Ո՞վ է շահագրգիռ, որպեսզի դրոշմապիտակների ոլորտում կիրառվեն նախկին մեթոդները

Տաս տարի շարունակ, Ալբերտ Թառոյանի ընկերությանը (տպարանին) պետության կողմից տրամադրվում է տարեկան շուրջ 6 մլրդ. դրամ, դրոշմապիտակներ տպագրելու համար։ Ի դեպ, այդ դրոշմապիտակների վրա ներկայացված QR կոդի ծրագիրը, որի օգնությամբ կարելի է հետևել ապրանքաշրջանառությանը, հանդիսանում է ոչ թե պետական, այլ մասնավոր սեփականություն և պատկանում է այդ դրոշմապիտակները տպող կազմակերպությանը կամ նրա սեփականատիրոջը։ Այդպես, օրինակ, կարելի է օրինականացնել մաքսանենգ ճանապարհով ներմուծված ապրանքները այս դրոշմապիտակների միջոցով։ Բացատրենք. Ներմուծողը, օրինակ, փաստաթղթավորված ճանապարհով ՀՀ է ներմուծում 500 միավոր դեղամիջոց և ևս 500 միավոր ներմուծում է մաքսանենգ ճանապարհով։ Այնուհետև դիմում է ՊԵԿ-ին ստանում 1000 հատ դրոշմապիտակ, փակցնում դեղամիջոցին և դնում խանութում վաճառքի։ Հարկայինն տեսուչը և քաղաքացին տեսնում են փակցված դրոշմապիտակը և կարծում, որ ապրանքը օրինական ձևով է ներմուծվել ՀՀ։ Սակայն դա բացարձակապես այդպես չէ։

Ի դեպ, 2013-2023թթ. Ալբերտ Թառոյանի տպարանը պետությունից ստանում է ավելի քան 60 մլրդ դրամի պատվեր, որից շահույթը ըստ տարբեր գնահատականների կազմել է ավելի քան 40 մլրդ դրամ։ Այս դրվագով առկա է քրեական գործ և, որքանով մեզ հայտնի է, Ալբերտ Թառոյանին ձերբակալել են 2024 թվականի օգոստոսին և բաց թողել 250մլն դրամ պետական բյուջե վերականգնելու պայմանով։

Այս պատմության մեջ ամենահետաքրքիրը ՊԵԿ ներկայիս նախագահի շահագրգռվածությունն է։ Հարց է առաջանում․ ինչո՞ւ է ուզում ՊԵԿ նախագահ Էդուարդ Հակոբյանը սառեցնել թվային դրոշմավորման ներդրմանն ուղղված բոլոր քայլերը և օգնության հասնել տպարանի Ալբերտին։ Մի գուցե ուզում է օգնել պարոն Թարոյանին, որպեսզի վերջինս պետական բյուջեից ստանա գումարներ, և կարողանա փակել պետության առջև իր պարտավորությունները։ Բայց պետության առջև պարտականություններ ունեն շատերը։ Ինչո՞ւ հենց Թարոյանին է ուզում օգնել ՊԵԿ բարեգութ նախագահը։ Մեր տեղեկություններով ՊԵԿ ներկայիս նախագահը, նշանակվելով այդ պաշտոնում, մոռանալով իր բոլոր այլ պարտականությունների մասին և  լծվել է Ալբերտին և վերջինիս տպարանին փրկելու «սուրբ գործին»։ Նա կանգնեցրել է թվային դրոշմավորման նախագծի ներդրման բոլոր իրավական ակտերի նախագծերի ընթացքը։ Այս համատեքստում ազատել է աշխատանքից ՊԵԿ նախագահի տեղակալ Արթուր Մանուկյանին, ով ունի ավելի քան 30 տարվա աշխատանքային փորձ հարկային մարմնում, և ՊԵԿ նախագահի տեղակալ Աշոտ Մուրադյանին, ով համակարգում էր ՊԵԿ-ի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտը։ Բայց սա դեռ ամենը չէ։ Առանց որևէ գնման ընթացակարգի, չկիրառելով պետական գնումների օրենսդրության որևէ դրույթ հանձնարարում է ՊԵԿ գլխավոր քարտուղար Էդգար Գևորգյանին, գրության հիման վրա, Ալբերտից խնդրել և ստանալ 60մլն. հատ դրոշմապիտակ, դիմացը խոստանալաով հետագայում գնում կատարել։ Այս ամենը ձևակերպվում է գրավոր նամակագրությամբ։ Պետական մարմինը գրավոր ստանձնում է պարտականություն հետագայում գնում կատարել և վճարել մատակարարման համար, չկիրառելով անգամ ուղիղ գնման ընթացակարգ։ Սա նոնսենս է ՀՀ պետական գնումների համակարգում։ Կարելի զարմանալ, բայց սա էլ դեռ ամենը չէ։ ՊԵԿ ներկայիս նախագահը բոլոր հնարավոր ձևերով ապատեղեկատվություն է տալիս ՀՀ վարչապետին և բոլոր հնարավոր կեղծ միջոցներով փորձում հիմնավորել, որ ինչքան կարևոր և անփոխարինելի է Ալբերտի տպարանից ստացված դորշմապիտակները և այդ համակարգը։ Փորձում է հիմնավորել, որ հարկային տեսուչների միջոցով կարող են վերահսկել ամբողջ շուկայում առկա ապրանքները, խանութներում ստուգելով Ալբերտի դրոշմապիտակների առկայությունը ապրանքների վրա։

Իսկ հիմա, երկու խոսք դրոշմավորման նոր թվային համակարգի մասին.

• Այն թվային համակարգ է, և հնարավորություն է տալիս հետագծել ապրանքների ամբողջ շարժը։ Թղթային դրոշմապիտակների համակարգը չունի այդ հնարավորությունը։
• Թվային դրոշմապիտակը պարտադիր չէ տպել թղթային եղանակով, այն կարելի է լազերային տպիչի միջոցով տպագրել տուփի վրա։ Այս մեթոդը ներկայումս ակտիվ կիրառում են ծխախոտ արտադրողները։ Թղթային դրոշմավորումը չունի այդ հնարավորությունը։
• Թվային դրոշմավորման համակարգը հնարավորություն է տալիս ունենալ փոխճանաչելիություն ԵԱՏՄ երկրների հետ, այսինքն արտադրողը (ներմուծողը) փակցնում են մեկ դրոշմապիտակ և դրանով կարողանում իրենց արտադրանքը վաճառել ինչպես ՀՀ, այնպես էլ ԵԱՏՄ շուկայում։ Ալբերտի թղթային դրոշմավորման համակարգը չի տալիս այդ հնարավորությունը։
• Պետական բյուջեից գումարներ չեն ծախսվում թվային դրոշմավորման համակարգի համար։ Ինչը լրիվ հակառակն է թղթային դրոշմավորման համար։
• Թվային դրոշմավորման համակարգի դեպքում բացառվում է կեղծ դրոշմապիտակը, քանի որ յուրաքանչյուր միավոր ապրանք վաճառվելիս դուրս է գալիս շրջանառությունից երբ համապատասխան տեղեկատվությունը ՀԴՄ-ի միջոցով փոխանցվում է ՊԵԿ։ Թղթային դրոշմապիտակը կեղծելու պարագայում պրակտիկորեն հնարավոր չի այն հայտնաբերել։
• Թվային դրոշմավորման համակարգը հնարավորություն է տալիս ձևավորել տվյալների բազա, որը աջակցում է տեսչական այլ մարմինների իրենց գործառույթների համար։ Թղթային համակարգը չունի այդ հնարավորությունը։
• Թվային դրոշմավորման համակարգի միջոցով ստեղծվում է ապրանքների ազգային կատալոգ, որը մշտապես թարմացվում է և կարող է կիրառվել բազմաթիվ ոլորտներում։ Ալբերտի թղթային համակարգը չունի այդ հնարավորությունը։

Նոր թվային դրոշմապիտակաների համակարգի այս առավելությունների կողքին պետք է նշել, որ հին թղթային դրոշմավորման համակարգի պայմաններում չի բացառվում տպագրել կեղծ դրոշմապիտակներ, քանի որ, ինչպես արդեն նշել էինք, դրոշմապիտակի QR կոդի ձևավորման ալգորիթմը Ալբերտի ընկերության սեփականությունն է և պետությունը չի տիրապետում դրան։ Այս պարագայում ստացվում է, որ պետական հսկողության գործիքը տրամադրվել է մասնավոր մի ընկերության և պետությունը չունի որևէ ազդեցություն այդ համակարգի վերահսկողության համար։ Ավելին դրա մասին է խոսում այն փաստը, որ ներկայումս առանց որևէ իրավական գործողության ՊԵԿ նախագահի և գլխավոր քարտուղարի ձեռքերով շրջանառությամ մեջ է դրվել 60մլն. հատ դրոշմապիտակ, հետևաբար ինչը կխանգարեր Ալբերտին նույն ձևով շրջանառության մեջ դնել այլ խմբաքանակներ։ Միաժամանակ կարևոր է այն հանգամանքը, որ Ալբերտի տպարանը գործել է միայն դրոշմապիտակների պատվերների հաշվին, քանի որ իր շրջանառության ավելի քան 80%-ը ձևավորվել է այդ պատվերներից։

Եվ հիմա ամենակարևոր հարցը․ եթե մեր արտահանվող ապրանքների ճնշող մեծամասնությունը արտահանվում է ԵԱՏՄ շուկա, որտեղ թվային դրոշմապիտակները պարտադիր են, ինչ շահագրգռվածություն ունի ՊԵԿ նախագահ Էդուարդ Հակոբյանը,  փոխել դրոշմապիտակավորման առաջադեմ մոտեցումները  և վերադառնալ նախկին  մեթոդներին։

ՀԳ․ Ի դեպ, ՖՆ ԾԻԳ-ի նախկին ղեկավար Էդգար Ավետյանը, որը ներկայումս զբաղեցնում է պաշտոն ՏՄՊՊՀ-ում, նույնպես մտերիմ հարաբերությունների մեջ է AMPG գրուպ տպարանի սեփականատիրոջ՝ Ալբերտ Թառոյանի հետ։