Նարեկացին և Ալֆրեդ Շնիտկեն. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Նարեկաբուժությունը վաղուց է հայտնի մեր ժողովրդին, հայտնի է նրան իր պատմության ողջ ընթացքում: Իսկ վերջին շրջանում խոսքով բուժվելու պրակտիկան վերստին մտնում է շրջանառության մեջ ու կրկին ընկալելի դառնում մարդկանց:

Իսկ Նարեկացու` աշխարհի ամենամեծ սրբերից մեկի ամենամեծ մեղքերի խոստովանությունը մաքրում է մադու հոգին ու բուժում նրա մարմինը: Սա արդեն հայտնի է: Բայց հայտնի է և, որ տեղի է ունենում մաքուրի, աստվածայինի երկրպագության ծես, երբ կարդում ես Մեծ Մեղավորի մատյանը ու ընկղմվում մեղքի խոստովանության խորխորատների մեջ: Մեղավոր հոգու խռովքը քեզ մոտեցնում է Արարչին ու դառնում համադարման ոչ միայն հոգու և մարմնի, այլև ծնունդ է տալիս նոր խոսքի ու նոր ստեղծագործության: Միայն թե հողը լինի, ու պարարտ լինի այն, պատրաստ` ծլարձակումի:

Ահա մի պատմություն, թե ինչպես է նարեկացիական խոստովանությունն ամոքել կոմպոզիտոր Ալֆրեդ Շնիտկեին և ծնունդ տվել մեր ժամանակներում ստեղծված մի մեծագույն գործի` նրա «Կոնցերտ երգչախմբի համար» մեծածավալ ստեղծագործությանը:

Իսկ այդ մասին պատմում է մեր մաեստրոն` Տիգրան Մանսուրյանը: Եվ դեպքը տեղի է ունեցել նրա «ձեռամբ»:

Մաեստրոն մտերիմն էր Շնիտկեի: Իսկ վերջինս թե ինչպիսի մեծության կոմպոզիտոր է, ասենք միայն, որ նրա ստեղծագործություններն ուսումնասիրելու նպատակով Գերմանիայում հատուկ հիմնվել է առանձին ինստիտուտ: Նա համաշխարհային երաժշտարվեստում ամենահայտնի անուններից է, որի գործերն ասօր հնչում են ամենուրեք, կատարվում են աշխարհի ամենատարբեր երկրներում:

Ինչպես ասացինք, մեր մաեստրոն մտերմ էր նրան: Նրանց ընկերությունը և՛ մարդկային–մտերմական էր, և՛ ընկերություն էր ստեղծագործական հարցերի շուրջ: Մշտապես, Մոսկվա գնալիս, այցելում էր Շնիտկեին: Զրուցում էին ամենատարբեր բաներից, քննարկում ամանատարբեր հարցեր, նաև իրենց վերջին ստեղծագործություններն էին միմյանց ներկայացնում ու ստանում ընկերոջ կարծիքը:

Այս անգամ, երբ մաեստրոն Մոսկվա գնաց, իր հետ վերցրել էր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության»–ի ռուսերեն թարգմանության երկուական օրինակ: Մեկը նախապես նվիրեց իր վաղեմի բարեկամ Նատալյա Գուտմանին: Մյուսը պայուսակի մեջ էր:

Գնաց Շնիտկեին այցելության: Նրան գտավ ահավոր տրամադրության մեջ. այդ օրերին մոսկովյան թերթերից մեկը կոմպոզիտորի վերաբերյալ մի հրապարակում էր արել, որն անասելի ցավ էր պատճառել նրան:

Երկար զրուցեցին: Շնիտկեի ընկճվածությունը չէր անցնում: Տիգրան Մանսուրյանը երբ ուզում էր դուրս գալ, հիշեց, որ պայուսակի մեջ Նարեկացու գիրքն է: Մտածեց, որ հենց սա կարող է լինել այն դարմանը, որն ընկերոջը կօգնի ու դուրս կբերի այդ վիճակից: Մեկնեց նրան գիրքն ու առաջարկեց այն կարդալ:

Շնիտկեի համար ասենք, որ նա խորը հավատացյալ անձնավորություն էր: Իսկ կյանքի վերջին տարիներին ուներ իր խոստովանահորը, որի հետ անընդհատ կապի մեջ էր ու սեփական մեղքերի խոստովանությամբ էր գտնում հոգեկան հանգստությունը:

Տիգրան Մանսուրյանը վերադարձավ Երևան: Անցել էր մի որոշ ժամանակ, Մոսկվայից զանգ հնչեց. Շնիտկեն էր:

– Գիտե՞ս,– ասաց,– երգչախմբի համար գործ եմ գրել Նարեկացու մատյանի հիման վրա:

Նախկին ընկճվածության նշույլն իսկ չկար. ձայնն առույգ էր, տրամադրությունը` բարձր: Մանսուրյանը հասկացավ, թե ինչ է տեղի ունեցել:

…1988 թվականին էր արդեն. ԱլՖրեդ Շնիտկեի այս գործն արժանացավ Լենինյան պետական մրցանակի: Երբ այդ մասին ծանուցեցին կոմպոզիտորին, նա դիմում գրեց հանձնաժողովին ու հարժարվեց մրցանակից: Պատճառն այսպես ձևակերպեց. չեմ կարող մրցանակ ստանալ մի ձեռքից, ով ժխտում է Աստծո գոյությունը, երբ տվյալ տեղծագործությունը գրվել է մի բանաստեղծի հետ, ով ամբողջությամբ Աստծո հետ է:

Վերջում ասենք, որ Ալֆրեդ Շնիտկեի վրա հատկապես հզոր ազդեցություն էր թողել մատյանի երրորդ գլուխը: Նրա ստեղծագործական երկունքին նպաստել էր հատկապես տվյալ խոսքերի էներգետիկ ուժը:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում