր։ Եթե պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը լիներ 25-26 տոկոս, ապա այդ ծախսերը կկրճատվեին առնվազն կրկնակի՝ միջոցներ ազատելով սոցիալական, ենթակառուցվածքային և պաշտպանական ծրագրերի համար: Այնինչ, պարտքային բեռի աճը և 7 տարում պարտքը 6,7 միլիարդից 14,5 միլիարդ դոլարի հասցնելը վկայում է իշխանությունների անզուսպ պարտքային ախորժակի մասին, որն այժմ նրանք նույնիսկ փորձում են ներկայացնել որպես «առավելություն» կամ «հնարավորություն», թեև դա շատ լուրջ մտահոգության առարկա է։

Պարտքի ավելացման վտանգները բազմաշերտ են և կարող են հանգեցնել սարսափելի հետևանքների, եթե ժամանակին չձեռնարկվեն միջոցներ, քանի որ բարձր պարտքային բեռը սահմանափակում է բյուջետային ճկունությունը՝ ստիպելով կառավարությանը առաջնահերթություն տալ դրա սպասարկմանը, ինչի արդյունքում կզոհաբերվի կրթության, առողջապահության և պաշտպանության ֆինանսավորումը: Իսկ եթե գլոբալ տնտեսական ճգնաժամ առաջանա, տոկոսադրույքները կտրուկ բարձրանան կամ «թանկանան» արտարժույթները, որոնցով Հայաստանը պետք է կատարի իր պարտքի վճարման պարտավորությունները, ապա սպասարկման ծախսերը կարող են միանգամից ավելանալ՝ հանգեցնելով բյուջետային ճգնաժամի, հարկային բարձրացումների կամ նոր պարտքերի շղթայական ցիկլի, ինչը կխաթարի ներդրողների վստահությունը և կսահմանափակի տնտեսական աճը:

Պատմականորեն բարձր պարտքային մակարդակները հաճախ հանգեցրել են սուվերեն պարտքի ճգնաժամերի, ինչպես Հունաստանում 2010 թվականներին կամ Արգենտինայում, որտեղ պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցության՝ 50 տոկոսից անցնելը պատճառ դարձավ լուրջ անկայունացման գործընթացի մեկնարկի։ Հայաստանի դեպքում դա կարող է ավելի ծանր լինել՝ հաշվի առնելով կախվածությունը արտաքին օգնությունից, հանրագումարային փոխանցումներից և այլ գործոններից:

Ավելին, թեև ներքին պարտքի աճը թվում է «անվտանգ», իրականում ռիսկային է, քանի որ հիմնված է տեղական բանկերի և ռեզիդենտների վրա, սակայն տոկոսադրույքները երբեմն խրախուսում են կապիտալի արտահոսքը և ինֆլյացիոն ճնշումները։ Իսկ եթե տեղական շուկան սկսի լճանալ, կառավարությունը ստիպված կլինի դիմել արտաքին շուկաներին՝ ավելի բարձր ռիսկերով: Տարածաշրջանային համեմատության առումով հատկանշական է, որ Ադրբեջանի և Թուրքիայի ցածր պարտքերը թույլ են տալիս նրանց ավելի շատ ռեսուրսներ հատկացնել ռազմական հզորացմանը և ենթակառուցվածքների զարգացմանը, իսկ Վրաստանն իր ցածր պարտքով ավելի հեշտությամբ գրավում է օտարերկրյա ներդրումներ: Այս ամենը անհավասարակշռություն է ստեղծում՝ ոչ հօգուտ Հայաստանի։

Կառավարության պատճառաբանությունը, թե պարտքը «հնարավորություն» է ենթակառուցվածքների և սոցիալական ծրագրերի համար, անտեսում է այն փաստը, որ առանց արդյունավետ օգտագործման այն դառնում է ծանր շղթա, որը սահմանափակում է ֆիսկալ քաղաքականության ճկունությունը, խրախուսում է կոռուպցիան և հանգեցնում է տնտեսական դանդաղման:

Հայաստանի տնտեսական ապագայի մասով պարտքերով երկիր պահելը կարող է դառնալ դանդաղ գործող ռումբ։ Պետական պարտքի արագ աճի տեմպի առաջն առնելու համար կառավարությունն ուղղակի պարտավոր է անհապաղ անցնել խիստ ֆիսկալ քաղաքականության, կրճատել ոչ արդյունավետ ծախսերը, խթանել հարկային բազան՝ առանց բարձրացնելու դրույքաչափերը, և խրախուսել մասնավոր ներդրումները:

ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 "Monaco glamour, Vegas energy, Macau prestige - yet uniquely Armenian." Artak Tovmasyan on how Seven...

1

 Ucom Introduces the New uMix 5000 Regional Package: 3 Services for Just AMD 5,000 per Month

2

 Three-day Financial Literacy Course at the FAST Foundation’s AI Camp: Idram&IDBank

3

 Converse Bank and ADB expand access to MSME and sustainable finance in Armenia

4

 AraratBank Reports Growth in its SME Loan Portfolio in 2025

5

 “From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Acro...

6

 "Your smartphone is locked": IDBank warns of cyberextortion that turns your smartphone into a "brick...

7

 Artur Nakhshikyan has joined the Supervisory Board of Unibank

8

 Travel Without Borders: Ucom Introduces New uTravel Packages

9

 Coffee, a Break, and Up to 10% idcoin with Idram&IDBank

10
Sport
Unisport – Armenian Futsal Cup holder AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship Unibank Becomes the Gold Sponsor of FC Alashkert Armenian footballer's goal helped Anorthosis beat AEL 2-1
Politics
There is widespread FEAR [in Armenia] — Ex-Defense Minister Arshak Karapetyan ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan
Socity
EBRD to Launch AMD 5 Billion Floating-Rate Bond Offering in Armenia Coffee, a Break, and Up to 10% idcoin with Idram&IDBank Ucom Introduces the New uMix 5000 Regional Package: 3 Services for Just AMD 5,000 per Month
Economy
Up to 30% idcoin at pools: Idram&IDBank Moody’s Reaffirms ZCMC’s B2 Credit Rating with Stable Outlook Simple Talks: A Fresh Take on Finance with AraratBank
Culture
Tech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” Foundation Young Musician from the “Born in Artsakh” Program, Arsen Safaryan, Performed at the Anniversary Concert of the “Artis Futura” Foundation with the Moscow “Russian Philharmonia” Symphony Orchestra Young Musicians of the “Born in Artsakh” Program Bring the Voice of Artsakh to Moscow
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll