Դեժավյու. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Օրերիս մեծագույն աղմուկը թերևս կապված է Լևոն Տեր–Պետրոսյանի, ՀԱԿ համագումարում ունեցած ծավալուն ելույթի հետ: Սույն ելույթը կարելի է դիտարկել մի քանի անկյուններից` քաղաքագիտական, պատմագիտական, աշխարհաքաղաքական, ակադեմիական: Բայց հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեկ հոդվածը չի բավականացնի այսօրինակ դիտարկումների համար, ուստի մենք կանդրադառնանք ելույթի միայն ներքաղաքական ասպեկտին, որն ուղղված էր որոշակի ընտրազանգվածի:
Գաղտնիք չէ, որ բոլոր քաղաքական ուժերը, որոնք մտնելու են ապրիլյան պայքարի մեջ, անում են վերջին սրբագրումները: Յուրաքանչյուրն առաջարկում է իր հայեցակարգը: Այս առումով բացառիկ չէ նաև ՀԱԿ–ը և կառույցի առաջնորդ Տեր–Պետրոսյանը: Իր ելույթում ամրագրելով ընդդիմադիր լինելու հանգամանքը, ավելին, ի սկզբանե բացառելով որևէ համագործակցային կառավարության մաս կազմելը (նմանատիպ միտք հնչեցրել էր Սերժ Սարգսյանը), Տեր–Պետրոսյանը փաստացի ամրագրեց այն, ինչ կար նախկինում: Անակնկալ էր թերևս ընտրարշավի նախասկիզբ համարվող անկյունաքարը` Արցախյան հակամարտությունը և դրա խաղաղ կարգավորումը: 1988–ին, երբ քանդվում էր ԽՍՀՄ–ը, այս հարցն այդ գործընթացներում ունեցավ առանցքային նշանակություն: 2007–ի վերադարձի ժամանակ ևս առաջին նախագահն անդրադարձ կատարեց այս խնդրին` հիմքում ունենալով պատմահամեմատական մեթոդը: Սակայն որքանո՞վ է արդյունավետ նույնանման, եթե կուզեք` խնդրի ակնարկումը և գործընթացում հաջողության հասնելը տարիներ անց: Կարծում եմ, հաշվարկը շատ պարզ է, և դա ունի իր մի քանի պատճառները: Այս մտքերը ընկալելի չէին 1997 թվականին, որովհետև դեռ տիրապետող էր կույր հաղթողի հոգեբանությունը: Այսօր դրանք կիրառելի են, քանզի հաղթանակի արդյունքում հասարակությունը չունի այլևս ընկալումների այն դաշտը, որն ուներ շուրջ 20 տարի առաջ: Ավելին` հասարակության ակնկալիքներն այդ մասով չարդարացան և հաղթանակը կամ հաղթական արդյունքի վերջնական ամրագրումը մի տեսակ բեռ է դարձել հասարակության բոլոր շերտերի համար, որը ներառում է կյանքի բոլոր ոլորտները: Այդ նույն հասարակությունը, որը մեր պարագայում հանդես է գալիս նաև որպես ընտրազանգված, այսօր հստակ կարող ենք ասել, որ պատերազմ չի ուզում: Ավելին, հոգնել է պատերազմի սպառնալիքի տակ զրկանքներ կրելուց: Սա մեծ ի մասամբ: Իհարկե, կա հասարակական որոշակի խումբ, որն իր ինքնաարտահայտումը տեսնում է միայն պատերազմի միջոցով: Սա բնական է, և բոլոր հասարակություններում էլ կան նմանատիպ խմբեր: Բարեբախտաբար, այդ բոլոր մարդիկ միասին վերցրած, հասարակության մեջ շատ քիչ տոկոս են կազմում: Այժմ եկել է իրականությունը կեղծիքից տարբերելու ժամանակը: Բոլոր խաղաղասերները կամ նման կոչ անողները, պետք է հստակ մոտեցում ցույց տան հռչակված սկզբունքներին` Խաղաղություն, Հաշտություն, Բարիդրացիություն: Մոտեցում ցույց տալը կարող է լինել քվեի, գործողության կամ մեկ այլ տեսքով: Հակառակ պարագան ընկալելի չէ: Իհարկե, կարող է էական գործոն հանդիսանալ Տեր–Պետրոսյանի անձի ընկալումը այդ նույն խմբերի կամ անհատների կողմից: Մեծ հաշվով, Տեր–Պետրոսյանի անձի ընկալումը որքան էլ դրական է, նույնքան և բացասական: Էական է քաղաքացիական մոտիվացիան: Շեշտադրում անելով խաղաղության և հաշտության խնդրի վրա, Տեր–Պետրոսյանը իշխանությանը փորձում է ներքաշել մի խաղի մեջ, որի դեպքում հանդես կգան միմյանցից տարբեր երկու հակադիր բևեռներ` պատերազմի և խաղաղության: Այս հակակշիռների մեխանիզմը կիրառելի է բոլոր զարգացած պետություններում, և ընկած է կայացած քաղաքական համակարգերի հիմքում: Այն թույլ է տալիս օգտագործել քաղաքական ճոճանակի էֆեկտը ոչ միայն ներքին գործընթացներում, այլ նաև առավելապես` արտաքին աշխարհի հետ շփումներում: Այս անգամ ընդունելի կլինի՞ այս թեզը` ցույց կտա ժամանակը, առավել ևս, որ իշխանական թևը, դեռ ամբողջական չի պատասխանել այս թեզին:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: