Արևմտյան «ապահարզանն» ու աշխարհաքաղաքական «եռացող կաթսան». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Այսօր գլոբալ աշխարհակարգը գտնվում է ակտիվ փոփոխությունների փուլում, որտեղ նախկին հավասարակշռությունը խախտվել է։ Միջազգային հարաբերություններում ակտիվ տեղաշարժեր են տեղի ունենում, որոնց արդյունքում առաջ են գալիս լիովին նոր երևույթներ։

Միջազգային արենայում շարունակվում է բազմաբևեռության ձևավորումը, որտեղ ԱՄՆ-ի, Չինաստանի, Ռուսաստանի և Եվրամիության միջև առկա մրցակցությունը նոր հարթություն է տեղափոխվում։ Սակայն եթե նախկինում Արևմուտքը հանդես էր գալիս մեկ միասնական ճամբարում՝ ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ, ապա ներկայում իրավիճակ է փոխվել։ Հատկապես Դոնալդ Թրամփի ընտրությունից հետո ԱՄՆ-ը սկսել է էականորեն դիստանցավորվել Եվրոպայից։ Վաշինգտոնը բացահայտ ուղերձներ է հղում, որ հրաժարվելու է եվրոպական երկրների պաշտպանության և անվտանգության ապահովման բեռի ծանրությունը վերցնել իր ուսերին, և եվրոպական երկրներն առաջին հերթին պետք է ձեռնամուխ լինեն սեփական անվտանգության ապահովման գործին։

Ըստ այդմ, եվրոպական երկրները մտադիր են էականորեն ավելացնել իրենց պաշտպանունակությանն ուղղված ծախսերը, և արդեն քննարկումներ են ընթանում միջոցներ ներգրավելու շուրջ։ Դիտարկվում է նաև համընդհանուր եվրոպական պաշտպանական համակարգ ստեղծելու թեման: Այս հարցում ևս որոշակի յուրահատուկ ուղղություններ են նախանշվում։ Ֆրանսիան ցանկանում է Երոպայի անվտանգության ապահովման հարցում առաջատարի դերակատարությունը ստանձնել, դրա համար էլ Փարիզից հայտարարում են, թե իրենք պատրաստ են ֆրանսիական միջուկային զսպման միջոցներն օգտագործել նաև այլ եվրոպական երկրների համար։ Արդեն իսկ մամուլում տեղեկություններ կան, որ Ֆրանսիան կարող է միջուկային զենք ունեցող կործանիչներ տեղակայել Գերմանիայում, եթե ԱՄՆ-ը դուրս բերի զորքերը տարածաշրջանից։ Գերմանիան էլ իր հերթին չի ցանկանում հետ մնալ ու ձևափոխել իր զարգացած արդյունաբերությունը անվտանգային համակարգի պահանջներին համապատասխան։

Բայց, ամեն դեպքում, Եվրոպային դժվար փորձություն է սպասում, քանի որ տասնամյակներ շարունակ հենվել է ամերիկյան պաշտպանական ռազմարդյունաբերության վրա, իսկ այդպիսի համալիրի ստեղծումը տևական ժամանակի հարց է։

Մյուս կողմից էլ՝ հենց Եվրոպայում է պառակտվածություն նկատվում։ Օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիան «բրեքսիթի» գործընթացից սկսած ավելի կողմնակից է ԱՄՆ-ի հետ սերտ հարաբերություններ պահպանելուն, ու այս ֆոնի ներքո զգացվում են Փարիզի ու Լոնդոնի հակասությունները։ Իսկ Արևել յան Եվրոպայի մի շարք երկրներ, օրինակ՝ Սլովակիան ու Հունգարիան, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ջերմացման ու ռուսական ռեսուրսներից մեծապես օգտվելու կողմնակից են։ Դրա համար էլ այս երկրները պարբերաբար արգելակում են ԵՄ-ի կողմից Ուկրաինային տրամադրվող օգնության փաթեթների հաստատումը։ Թե ինչքան հնարավոր կլինի ԵՄ-ի ներսում միասնականությունը պահպանել, դժվար է ասել, բայց որոշ փորձագետներ կարծում են, թե ԵՄ-ի գործունեության մեխանիզմների շրջանակում հնարավոր են էական փոփոխություններ։

Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի տարաձայնությունները նկատելի են նաև Ուկրաինայի հարցում։ Թրամփը պատերազմը դադարեցնելու իր նախընտրական խոստումն իրականություն դարձնելու նպատակով ճնշում է գործադրում ուկրաինական և ռուսական կողմերի վրա, որպեսզի ինչքան հնարավոր է՝ շուտ հրադադար հաստատվի։ Ամերիկյան կառավարությունը նույնիսկ համամիտ է հակամարտության հանգուցալուծման այնպիսի տարբերակի հետ, երբ Ռուսաստանը կարող է տարածքային ձեռքբերումներ ունենալ, սակայն Եվրոպայում ավելի կոշտ մոտեցում ունեն այս հարցում՝ նկատի ունենալով, որ դրա արդյունքում եվրոպական անվտանգությունն ավելի խոցելի կդառնա։

Դրա համար էլ ԵՄ-ում կողմնակից են պատերազմի երկարաձգմանը, որպեսզի հնարավորություն ստանան թուլացնել Ռուսաստանին, բայց ի վիճակի չեն Ոկրաինային տրամադրել այն չափով ռազմական օգնություն, ինչքան ԱՄՆ-ն էր տրամադրում։

Գումարած՝ ԱՄՆ-ը ուկրաինական հարցով տարանջատ բանակցություններ է վարում Ռուսաստանի հետ, հետո դրա արդյունքների մասին տեղեկացվում է նաև Ուկրաինան։ Բնական է, որ Եվրոպան խանդով է վերաբերվում այս գործընթացին, քանի որ ներառված չէ Ուկրաինայի հարցով բանակցությունների շրջանակում։

Այս ֆոնին ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հակադիր կեցվածքներն ազդում են նաև այլ ոլորտներում տարվող քաղաքականության վրա։ ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի «ապահարզանը» տեղի է ունենում նաև տնտեսական հարթության վրա։ Թրամփի վարչակազմը մտադիր է նոր մաքսատուրքեր սահմանել եվրոպական երկրներից ներկրվող ապրանքների վրա, ԵՄ-ից էլ խոստացել են պատասխան միջոցներ ձեռնարկել ամերիկյան արտադրության նկատմամբ:

ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում